Documentaire ‘Writing Hawa’ en ‘The System’ zijn zeer verschillen maar gaan allebei over activisme. Beide films weigeren de moed op te geven, maar optimistisch kunnen ze onmogelijk zijn. Dat maakt ze ongemakkelijk én noodzakelijk.
In documentaire ‘The System’ vertellen drie activisten over het spanningsveld tussen idealisme en onbuigzame systemen.
Activisme burn-out: uitgeput raken van de strijd tegen onrecht. Ben je cynisch, dan zou je kunnen zeggen dat een activist dat zichzelf aandoet: activisme is een keuze. Maar als zelfs in een open samenleving als Nederland het demonstratierecht onder druk staat, heeft niets doen ook concrete gevolgen. Er werd begin dit jaar in de Tweede Kamer nog over gedebatteerd op verzoek van de Partij voor de Dieren, omdat de toenmalige regeringscoalitie steeds meer vormen van protest strafbaar leek te willen stellen.
The System. Regie: Joris Postema. Lengte: 90 minuten.
Writing Hawa. Regie: Najiba Noori. Lengte: 84 minuten.
Dat gaat dan over milieubeweging Extinction Rebellion, die gebruik maakt van geweldloze blokkades. Mensen ergeren zich eraan zonder zich af te vragen waarom voor deze protestvorm is gekozen. Pippi van Ommen, een van de oprichters van XR Nederland, is één van de geïnterviewden in documentaire The System, waarin drie activisten vertellen over het spanningsveld tussen idealisme en onbuigzame systemen. Het is bij mijn weten voor het eerst dat activisten in een documentaire voor een groot publiek zo openhartig praten over het gevoel nooit genoeg te kunnen bereiken en schuldgevoel over een dag uitslapen in plaats van demonstreren.
The System heeft een klassieke vorm: behalve Van Ommen worden ook voormalige VN-watergezant Henk Ovink en de Berlijnse klimaat- en LHBTI-activist en antifacist Tadzio Müller gevolgd en geïnterviewd. Daarnaast brengt regisseur Joris Posteman het drietal samen in een studio-interview waarin hij een camera om hen heen laat cirkelen, alsof hij wil beklemtonen hoe de vicieuze cirkel van activisme en vermoeidheid kan voelen. De film schuwt de kritische vragen niet: Heeft het wel zin wat ze doen? Maar wat dan? Opgeven of radicaliseren? Er zijn immers vele vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid. Maar staat de tijdsgeest daar voor open?
‘Writing Hawa’ gaat over de strijd voor onderwijs van meisjes en vrouwen in Afghanistan.
De ene strijd is de andere niet, toch zijn er overeenkomsten tussen The System en de Frans-Afghaanse documentaire Writing Hawa. Beide films gaan over mensenrechten en het belang van een stem en hoe makkelijk je die ontnomen kan worden. Filmmaker Najiba Noori richt de camera op haar moeder, maar het gaat over de strijd van meisjes en vrouwen in Afghanistan voor onderwijs. Writing Hawa begint in augustus 2021, als filmmaker Noori in een paar minuten moet beslissen of ze haar land zal ontvluchten of zal blijven. Twintig jaar eerder waren na de aanslagen op 9/11 de VS het land binnengevallen om militaire installaties van de Taliban en trainingskampen van Al-Qaeda te ontmantelen. Er \volgt een periode van oorlog en chaos, maar ook groeiende vrijheid en ontspanning. De moeder van Noori, die tot de veel gediscrimineerde Hazara-minderheid behoort en als tiener werd uitgehuwelijkt aan een dertig jaar oudere man, leert lezen en schrijven en begint een eigen textielhandeltje. Maar nu de Taliban weer aan de poorten van Kabul staan, komen al die verworvenheden weer in gevaar. Via een lange flashback laat de film zien hoe Hawa in de jaren daarvoor haar vrijheid verwerft, en dan lijdzaam moet toezien hoe die al voor het vertrek van de Amerikanen langzaam weer wordt afgepakt.
Wat begint als een persoonlijk verhaal eindigt als een tijdsportret, waarin de beklemming voelbaar wordt gemaakt: van Noori, haar moeder, haar nichtje Zahra. Die dreigt eenzelfde lot te treffen als dertig jaar eerder haar tante: een gewelddadige vader, een gedwongen huwelijk. Beide films weigeren de moed op te geven, maar optimistisch kunnen ze niet zonder meer zijn. Dat maakt ze ongemakkelijk én noodzakelijk.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC