Huisarts en Volkskrant-columnist Danka Stuijver ontleedt in een nieuw boek hoe slecht de Nederlandse zorg soms uitpakt voor de meest kwetsbaren, en hoe goed voor mensen die het eigenlijk niet nodig hebben. Maar kom bij haar niet aan met grote woorden over hervormingen.
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
Danka Stuijver was net gepromoveerd op de relatie tussen hormonen en bloedstolling – ze zou immers internist worden – toen ze met haar man, toen tropenarts inmiddels gynaecoloog, voor twee jaar naar Zuid-Afrika vertrok.
Aan de drie jaar onderzoek die ze net had afgerond, had ze niets in het Manguzi-ziekenhuis, vlak bij de Indische Oceaan en de grens met Mozambique. Daar tellen hyperspecialisaties niet, de handen moeten uit de mouwen. Ze maakte lange dagen, deed diensten van 72 uur. Terwijl haar man de keizersnedes uitvoerde, verzorgde zij de anesthesie bij de moeder en de opvang van het pasgeboren kind. Ook leverde ze veel, heel veel hiv-zorg. Stuijver: ‘Daar leerde ik echt dokteren.’
Weinig dokters, veel patiënten. Moeders en kinderen met hiv, weinig medicijnen. Haar grootste frustratie: de medicijnen waren constant niet op voorraad. Kwam er een moeder aan die uren met haar met hiv besmette kind op haar rug had moeten lopen, waren de medicijnen op. ‘Als zo iemand drie keer voor niks voor de deur had gestaan, dan kwam ze de vierde keer niet meer terug. Het leidde tot veel vermijdbare sterfte.’
Uit boosheid deed ze iets dat voor Zuid-Afrikaanse begrippen ongehoord was. Ze schreef een ingezonden stuk in de provinciale krant Sunday Tribune. De Nederlandse directheid spat van het artikel af. Dat er genoeg medicijnen zijn, zoals de minister beweert? Complete onzin. De situatie maakt artsen ‘mad, bad or sad’.
Zuid-Afrikaanse collega’s weten het dan zeker: Stuijver zal na die brief nooit meer een werkvergunning voor het land krijgen. De regering zo hard aanvallen, dat doe je niet. Ze werd op het matje geroepen bij de directeur.
Daar gebeurde iets opmerkelijks: hij vroeg haar zijn kamer met een bedrukt gezicht te verlaten, alsof ze een veeg uit de pan had gehad. Maar in het gesprek onder vier ogen bedankte hij haar. Ja, hij had veel gedoe gehad, de lokale overheid was niet te spreken over zoveel ongehoorzaamheid, maar hij had nu wel budget gekregen voor een apotheker, die veel beter toezicht kon houden op de medicijnvoorraad. Stuijver: ‘Toen werd me duidelijk dat de pen machtiger is dan het zwaard.’
Ze is altijd blijven schrijven. Haar opleiding tot internist zegde ze af, bij nader inzien wilde ze niet de rest van haar leven slijten ‘in de bunker van het ziekenhuis’. Ze ging stage lopen bij tijdschrift Medisch Contact, werd huisarts en schreef haar coronabelevenissen op in een dagboekrubriek voor de Volkskrant.
Als dokter, zegt Stuijver, ‘maak je veel mee waarvan je denkt: wat overkomt mij hier? Juist door te schrijven reflecteer je op wat je meemaakt, het werkt bijna therapeutisch.’ Na haar dagboek mocht ze ook (veelgelezen) columns gaan schrijven voor de krant. ‘Ik wil graag weten hoe dingen gaan in de zorg en mensen prikkelen tot nadenken over waarom de zorg is zoals ze is. Ik wil er wel iets mee bereiken. Mijn columns hebben tot meerdere Kamervragen geleid, dat is mooi.’
En toegegeven, er is nog een ander voordeel. Lachend: ‘Lastige medisch specialisten denken soms als ik over een patiënt bel: laat ik het maar doen, anders sta ik straks in de Volkskrant.’
Nu heeft Stuijver een boek geschreven, Dit kost ons de zorg, waarin ze vlot geschreven én genuanceerd alle ongerijmdheden in de zorg op een rij zet. Van patiënten die te veeleisend zijn en dokters die te makkelijk zorg aanbieden tot de verkeerde prikkels in het stelsel en de dubieuze rol van banken.
Maakt schrijven je een betere dokter?
‘Het dwingt om goed op de hoogte te zijn van de zorg. Als ik over zorgverevening wil schrijven, moet ik wel snappen hoe het werkt. Ik heb meer kennis dan alleen uit de artsenrichtlijnen komt en dat is een voordeel.
‘Aan de andere kant: hoe drukker ik met andere dingen ben, hoe minder patiëntenzorg ik lever. Ik werk als waarnemer, de maatschappij heeft meer aan mij als ik praktijkhouder zou zijn. Met dat morele conflict worstel ik. Ik vraag mezelf soms af: voor wie doe ik dit allemaal?’
Veel artsen hebben last van een vergelijkbare vorm van morele stress, schrijft u.
‘Het is de grootste stressfactor in de spreekkamer. Er zijn genoeg dagen dat ik het vuur uit mijn sloffen loop voor mijn patiënten en toch niet de zorg heb kunnen leveren die nodig was.
‘Dat is de kernparadox die ik in mijn boek omschrijf. Hoe kan het dat we de ene patiënt compleet overservicen, maar we de meest kwetsbare patiënten niet de juiste zorg kunnen bieden?
‘Een verder gezonde veertiger met knieklachten is binnen twee weken bij een kliniek aan de beurt. Maar een gezin met opvoedproblemen, waar de zoon mogelijk autisme heeft, waar de urgentie vanaf spat, daar krijg ik met geen tien telefoontjes de zorg bij elkaar.’
In haar boek wilde Stuijver alle krachten beschrijven die inspelen op de zorg. En weg van de ‘drama-driehoek’, zoals ze het noemt, met de patiënt als slachtoffer, de arts als redder en het systeem als dader. Zo simpel ligt het niet, betoogt ze. Net zoals een patiënt baat heeft bij de continuïteit van een vaste huisarts, zo heeft de zorg baat bij continuïteit van zorgbeleid. ‘En dus niet bij zeven zorgministers in de afgelopen zes jaar.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
U heeft doorgaans geen hoge pet op van hoe politici over de zorg praten.
‘Medisch specialisten moeten in loondienst, het eigen risico moet weg, private equity in de zorg moet worden verboden. Ze komen met allerlei kortzichtige populistische oplossingen die getuigen van een gebrek aan kennis.
‘Nog erger: ‘het stelsel moet op de schop’ of ‘het is tijd voor disruptie’. Het zijn altijd mannen die dit soort kreten uiten en ik word er een beetje moedeloos van. Voor elk complex probleem bestaat een simpele oplossing die niet werkt.
‘Daarom probeer ik het complete plaatje te schetsen. Ook patiënten zeggen zonder schaamte: mijn eigen risico is al op dit jaar, dus het maakt niet uit wat dat onderzoek kost, ik wil het gewoon hebben. Terwijl we ondertussen een solidair zorgsysteem overeind moeten houden.
‘We moeten uitzoeken hoe we het stelsel stap voor stap kunnen aanpassen. Grote veranderingen moeten we helemaal niet willen. Uit onderzoek blijkt dat welk zorgsysteem je ook hebt, of het nou marktwerking is, overheidsgestuurd, of iets daartussenin, overal zijn de problemen hetzelfde: wachtlijsten, mondiger patiënten, personeelstekort. Een heel stelsel veranderen gaat niet de oplossing zijn, het gaat erom hoe je je ertoe verhoudt.’
Wat kunnen patiënten bijdragen aan betere zorg?
‘We zullen in de maatschappij moeten bespreken dat het uitbesteden van de ouderenzorg niet meer haalbaar is. We zijn enorm gewend dat er voor onze opa’s en oma’s wordt gezorgd. Slechts een op de vijf Nederlanders ziet het als zijn taak om voor de ouders te zorgen als dat nodig is, een extreem lage score vergeleken met andere EU-landen.
‘Die verwachting dat de zorg het wel oplost, merk ik ook als ik op zaterdagavond dienst heb op de huisartsenpost. Geregeld komen patiënten met klachten en vragen waarvan ik denk: had dit even aan je moeder of je oma gevraagd, dan had je mij niet nodig gehad. Voor het verwijderen van een teek of splinter hoef je geen geneeskunde te hebben gestudeerd.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Tegelijkertijd schrijft u: we moeten niet verbaasd zijn dat patiënten met zulke eisen komen, we hebben ze zorgverslaafd gemaakt.
‘Ik hoorde laatst van een kno-arts dat ze een kamertje leeg hadden staan op de polikliniek. Ze zetten er een psycholoog neer en noemden het de tinnituspoli. Patiënten met oorsuizen zijn zo ten einde raad, die komen wel, vaak voor een second opinion. Dat ze daar niet meer konden bieden dan de eerste kno-arts of de huisarts, deed niet ter zake. De schoorsteen moet roken.
‘Ik kan mensen verwijzen naar poepgoedpoli’s, snurkpoli’s, geheugenpoli’s, hoofdpijnpoli’s, stresspoli’s, jeukpoli’s. Dat zijn allemaal plekken waar goede zorg wordt geleverd, maar als je kijkt naar de criteria is er bijna geen Nederlander meer die níét voldoet aan een verwijzing naar op z’n minst een van die poli’s. Zo worden burgers dus bewust tot patiënt gemaakt. Elk aanbod creëert vraag, dat doen we zelf. Dan moeten we patiënten niet verwijten dat ze verwend zijn.’
En dan is er nog het stelsel dat de zorg tegenwerkt.
‘Een groot deel van onze zorgpremie gaat in de vorm van rente naar de banken. Dat is de vierde speler in de zorg. Zij bepalen indirect mee welke zorg een zorginstelling levert. Het ziekenhuis in Zutphen stond onder bijzonder beheer en besloot onder meer de verloskunde aldaar te schrappen. Wat weegt dan zwaarder? Excelgeneeskunde of het maatschappelijk belang?
‘Of neem het zorgvastgoed of de ict. Softwarebedrijf Chipsoft, dat veel elektronische patiëntendossiers aan ziekenhuizen levert, heeft een rendement van 50 procent. Van elke euro zorggeld die daarnaartoe gaat is 50 cent pure winst. Geld dat niet meer beschikbaar is voor de patiëntenzorg. Daar zijn we ons onvoldoende van bewust.’
Bestaat er zoiets als het ideale zorgstelsel?
‘Nee.’
Waar moeten we dan naar op zoek?
‘Stel, ik heb een patiënt in de laatste levensfase die graag thuis wil overlijden. Ik haal alles uit de kast, maar het palliatief team van de wijkverpleging heeft geen plek en ook op de hospicezorg is bezuinigd. De patiënt heeft wel specialistische zorg nodig, dus dan moet ik de patiënt met een ambulance naar het Antoni van Leeuwenhoek laten vervoeren. Dat is én veel duurder én precies wat de patiënt niet wil.
‘Wat maakt nou dat we miljarden stoppen in een zorgsysteem dat tekortschiet op plekken waar zorg het hardst nodig is? Daar moeten we het over hebben.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant