Van zijden kussens zou je slapend mooi worden. Is het de investering waard? ‘Voor traditionele zijde worden de rupsen levend gekookt of gestoomd om de cocon in één stuk af te wikkelen.’
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
Een glanzende huid, minder rimpels en zacht, glanzend haar – wie zou daar ’s ochtends niet mee willen ontwaken? Zijden kussenslopen, slaapmaskers en zelfs slaapmutsjes zijn al een tijdje populair in beautykringen. Influencers en beroemdheden zoals Victoria Beckham prijzen ze aan als een soort wondermiddel. Maar hoe realistisch zijn die beloften eigenlijk? En hoe duurzaam is zijde als materiaal?
‘Zijde is een dierlijk natuurproduct’, zegt Jan Mahy, emeritus hoogleraar Sustainable & Functional Textiles van Hogeschool Saxion. ‘Het wordt gesponnen door de zijderups, die zich met een lange, dunne draad van wel anderhalve kilometer in een cocon wikkelt. Die draad bestaat uit eiwitten: fibroïne, dat sterk en glad is, en sericine, de lijmlaag eromheen.’ Volgens Mahy is dat ook meteen wat zijde bijzonder maakt: ‘Omdat deze eiwitten heel goed door het menselijk lichaam worden verdragen en geen afstootreacties veroorzaken, is zijde naast textiel ook interessant voor biomedische toepassingen, bijvoorbeeld als hechtdraad of in kunstmatig weefsel.’
Toch is zijde geen duurzame of ethische keuze. ‘Voor traditionele zijde worden de rupsen levend gekookt of gestoomd om de cocon in één stuk af te wikkelen. Dat is verre van diervriendelijk. Er bestaan alternatieven waarbij de vlinder eerst uit de cocon mag kruipen, maar die leveren kortere en minder sterke draden op en zijn bovendien minder efficiënt.’
Ook de milieubelasting is aanzienlijk. Mahy wijst op onderzoek van CE Delft in opdracht van Milieu Centraal, waarin weefsels van zijde van alle textielsoorten de grootste klimaatafdruk per kilo stof bleek te hebben. ‘Voor de teelt van de moerbeibomen waarvan de rupsen leven is veel water, land en kunstmeststof nodig. Bovendien worden in de verwerkingsfase grote hoeveelheden water en chemicaliën gebruikt.’
Sommige merken suggereren dat zijde dankzij de aminozuren in de vezel verzorgend zou werken voor huid en haar. ‘In werkelijkheid zijn die voordelen in het eindproduct vrijwel geheel verdwenen door alle voorbewerkingen’, zegt Mahy.
Er circuleren ook claims over de antibacteriële werking van zijde. Hoogleraar dermatologie Dirkjan Hijnen van het Radboudumc benadrukt dat er nauwelijks degelijk onderzoek is gedaan naar het effect van zijden kussenslopen op huidproblemen. ‘Er is wel onderzoek naar therapeutische zijden kleding bij kinderen met eczeem, maar dat liet geen meetbare verbetering zien.’ Dermatoloog en specialist in haarpathologie Tristan van Dongen van het Spaarne Gasthuis: ‘Er is geen bewijs dat zijde minder bacteriën vasthoudt. Het frequent wassen van je kussensloop, ongeacht het materiaal, is een betere remedie tegen bacteriën. Dit is wel aan te raden als je last hebt van huidirritatie of puistjes.’
Ook de claim dat zijde geen vocht uit de huid zou onttrekken is volgens Van Dongen onzin. ‘Tijdens onze slaap verliezen we vocht, ongeacht het kussen. Als de stof dit niet opneemt, verdampt het gewoon in de lucht.’ Hetzelfde geldt voor crèmes, zegt Hijnen. ‘Crème trekt niet beter in als je meteen tussen de zijden lakens duikt. Je kunt je beter een kwartier voor het slapen insmeren.’
‘De meeste claims zijn ongefundeerd en onwaarschijnlijk. Toch is één aspect van zijde theoretisch mogelijk wél effectief’, zegt Van Dongen. ‘Zijde is door de zeer fijne vezels en het weefsel een gladde stof. Door deze gladheid heb je minder wrijving. Langdurig in één positie slapen met je hoofd op het kussen gedrukt kan slaaprimpels veroorzaken, die dwars op de gewone expressierimpels lopen. Soms zijn deze rimpels blijvend en kun je zelfs aan de huid zien wat iemands voorkeursslaaphouding is. Dan geldt: hoe gladder de stof, hoe minder de huid in één vouw blijft en hoe minder die lijnen zich kunnen vormen’, legt Van Dongen uit.
Minder wrijving kan ook gunstig zijn voor het haar. ‘Je voorkomt er geen haaruitval mee, dat heeft andere oorzaken zoals hormonale veranderingen, deficiënties of autoimmuunziekten, en je haarwortel is sterk genoeg om wrijving aan te kunnen. Maar slapen op een glad kussen kan wel helpen tegen beschadigingen van de haarschacht. De haarschacht bestaat uit schubben die bij beschadiging een doffe indruk kunnen veroorzaken. Dit gebeurt sneller bij kroeshaar omdat de haarschacht hiervan al dunner is dan dat van bijvoorbeeld stijl haar.’
Dat gladheidseffect is niet uniek voor zijde; andere satijnen stoffen bieden het ook. ‘Veel mensen denken dat satijn hetzelfde is als zijde, maar dat klopt niet’, zegt Mahy. ‘Satijn is een weeftechniek die een gladde, glanzende stof oplevert doordat tijdens het weven de vezels netjes naast elkaar liggen. Dit kan met zijde, maar net zo goed met polyester, katoen of bamboevezels.’ Omdat de term ‘zijde’ niet beschermd is, duiken misleidende namen op, zoals ‘bamboezijde’. ‘Dat wordt vaak gepresenteerd als duurzaam alternatief, maar het is in feite viscose: daarvoor wordt de cellulose (de houtachtige basisstof van planten) met veel chemicaliën uit de bamboevezels gehaald, waardoor er van de oorspronkelijke vezel weinig overblijft. Het proces kost bovendien veel water en energie en gebruikt schadelijke stoffen.’
Een duurzamer alternatief voor zijde zijn weefsels gemaakt met het lyocell-proces, ook bekend onder de merknaam Tencel. Mahy: ‘Lyocell maakt cellulosevezels uit houtpulp, meestal eucalyptusbomen, die op een milieuvriendelijke manier wordt verwerkt. Het oplosmiddel wordt in een gesloten systeem gerecycled, waardoor nauwelijks chemische vervuiling ontstaat, in tegenstelling tot het viscoseproces.’
Wie toch een écht zijden kussensloop wil kopen, kan letten op keurmerken zoals die van GOTS (Global Organic Textile Standard), die aangeven dat er minder schadelijke chemicaliën zijn gebruikt en dat arbeidsomstandigheden beter worden bewaakt. Een echt zijden kussensloop kost tussen de 60 en 120 euro, vaak afhankelijk van de momme-waarde, een maat voor de dichtheid van de stof. Hoe hoger de momme-waarde, hoe steviger - en duurder - de stof. Mahy: ‘Goedkopere varianten zijn waarschijnlijk van lage kwaliteit en afkomstig uit ketens waar milieu- en sociale standaarden minder streng zijn. Als iets té goedkoop lijkt, is daar meestal een reden voor.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant