Politieke crisis Frankrijk De Franse premier François Bayrou overleefde de vertrouwensstemming maandag niet. President Macron moet nu op zoek naar de vijfde premier in twee jaar en overeenstemming over de miljardenbezuinigingen lijkt verder weg dan ooit.
Het premierschap van François Bayrou (74) is voorbij. Maandag stemde een meerderheid van het parlement tegen zijn regering in een vertrouwensstemming.
Al twee weken hing het politieke doodvonnis van de Franse premier François Bayrou als een donderwolk in de lucht, maandag werd het definitief. 364 leden van de Assemblée Nationale stemden in een vertrouwensstemming tegen de regering-Bayrou, 194 stemden voor.
De stemming heeft alles te maken met de spannende onderhandelingen over de staatsbegroting voor 2026, waarin flink bezuinigd moet worden. Verwacht werd dat de behandeling van de begroting dit najaar voor problemen zou zorgen, maar Bayrou (74) verraste vriend en vijand eind augustus door het parlement te vragen om al voor die behandeling over zijn politieke toekomst te stemmen.
De premier zelf noemde het een referendum over zijn begrotingsplan, waarmee hij hoopte steun te krijgen om de Franse staatsschuld van maar liefst 3.300 miljard euro aan te pakken. „Wat er in ons land gebeurt [met betrekking tot de staatsschuld] is zo belangrijk, zo gevaarlijk en zo onvermijdelijk als er niets wordt ondernomen, dat er een schok nodig was”, zo verklaarde Bayrou zijn beslissing zaterdag in een televisie-interview.
Maar hij gokte verkeerd, en tekende zo voor zijn eigen ondergang. De stemming werd politiek geïnterpreteerd als een beslissing over de toekomst van de premier. Ondanks zijn pogingen de afgelopen twee weken om met oppositiepartijen tot compromissen te komen, resulteerde de stemming in een overduidelijke motie van afkeuring: zowel de radicaal-rechtse als de linkse oppositiepartijen, die samen een meerderheid hebben in de Assemblée Nationale, stemden tegen.
Daarmee komt na negen maanden een einde aan de regeerperiode van Bayrou en belandt Frankrijk opnieuw in een politieke impasse. De regering van Bayrou’s voorganger, Michel Barnier, viel in december vorig jaar al na een regeerperiode van drie maanden, ook als gevolg van onenigheid over voorgenomen bezuinigingen.
Frankrijk staat voor een grote bezuinigingsopgave. De staatsschuld van de tweede economie van Europa stijgt al jaren en nam een vlucht tijdens de coronapandemie. De schuld is vorig jaar opgelopen tot 113,9 procent van het bruto binnenlands product – ter vergelijking: in Nederland gaat het om 43 procent van het bbp, in Duitsland om 64 procent. Het begrotingstekort kwam vorig jaar uit op 5,8 procent, ver boven het door de Europese Unie voorgeschreven maximum van 3 procent van het bbp. De Europese Commissie waarschuwde Frankrijk vorig jaar al voor een „buitensporig” tekort.
Dat er bezuinigd moet worden, is geen onderwerp van discussie in Frankrijk. Maar over de manier waarop lopen de meningen totaal uiteen. In juli presenteerde Bayrou zijn plan om 43,8 miljard euro te besparen en het begrotingstekort terug te brengen naar 4,6 procent in 2026. Dat wilde hij onder meer doen door een année blanche in te stellen, een ‘wit jaar’ waarin belastingtarieven, uitkeringen en pensioenen niet worden geïndexeerd - tot onvrede van linkse partijen. Ook wilde Bayrou twee officiële vrije dagen schrappen, Tweede Paasdag en 8 mei, omdat „mei een echte gruyère (gatenkaas) is geworden”. Het schrappen van een vrije dag zou 2,4 miljard euro opleveren.
Dat vinden de Fransen geen optie. Net als in 2023, toen Macron de pensioengerechtigde leeftijd wilde verhogen van 62 naar 64 jaar, is woest gereageerd op het voorstel om twee vakantiedagen te schrappen en wordt gedreigd met stakingen. De eerste protesten staan woensdag 10 september op de agenda, op 18 september hebben de vakbonden een gezamenlijke stakingsdag aangekondigd.
Hoe het nu verder gaat met politiek Frankrijk, is onduidelijk. Macron kan zelf opstappen, het parlement ontbinden en verkiezingen uitschrijven of een nieuwe premier aanstellen. Hoewel verschillende politici oproepen tot Macrons vertrek en met name het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) aandringt op een stembusgang, heeft de president altijd gezegd aan te blijven tot het einde van zijn termijn in 2027.
Politico schreef dit weekend, op basis van twee anonieme bronnen dicht bij Macron, dat de president snel een nieuwe premier zou willen benoemen. De president zou het liefst zien dat de premier al in het zadel zit als de vakbondsdemonstraties op 18 september beginnen – die groter worden ingeschat dan de demonstraties van aanstaande woensdag. Een kandidaat vinden die de drie blokken in het parlement – links, centrumrechts en radicaal-rechts, die alle drie geen meerderheid hebben – kan bewegen tot samenwerking, is alleen een ingewikkelde opgave, zo blijkt ook uit de korte levensduur van de regeringen-Barnier en Bayrou. Al helemaal omdat die premier nog voor het einde van het jaar een begroting moet opstellen en door het parlement moet loodsen.
De partijen tonen weinig motivatie om mee te werken aan een meerderheidscoalitie tussen de blokken. RN-partijleider Jordan Bardella zou een kandidaat kunnen zijn, maar hij weigert. Linkse partijen, die zich tijdens de verkiezingen in de zomer van vorig jaar verenigden in het verbond Nouveau Front Populaire en de meeste zetels wisten binnen te slepen, vinden dat Macron bij zijn derde poging sinds die verkiezingen nu een linkse premier moet aanstellen.
Olivier Faure, partijleider van de Parti Socialiste, heeft zich daarvoor aangeboden, mits hij linkse ministers mag aanstellen. Dat is weer onbespreekbaar voor de centrumrechtse partij Les Républicains (LR), die deel uitmaakte van Bayrou’s minderheidsregering. „We zullen nooit een socialistische premier accepteren”, zei Bruno Retailleau, minister van Binnenlandse Zaken en partijleider van LR, zondag tijdens een partijbijeenkomst.
In zijn afscheidsspeech vlak voor de stemming leek Bayrou zijn lot al te accepteren. Hij riep de leden van de Assemblée op minder agressief en meer respectvol te zijn, voordat hij ze bedankte. Zijn regeerperiode noemde hij „maanden van diep geluk”. Hij dient naar verwachting dinsdagochtend zijn ontslag in bij president Macron.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC