De progressieve Brandon Johnson trad in 2023 met grote beloften aan als burgemeester van Chicago. Hij bleek die niet allemaal waar te kunnen maken en verloor de steun van zijn achterban. Maar nu president Trump dreigt om federale troepen naar zijn stad te sturen, ziet Johnson kans om zichzelf weer op de kaart te zetten.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Weinig werkt voor Democratische politici beter om het imago te versterken dan de strijd aanbinden met president Trump. Daar weet bijvoorbeeld de Californische gouverneur Gavin Newsom alles van, en nu is het de beurt aan de burgemeester van Chicago: Brandon Johnson.
Zijn stad is na Los Angeles en Washington D.C. de volgende waar Trump op het punt staat federale troepen in te zetten. Om de uit de hand gelopen misdaad te bestrijden, beweert de president. Johnson en zijn collega’s zien dat anders: de president zoekt enkel de confrontatie met door Democraten geleide steden om zijn imago als tough on crime kracht bij te zetten. Johnson probeert hem nu met gelijke munt terug te betalen.
Terwijl de dreigende taal vanuit het Witte Huis aanzwelt, tekende Johnson afgelopen week een decreet waarin hij ‘bevestigt’ dat de politie van Chicago niet zal ‘samenwerken met federale agenten’. Zeker ook niet met het uitzetten van migranten – volgens Trumps critici het werkelijke doel van de operatie. Bovendien moeten ‘alle beschikbare juridische middelen’ worden aangewend om het schenden van de rechten van Chicagoans te bestrijden.
Hoeveel effect het decreet zal hebben is nog maar de vraag, evenals of Trump zich genegen voelt ernaar te luisteren. Maar Johnsons boodschap is in ieder geval duidelijk.
‘We zullen de menselijke waardigheid van ieder persoon in Chicago beschermen’, verkondigde hij deze week tijdens een ‘Workers over Billionaires’-protest tegen de Trump-regering in zijn stad. ‘Er zijn mensen die geloven dat we autoritarisme niet kunnen verslaan. Als geschiedenisleraar weet ik: wij zijn hier altijd voor arbeiders opgestaan, en dat gaan we opnieuw doen.’ Luid gejuich klinkt als hij de menigte vraagt of hij Chicago achter zich weet in zijn strijd tegen Trump.
Het moet een verademing zijn voor de tot voor kort zwaar impopulaire Johnson. Een peiling begin dit jaar schatte de steun onder inwoners op minder dan 7 procent. De Windy City kent een rijke historie van burgemeesters die worden getrakteerd op fluitconcerten bij grote evenementen, maar bij Johnson maakte het boegeroep wel extra duidelijk hoezeer hij uit de gratie was gevallen. Het maakte hem een serieuze kandidaat voor de officieuze titel van ‘minst populaire politicus in de VS’.
Bij zijn aantreden in 2023 kan de in 1979 geboren Johnson, opgegroeid in een gezin met tien kinderen in een voorstad van Chicago, niet bogen op veel politieke ervaring. Na een opleiding onderwijs, sociaal werk en jeugdontwikkeling gaat hij aanvankelijk aan de slag als leraar.
In 2011 maakt hij de overstap van het klaslokaal naar de lerarenvakbond van Chicago. Hij is onder meer betrokken bij de grote lerarenstaking een jaar later. Het betekent een opmaat naar een politieke carrière, die in 2018 begint als hij wordt verkozen tot het bestuur van het grote Cook County, waar Chicago toe behoort.
Als tamelijk onbekende doet Johnson in 2023 een gooi naar het burgemeesterschap met een ‘uitgesproken progressieve koers’, waarmee hij Chicago uit het slop van de covid-jaren wil trekken. Er moet meer geld naar openbare scholen, het openbaar vervoer, het aanpakken van dakloosheid en andere sociale voorzieningen, gefinancierd met hogere belastingen voor vliegtuigmaatschappijen en op financiële transacties.
Zijn conservatieve tegenstrever pleit voor een strenge aanpak van de criminaliteit, die tijdens de pandemie is gestegen. Johnson kiest een diametraal tegenovergestelde aanpak. In de geest van de Black Lives Matter-beweging toont hij zich sceptisch over de inzet van meer politie en maakt hij zich hard voor ‘sociale programma’s die de grondoorzaken van geweld aanpakken’.
Met grote steun uit het zwarte zuiden van de stad zegeviert Johnson. ‘Chicago’s meest onwaarschijnlijke burgemeester’, werd hij genoemd. Het maakte hem in een keer een belangrijk gezicht van de links-progressieve beweging, naast vaandeldragers als senator Bernie Sanders en afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez.
Aanvankelijk boekt hij successen. Zo maakt hij een eind aan het onderbetalen van werknemers die voor hun minimumloon afhankelijk zijn van fooien, regelt hij een omvangrijke uitbreiding van het betaald verlof en heropent hij klinieken voor geestelijke gezondheidszorg.
Maar al snel komt de klad erin. Hij heeft moeite de instroom te verwerken van de tienduizenden migranten die door het Republikeinse Texas als anti-immigratiestunt zijn kant op zijn gestuurd. In allerijl gebouwde opvangplaatsen stuiten op verzet van inwoners en Johnson worstelt om de financiering rond te krijgen.
Als inwoners tijdens een referendum een plan voor een hogere overdrachtsbelasting wegstemmen, ziet hij ook de financiële basis voor zijn ambitieuze agenda afbrokkelen. Na twee jaar moet ook hij zelf erkennen dat niet alles gaat zoals gehoopt.
Voor rechts Amerika is Johnson dan het toonbeeld van wat er misgaat als progressieve Democraten de macht krijgen. Daarbij maken Republikeinen dankbaar gebruik van de slechte reputatie die ‘Chi-raq’ heeft vanwege zijn misdaadcijfers, hoewel die juist dalen. ‘De hel’, zo tiert Trump woensdag desalniettemin, ‘nog erger dan Afghanistan’.
Johnson kan het gevecht goed gebruiken. Hij lijkt dan wel niet van plan een gooi naar het Witte Huis te doen, zoals Trump-rivaal Newsom, hij zou wel uit zijn op het record van langst zittende burgemeester. Daar moet hij nog twintig jaar voor overbruggen, maar tot voor kort leek zelfs ook maar een tweede termijn onmogelijk.
Of Chicago zich ook echt achter hem verenigt, moet nog blijken. Johnson hing in de touwen. Dankzij Trump kan hij nu de bokshandschoenen weer aantrekken.
3x progressieve collega’s van Johnson
Als Trump deze zomer militairen inzet in Los Angeles, weet hij burgemeester Karen Bass tegenover zich. Haar verzet leidt tot een politieke heropleving, na felle kritiek op haar handelen tijdens de bosbranden van eerder dit jaar.
Als burgemeester van Boston weigert Michelle Wu de hulp van haar stad bij Trumps anti-immigratiemaatregelen. ‘Boston laat zich niet intimideren’, zegt zij als de regering met juridische maatregelen dreigt.
Vrijwel zeker wordt de socialistische Zohran Mamdani de nieuwe burgemeester van New York. Doelwit van de Republikeinen is hij al, maar naar verluidt bestudeert hij de casus-Johnson om diens misstappen te voorkomen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant