Verenigd Koninkrijk Ruim 500 euro aan schooluniformen voor één kind. In Hartlepool kunnen de ouders die dat niet kunnen betalen gratis kleding uitzoeken.
Ouders en kinderen uit Hartlepool kunnen gratis schooluniformen uitzoeken bij ReLoved Clothing.
Op de basisschool Barnard Grove in Hartlepool, een stadje in het noordoosten van Engeland, moeten de leerlingen een vestje dragen in royal blue. Op St. John Vianney RC Primary een jadegroene. En op Brougham Primary een rode, mét het logo van de school.
De uniformsamenstellingen (inclusief sportuniformen) van 28 basisscholen en 5 middelbare scholen in Hartlepool zijn te vinden op een groot prikbord in het pand van ReLoved Clothing. Dat staat in een grauwe winkelstraat van de havenstad. Ouders kunnen er gratis tweedehands schooluniformen halen, die in het Verenigd Koninkrijk op bijna alle scholen verplicht zijn. De winkel hangt vol met polo’s, pantalons, blouses, blazers, stropdassen, sweaters. Het gaat om méér dan 28 plus 5 verschillende samenstellingen, want op een school als The English Martyrs worden leerlingen ook nog eens ingedeeld bij een ‘huis’ met elk een eigen kleur, verzucht Natalie Frankland, eigenaresse van de winkel.
Die huizen zijn zoals die in Harry Potter, waarin Griffoendor, Zwadderich, Huffelpuf en Ravenklauw het tegen elkaar opnemen. Ze verdienen punten door prestaties en goed gedrag van hun leden. De huiskleuren bij The English Martyrs zijn paars, blauw, groen, rood en geel. Frankland laat zien dat de zwarte sporttruien van die school aan de binnenkant één van die kleuren hebben. Als de huizen het tegen elkaar opnemen tijdens gymles, moeten de truien binnenstebuiten worden gedraaid.
Natalie Frankland is de oprichter van ReLoved Clothing, waar ouders en kinderen gratis schooluniformen kunnen uitzoeken.
Dit is nou precies probleem, zegt Frankland. Scholen stellen zulke specifieke eisen aan de uniformen dat ouders die niet bij een budgetketen als Primark of Tesco kunnen halen. Dat moet bij een speciale leverancier via de school en dat is dúúr. De voornaamste kwestie vormen de branded items: onderdelen van het uniform waarop het logo van de school staat. Veel scholen stellen een bepaald aantal branded items verplicht. In 2023 betaalden ouders voor een schooluniform inclusief gymkledingset gemiddeld 442 pond (omgerekend 510 euro) voor een middelbareschoolleerling en 343 pond (396 euro) voor een basisschoolleerling, volgens cijfers van het ministerie van Onderwijs.
Te duur voor een grote groep ouders. Afgelopen augustus publiceerde liefdadigheidsinstelling Parentkind de uitslag van een enquête waarin bijna de helft van de 2000 respondenten zei bezorgd te zijn over de kosten van het uniform voor dit schooljaar. Meer dan een kwart was van plan om te besparen op voedsel of energiekosten om de uniformen te betalen en een derde zei Klarna-achtige diensten te gebruiken, zodat ze later kunnen betalen. Zowel dit onderzoek als dat van de overheid naar de uniformprijzen richt zich op door de staat bekostigde scholen.
Oud nieuws voor de vurig vertellende Natalie Frankland, die tijdens het gesprek ogenschijnlijk zonder stress ook haar vrijwilligers aanstuurt, vragen van klanten beantwoordt en haar twee kinderen van haar broekspijpen trekt. In coronatijd was ze haar zolder aan het opruimen en kwam ze oude schooluniformen tegen. Ze dacht: er zijn vast mensen die dit goed kunnen gebruiken. Dat het er zóveel waren had ze niet verwacht. Na een aantal drukbezochte pop-upevenementen opende ze een vaste locatie. ReLoved Clothing beslaat inmiddels drie verdiepingen en er werken zestien vrijwilligers. Beneden hangen de schooluniformen en op de andere verdiepingen alledaagse kleding. Alles is gratis.
Het is er altijd druk. En nu de scholen beginnen al helemáál. Bij binnenkomst moeten ouders zich melden bij een balie, het is zo vol dat de deur van de winkel op deze dinsdag begin september bijna niet meer open kan. „De laatste vijf weken zijn de drukste die we ooit hebben gehad”, zegt Frankland. „We zijn twee dagen per week open van tien uur tot twee uur en elke dag komen er zo’n veertig families.”
De uniformsamenstellingen van 28 basisscholen en 5 middelbare scholen in Hartlepool zijn te vinden op een groot prikbord in het pand van ReLoved Clothing.
Winkeleigenaar Natalie Frankland laat een jasje zien met schoollogo.
Kinderen zien het zó wanneer iemand een tweedehands uniform aanheeft, zegt onderzoeker Kate Stephenson.
De regering heeft een maatregel ingevoerd die vanaf september 2026 in Engeland gaat gelden en scholen voorschrijft dat ze ouders niet mogen verplichten om méér dan drie items met schoollogo te kopen. Want de enquête van Parentkind was niet het eerste dat de dure schooluniformen aankaartte; de afgelopen jaren hebben andere onderzoeken hetzelfde probleem gesignaleerd.
Frankland is sceptisch over de maatregel. „Kijk, op grote scholen in Londen zal het misschien een verschil maken, waar ze zelfs op hun sokken het logo van de school moeten hebben. Maar hier in Hartlepool vragen scholen al niet zoveel branded items en tóch kunnen ouders het uniform niet betalen.”
Wat de onderliggende oorzaak is voor de zorgen over de schooluniformkosten wordt in het Parentkind-onderzoek niet genoemd, maar feit is dat de kinderarmoede in het Verenigd Koninkrijk de afgelopen jaren is gestegen. Ruim een derde van de kinderen leeft onder de armoedegrens. Tussen 2023 en 2024 steeg het aantal naar 4,5 miljoen, een toename van 100.000, volgens een rapport dat het ministerie van Arbeid en Pensioenen dit voorjaar publiceerde. Sinds 2012 zijn er 800.000 kinderen bijgekomen, een stijging van 4 procentpunt.
Daar zijn in het overheidsbeleid in ieder geval twee oorzaken voor aan te wijzen, zegt Jonathan Bradshaw aan de telefoon. Hij is emeritus hoogleraar sociaal beleid aan de University of York. „De eerste is de two-child limit die de regering in 2017 heeft ingevoerd. Dat betekent dat gezinnen sindsdien alleen nog inkomensafhankelijke kinderbijslag ontvangen voor de eerste twee kinderen van een gezin. En dan is er ook nog het uitkeringsplafond dat in 2013 werd ingevoerd, waardoor huishoudens niet meer dan een bepaald bedrag aan sociale uitkeringen mogen ontvangen.” Volgens Bradshaw ligt Hartlepool in een regio ligt waar relatief veel kinderarmoede is.
Schooluniformen zijn in het Verenigd Koninkrijk op bijna alle scholen verplicht.
Ook Charlotte Luckett (27) staat aan de balie van ReLoved Clothing, met een zonnebril op haar hoofd en een winterjas aan. Haar kinderen zijn 12, 10 en 6 jaar. Ze komt opgewekt maar rusteloos over. „Morgen moeten ze weer naar school, maar we zijn net verhuisd waardoor ze naar een andere school gaan. Ik heb uniformen van hun vorige school, maar die zijn blauw en ze hebben nu een totaal andere kleur nodig. Dus ik dacht: ohjee, wat moet ik doen?”
Ze heeft niet genoeg geld om elk jaar nieuwe uniformen te kopen. Zij is de kostwinner thuis. „Mijn man heeft ADHD.” Vorig jaar augustus kwamen ze door de aanschaf van de uniformen zo moeilijk rond dat ze geld moesten lenen van haar schoonmoeder. „Het was naps [‘waardeloos’]!”
Toch is ze een voorstander van het schooluniform, net als Frankland. „Ik zie ze het liefst in uniform, vooral op schoolreisjes.” Beide vrouwen zeggen ook dat het hun eigen leven makkelijker maakt; zo hoeven ze niet elke ochtend te bedenken wat ze de kinderen nou weer moeten aantrekken.
In zo’n beetje elke hoek van de winkel zitten vrijwilligers als werkbijen driftig kleding te sorteren. Eén van hen is Shupikai Mbizvo (45). Ze hoorde voor het eerst van ReLoved Clothing toen ze zelf schooluniformen nodig had voor haar vier kinderen. Ook zij heeft het niet breed, sinds haar man niet meer kan werken door een hersenaandoening. Zelf heeft ze geen betaalde baan, ze zorgt voor het huishouden.
De kinderen hebben dan wel dezelfde uniformen aan, maar ook weer niet, legt Mbizvo uit. Niet alle uniform-onderdelen hoeven van een bepaald merk te zijn, zolang ze maar aan de voorschriften voldoen. „Ik zeg altijd tegen mijn zoontje dat hij gewoon een broek van Primark aan kan, maar hij wil er eentje van een merk als Next [een duurdere Britse kledingketen]. Anders lachen de kinderen op school hem uit, zegt hij. Dus als ik hier door de zakken met gedoneerde kleding ga, neem ik mijn tijd, zodat ik de mooie dingen voor hem eruit kan pikken.”
‘De winkel draait op zestien vrijwilligers, die de kleding sorteren en klanten helpen.
Al met al lijken schooluniformen de kloof tussen arm en rijk te etaleren, terwijl ze juist bedoeld zijn om sociaal-economische verschillen minder zichtbaar te maken. „Het idee is dat uniformen een gelijk speelveld creëren op school, doordat je aan de kleding niet kunt zien wat iemands achtergrond is”, zegt Kate Stephenson, die aan de University of York promoveerde op de geschiedenis van het Britse schooluniform. „Dat is simpelweg niet waar, want kinderen zien het meteen wanneer iemand een tweedehands uniform aan heeft, een oud paar schoenen of niet de meest hippe jas.”
„Een ander idee achter het Britse schooluniform is dat het goed gedrag afdwingt bij kinderen, maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat dat zo is.” Het enige waar volgens Stephenson wél bewijs voor is, is dat de uniformen de kinderen een gevoel van verbondenheid geven.
Toch denkt ze niet dat de overheid het schooluniform snel zal afschaffen; de traditie zit zó diep in de Britse cultuur gebakken. „Die gaat terug tot de zestiende eeuw. Ik denk dat de regering grote problemen krijgt als ze dat probeert, want mensen zien het echt als onderdeel van de nationale identiteit.”
Scholen kunnen kledingstukken met schoollogo verplicht stellen.
Source: NRC