Alle roem en succes konden niet voorkomen dat schrijver Elizabeth Gilbert (Eat Pray Love) verslaafd raakte – aan de liefde. Steeds weer raakte ze verwikkeld in pijnlijke, giftige relaties. ‘Het twaalfstappenprogramma van de AA is het enige dat mij heeft kunnen laten stoppen met dit gedrag.’
is redacteur van Volkskrant Magazine, ze maakt podcasts en schrijft geregeld essays en interviews.
Halverwege Tot aan de rivier schrijft Elizabeth Gilbert: ‘Ik ben die aardige dame die Eat Pray Love heeft geschreven. En het had niet veel gescheeld of ik had mijn partner met voorbedachten rade en in koelen bloede vermoord omdat zij mij haar liefde had ontzegd en omdat ik ongelooflijk moe was.’
Dat moordplan waarover Gilbert schrijft in haar nieuwe memoir, is geen metafoor of dichterlijke vrijheid. Nee, Gilbert wilde haar geliefde Rayya Elias in de zomer van 2017 écht van het leven beroven. De wereldberoemde auteur smeedde haar moordplan op een bankje vlakbij het penthouse in de East Village waar de twee vrouwen een jaar daarvoor in waren getrokken.
‘Ik moest grinniken toen ik mijzelf als die aardige dame beschreef’, vertelt Gilbert (56) via een videoverbinding vanuit een vakantiehuisje aan de kust van New Jersey. ‘Ik hoop dat de lezer op dat punt ook denkt: my god, wat is er in die keurige vrouw gevaren? Natuurlijk ben ik die aardige dame ergens nog steeds. Maar ik weet inmiddels: ook ik ben ook verslaafd aan seks en liefde. Mijn geschiedenis met seksualiteit en met romantiek is er een van 35 jaar chaos.’
Tot aan de rivier (dat 9 september verschijnt) is een zorgvuldige, liefdevolle reconstructie van de toxische liefdesrelatie tussen Gilbert en de Syrisch-Amerikaanse kapper en kunstenaar Elias. Hoe overweldigend kan de liefde zijn? Hoe kon het zo misgaan?
Gilbert ontmoette Elias in 2000. Een vriendin had haar aangeraden om met haar ‘gehavende vogelnest’ naar deze kapper aan de Lower East Side te gaan (Gilbert worstelt al haar hele leven met ‘probleemhaar’). ‘Vanaf het eerste moment dat ik haar zag, dacht ik: wauw, wat is dit een fucking cool persoon’, vertelt ze. ‘We voelden ons meteen tot elkaar aangetrokken, eerst als vrienden. Elias was zo dapper en zo integer, ze had geen tijd voor welke bullshit dan ook.’ Toen Elias jaren later door een pijnlijke relatiebreuk ging, bood Gilbert haar woonruimte aan. Ze hielp Elias bij het schrijven van haar memoir Harley Loco (2013), over haar jaren in de undergroundscene van de Lower East Side, haar hardnekkige heroïne- en cocaïneverslaving en de gevangenistijd die daarop volgde. De twee raakten langzaamaan onafscheidelijk, tot verbazing van de buitenwacht: wat deed die bedachtzame bestsellerschrijver met die ‘ex-junkie, ex-crimineel, postpunker, glamour-butch-lesbo’, zoals Elias zichzelf omschreef.
Toen in april 2016 bleek dat Rayya Elias een terminale vorm van kanker had, kon Gilbert er niet langer omheen: ze biechtte haar ware gevoelens op aan Elias, en Elias beantwoordde ze. Wat volgde was maandenlange, onversneden extase. Uit Tot aan de rivier: ‘We konden onze ogen niet van elkaar afhouden; we konden onze handen niet van elkaar afhouden. De tederheid en intimiteit van onze eerste nacht samen waren geëscaleerd tot een bijna gewelddadige (soms letterlijk gewelddadige) vervoering, waarbij we elkaar tot steeds extremere uitingen van erotiek dreven. We waren extatisch, fosforescerend, gevaarlijk, geniaal en vervuld van woeste moed.’
Gilbert zei al haar interviews en lezingen over Big Magic, haar laatst gepubliceerde boek, af. Ze stopte ook met sporten. Met vrienden bellen, met naar buiten gaan. Die hele buitenwereld kon haar geen bal meer schelen; ze wilde al haar tijd en al haar geld besteden aan haar stervende geliefde. Ze huurde een penthouse in de East Village, waar de vrouwen samen konden zijn. Ze kocht voor Elias Prada-laarzen, een Rolex-horloge, een Range Rover, ze betaalde al haar rekeningen. Geen liefdesgebaar was Gilbert te groot of te duur.
Maar toen ging het mis; Elias viel terug in een oude gewoonte en raakte verslaafd. Aan zo’n beetje alles: morfine, Xanax, trazodon, Vicodin, fentanyl en cocaïne. Ze putten Gilbert volledig uit, tot op het punt dat alleen de dood nog een oplossing leek. Met al die middelen moest het toch lukken om Elias te vermoorden, bedacht een radeloze Gilbert op dat bankje. Maar eenmaal thuis doorzag de doodzieke en ernstig verslaafde Elias haar meteen. Uit het boek: ‘Zonder zelfs maar met haar ogen te knipperen en met een stem die doodkalm en nuchter klonk, zei ze: ‘Waag het niet nu plannen tegen me te gaan smeden, Liz.’’ Dan maar zelfmoord, dacht Gilbert tijdens een volgende wandeling. ‘Dat klinkt misschien allemaal raar’, zegt ze nu, ‘maar mensen met mijn verslaving worden wel vaker tot dit soort wanhoop gedreven.’
Achteraf ziet Gilbert deze relatie als een lotsbestemming, alsof de kosmos haar iets wilde leren over zichzelf. Want ze heeft een dwangmatige fixatie op romantische relaties: een seks-en liefdesverslaving, met de nadruk op liefde. ‘Ik heb mezelf in de relaties van andere mensen gewrongen en ik heb gezinnen kapotgemaakt’, schrijft ze. ‘Ik heb geprobeerd met geld liefde te kopen; ik heb me in driehoeksverhoudingen begeven, ik heb strategieën bedacht, ik heb gemanipuleerd; ik heb mensen verleid en ze gedumpt(...).’
Gilbert gaat naar meetings van Anonieme Seks- en Liefdeverslaafden (S.L.A.A.), een aan de AA gelieerd zelfhulpprogramma waarbij ze in twaalf stappen leerde haar verslaving te bedwingen. Ze schreef ook een ‘clean dating plan’ om terugval te voorkomen. Gilbert ziet eruit als een wijze, menopauzale monnik. Dat ‘pluizige probleemhaar’ dat ze zo lang probeerde te temmen, heeft ze vorig jaar gemillimeterd. Haar leesbril draagt ze als een kroon op haar hoofd. Ze lijkt trots op de nuchtere, middelbare leeftijd die ze heeft bereikt. ‘De tweede helft van mijn leven gaat zo anders zijn’, zegt ze stralend. ‘Ik vind dat enorm spannend.’
Niet veel mensen zullen publiekelijk willen toegeven dat ze verslaafd zijn aan seks en liefde.
Lacht: ‘Ik heb ook nooit gedacht: jee, ik kan niet wachten om met iedereen te delen dat ik seks- en liefdesverslaafd ben. Juist het tegenovergestelde! Ik associeerde seks-en liefdesverslaving meer met mannen die te veel porno kijken, dwangmatig vreemdgingen of prostituees bezoeken, niet mijn eigen compulsieve gedrag. Een vriendin wees me op Anonieme Seks-en Liefdesverslaafden, ze zei: ‘Ik ken jou al bijna dertig jaar, en ik zie hoe je jezelf keer op keer pijn doet in romantische en intieme relaties.’
‘Toen ik voor het eerst naar een groepsbijeenkomst ging, zat ik met een muts over mijn hoofd getrokken achterin de zaal, ik wilde zo snel mogelijk weg kunnen. Natuurlijk was ik bang dat ik herkend zou worden als die schrijver van Eat Pray Love, maar als ik een gewone burger was geweest, had ik denk ik dezelfde angst gevoeld. Tegelijkertijd was er zoveel herkenning in de verhalen van anderen.’
Een gewone verliefdheid kan ook behoorlijk obsessief of gekmakend aanvoelen. Wat is het verschil met een liefdesverslaving?
‘Ik maak altijd deze vergelijking: je kunt een glas wijn drinken op een zonnig terras met vrienden, of je begint te drinken en twee weken later word je wakker in een gevangenis in een ander land, zonder herinnering aan hoe je daar bent beland. Ik heb in de liefde menigmaal zo’n black-out ervaren. Als ik eenmaal had besloten dat een bepaald persoon het antwoord was op al mijn problemen, dan was mijn niveau van obsessie en verslaving onbegrensd. Ook een goede graadmeter voor seks- en liefdesverslaving is jezelf de vraag stellen: is mijn leven onbeheersbaar geworden? Voor mij gold dat ik altijd aan het rennen was naar of van een liefdesrelatie, en al die relaties overlapten elkaar.’
Seks-en liefdeverslaving is niet opgenomen in de DSM, het handboek voor psychiaters. Sommige experts, onder wie hoogleraar verslavingszorg Arnt Schellekens, twijfelen met name aan het bestaan van een ‘liefdesverslaving’. Zij zien wat jij beschrijft meer als compulsief-obsessief gedrag dan als iets dat zich laat vergelijken met een drankverslaving.
‘Ik zou die wetenschappers willen uitnodigen om mijn liefdesleven van mijn 14de tot mijn 50ste te onderzoeken. Ik ben het levende bewijs dat deze verslaving bestaat. Het twaalfstappenprogramma van de AA is ook het enige programma dat mij heeft kunnen laten stoppen met dit gedrag. Dankzij dat programma, gericht op verslavingsgedrag, leid ik voor het eerst een beheersbaar bestaan. Ik heb ook altijd het gevoel gehad dat er iets niet in orde was met mij; ik wist alleen niet wat.’
Elizabeth Gilbert groeide op in Litchfield in de staat Connecticut, op een afgelegen kerstboomboerderij zonder buren en televisie. In Tot aan de rivier wijdt ze niet uit over deze jeugd. ‘Ik denk dat er een tijd en een plek is om hulp te krijgen voor jeugdtrauma’s, en voor mij waren dat niet de bladzijden uit dit boek.’ Ze was een succesvol journalist, onder meer voor The New York Times, en had al drie goed ontvangen boeken op haar naam staan, toen ze in 2006 wereldberoemd werd met Eat Pray Love (Eten, bidden, beminnen).
Hierin beschrijft ze hoe ze na een mislukt huwelijk op zoek gaat naar zichzelf, naar God en naar ware liefde. Ze verblijft in Rome, waar ze (heel veel) spaghetti eet (Eat). In een ashram in India leert ze mediteren (Pray). Op Bali, ten slotte, ontmoet ze ‘Felipe’, haar tweede echtgenoot, importeur van gebedskralen José Nunes (Love).
Eat Pray Love werd meer dan 15 miljoen keer verkocht. Ze schreef ook het scenario voor de zo mogelijk nog succesvollere verfilming uit 2010, met in de hoofdrol Julia Roberts en een trits aan knappe mannelijke tegenspelers (Billy Crudup! James Franco! Javier Bardem!). Gilbert werd rijk. ‘Mensen kieperden vrachtwagens vol mijn tuin in. Voor iemand die geen gezonde grenzen aanvoelt is dat lastig, want ik vond dat ik al dat geld niet verdiende, dus gaf ik het weg of probeerde met dat geld mensen te redden.’
Gilbert kreeg een schare aan trouwe fans, die zich laafden aan haar spirituele en relationele inzichten. Toen ze in 2016 aankondigde dat ze ging scheiden omdat ze verliefd was geworden op haar beste vriendin Elias, waren sommige fans dan ook teleurgesteld. Haar huwelijk met Nunes was toch de bekroning geweest van die spirituele zoektocht in Eat Pray Love? Maar mensen in hun naaste omgeving hadden de relationele wissel al lang zien aankomen.
In Tot aan de rivier beschrijf je hoe jij en Elias als vrienden langzaam maar zeker onafscheidelijk worden. Waarom hadden jullie zo’n sterke band?
‘Wij waren complete tegenpolen en vormden een enorme inspiratie voor elkaar. Als ik ergens mee zit, heb ik de neiging om te verdwijnen. Ik laat anderen raden of ik boos op ze ben of niet. Zo niet Rayya: als zij een probleem met je had, dan zei ze gewoon: ‘Dude, you are such a fucking bitch right now’. Grappig genoeg voelden mensen zich juist vanwege die eerlijkheid veilig bij haar. Rayya was dapper, integer en megagetalenteerd, ze was naast kapper ook muzikant, filmmaker en schrijver. Maar over haar kunstenaarschap was ze heel onzeker. Ze kwam uit een traditioneel milieu van Syrische migranten, haar ouders wilden dat ze rechten ging studeren. Ik ben niet bang om me creatief te uiten. Ik zal altijd zingen, dansen, poëzie schrijven. En dat fascineerde haar weer.’
Elias noemde jou haar ‘tot aan de rivier’-vriendin. Wat bedoelde ze daarmee?
‘Ze gebruikte de kaart van Downtown New York om verschillende niveaus van intimiteit uit te leggen. Ze begon bij Fifth Avenue, de meest glamoureuze straat van New York. Haar ‘Fifth Avenue-vrienden’ waren compleet oppervlakkige vriendschappen. Dan, als je oostwaarts loopt, kom je aan bij je Third, Second of First Avenue-vrienden. Dat zijn naaste collega’s, buren die je thuis hebt gehad, mensen met wie je een keer op vakantie bent geweest. Loop je verder naar Alphabet City, dan ervaar je pas echt intimiteit. Deze straten zijn een stuk ruiger; hier wonen de kunstenaars. Bij je Avenue A-, B-, C-vrienden slaap je op de bank na een relatiebreuk. Zij hebben je naar de abortus- of afkickkliniek gebracht, ze hebben je sleutels afgepakt toen je dronken achter het stuur wilde gaan zitten. Ze weten alles van jou en jij van hen. Maar volgens Rayya was er nog een hoger intimiteitsniveau, een type relatie waarvan je er maar een of twee hebt in je leven. Die persoon loopt helemaal met je mee tot aan de East River. En volgens Rayya was ik haar ‘tot aan de rivier-persoon’.’
Wat deed dat met jou, die eretitel?
‘Ik was daar zo trots op! Toen bleek dat Rayya ongeneeslijk ziek was, gebruikten we de rivier als metafoor voor de dood. ‘Wil je helemaal met me meelopen naar de rivier?’, vroeg ze. Ik heb dat gedaan. Maar nu weet ik: die wandeling naar de East River is eigenlijk niet zo leuk. In sommige buurten wil je ’s avonds helemaal niet zijn. En de East River is een nogal vervuilde getijdenrivier.’
Je was nog getrouwd toen je voor Elias viel. Wat maakte dat je haar niet kon weerstaan?
‘Ik kan me verliefd voelen of gelukkig, maar veiligheid ervaren is voor mij echt bijzonder lastig. Rayya was de enige persoon in mijn leven bij wie ik me compleet veilig voelde. We raakten afhankelijk van elkaar, maar ik wilde mijn huwelijk niet verpesten. Pas toen ze werd gediagnosticeerd met terminale alvleesklier- en leverkanker, kon ik mijn liefde niet langer voor me houden. Ik moest gewoon bij haar zijn.’
Inmiddels bekijk je je liefdesleven door het prisma van verslaving. Zaten er achteraf gezien tekenen van die verslaving in het grootste succes van jouw carrière, Eat Pray Love?
‘Man, mijn hele oeuvre zit vol met signalen! Ik weet nog dat ik een aantal jaar geleden te gast was op een vrouwenconferentie. De organisatoren vonden het een leuk idee om ’s avonds Eat Pray Love te vertonen, die had ik zelf sinds 2010 niet meer gezien. De film begint, ik zie Julia Roberts die mij speelt, en wil echt gillen naar het scherm: ‘Sweetheart, je bent seks-en liefdesverslaafd!’ Het verhaal zit tjokvol mannen van wie ik wegloop of naar wie ik toe ren, mannen van wie ik hoop dat ze mij zullen redden, dat ze mijn leraar worden of spirituele leermeester, mijn genezer, mijn echtgenoot, mijn geliefde.’ Lacht: ‘De film eindigt gewoon met mij, of nou ja, met Julia Roberts die een zonsondergang tegemoet zeilt met Javier Bardem. Zoveel mensen vonden dat een prachtig einde, maar ik heb de hele film gekeken met open mond en handpalmen tegen mijn wangen gedrukt, zoals het jongetje in Home Alone. Het enige wat ik kon zien, was een hele zieke vrouw die ten onder ging aan haar seks- en liefdesverslaving.’
Je schrijft over ‘codependentie’, een term die gelinkt is aan liefdesverslaving. Je definieert die als buitensporige, emotionele of psychische afhankelijkheid van een ander. Volgens jou hebben vooral vrouwen hier last van.
‘Ik weet niet of het biologisch is of dat we zo zijn gesocialiseerd, maar het lijkt een universeel gegeven dat de waarde van een vrouw moet worden verdiend, dat die waarde alleen van buitenuit kan worden gevoed. Ik dacht dat dit liefde was: laten zien hoeveel je bereid bent te offeren voor een ander. Je stort je volledig op die ander, je geeft alles weg, en smeekt dan of je iets van liefde terug mag ontvangen. Het is net als alles verkopen aan een pandjeshuis, en dan daar voor de deur gaan smeken of je iets terug mag hebben van je huisraad, al is het maar een lepel. De ‘co’ slaat erop dat dit om een dynamiek gaat binnen een relatie. Nu ik een vrouw van in de vijftig ben, realiseer ik me voor het eerst: wat als ik al die liefde gewoon rechtstreeks bij mijzelf haal, zonder tussenpersoon?’
Je stelt dat seks- en liefdesverslaving voor vrouwen levensgevaarlijk is. Waarom?
‘Zoveel vrouwen in Amerika overlijden aan partnergeweld, in dat soort dwingende relaties speelt vaak seks-en liefdeverslaving of dynamieken die daar op lijken: de macht verliezen, de controle aan een ander overdragen, niet wegkunnen, over al je grenzen gaan. Daarnaast kun je bewezen overlijden aan een gebroken hart, dat overkomt vrouwen vijf keer zo vaak. Als je die cijfers bij elkaar optelt, mag je gerust aannemen dat seks en liefdesverslaving een van de belangrijkste doodsoorzaken voor vrouwen is.’
Jouw intense liefdesrelatie begint nadat Elias terminaal ziek blijkt. Aangrijpend is hoe je beschrijft dat Elias, die altijd worstelde met het leven, opgelucht lijkt door de diagnose terminale alvleesklier- en leverkanker. Nu hoefde ze niet meer na te denken over haar pensioen, of over stoppen met roken. En jullie kunnen eindelijk toegeven aan jullie gevoelens voor elkaar.
‘Dat doodvonnis kwam voor haar als een bevrijding, ja. En nu ik dit zeg, realiseer ik me: zo voelde het voor mij ook. Ik denk dat we beiden zoveel gevoelens onderdrukt hadden. En nu we nog maar weinig tijd samen hadden, biechtte ik mijn verliefdheid op. Ik dacht: fuck it, ik hoef geen braaf meisje meer te zijn. We dachten beiden dat de regels nu niet meer golden. We went crazy, en dat was in het begin zo leuk. Totdat het misging.’
Jullie hielden feestjes, gebruikten geestverruimende middelen om de naderende dood van Elias te verwerken. Maar toen kreeg ze last van de uitzaaiingen en chemo, en moest ze aan de pijnbestrijding. Ze werd direct weer verslaafd.
‘Tja, hoe bestrijd je de pijn van een kankerpatiënt als die een verleden met drugsverslaving heeft? Het werd een nachtmerrie. Ik dacht dat ik haar vriendin tot aan de rivier was, maar nu ontdekte ik een kant van haar die ik helemaal niet kende: Rayya de drugsverslaafde. Zij had weleens over haar dagen als straatjunk gepraat, maar dat waren altijd stoere en grappige anekdotes geweest. Deze Rayya was wreed en gemeen, ze schold me uit. Zodra de coke in haar systeem kwam, verdween alles wat ik aan haar bewonderde: haar eerlijkheid en integriteit. Ze werd een liegende klootzak. En die transformatie ging zo snel dat ik er een soort emotionele whiplash van had. Ik probeerde grip te krijgen op de realiteit: waar is mijn vriendin? Waar is mijn waardigheid? Waar is mijn geld?’
Jij kocht voor duizenden dollars aan cocaïne voor haar. Voor een buitenstaander is dit lastig te begrijpen.
‘Ik kocht ook de naalden, die haalde ik bij een medisch centrum, zodat Rayya de cocaïne rechtstreeks in haar lichaam kon spuiten. Dat gedrag heet enablen, en betekent zoveel als: de consequenties van iemands verslaafde gedrag verzachten of wegnemen. Dat deed ik al voordat ze ziek werd, toen dronk ze al stiekem. Ik geloofde haar als ze zei dat ze geen idee had dat de flesjes Angostura Bitter die ze dronk voor haar spijsvertering 47,5 procent alcohol bevatten. En toen ze openlijk ging drinken liet ik een antikaterbedrijf aan huis komen om Rayya aan zo’n infuus van elektrolyten en vitaminen te leggen. Ik wilde alles voor haar doen om haar pijn weg te nemen, haar te verzorgen. Zo werd ik haar enabler. Vervolgens werd ik woedend toen bleek dat ze mij niet dankbaar was. Als codependents een lijflied hadden, zou de titel zijn: ‘Na alles wat ik voor je heb gedaan’.
Als laatste wanhoopspoging organiseer je een interventie, om Elias te dwingen om af te kicken. Dat loopt niet goed af.
‘Dat kun je wel stellen, ik moest het huis verlaten, en liet Rayya daar met vrienden achter. Het opmerkelijke is, zodra ik niet meer voor haar zorgde, zocht ze hulp. Haar ex-vriendin Stacey nam haar in huis, op voorwaarde dat als ze alle drugs inleverde, zij haar zou helpen met afkicken. Rayya noemde haar ‘een engel’ en ik was zo jaloers. Dat was míjn rol, ik wil al mijn hele leven de reddende engel zijn! Maar Stacey was veel strenger en tegelijkertijd inlevender. Ze heeft ons beiden gered, waarvoor ik haar zo dankbaar ben.’
Elias wist vlak voor haar dood af te kicken. Hoe verklaar je die wilskracht?
‘Ik was ervan overtuigd dat ze alleen in dat appartement zou sterven, met een spuit in haar lijf. Maar Rayya was ongelooflijk sterk. Een van haar songteksten luidt: ‘My faith to keep me warm died more times than I was born.’ Die vrouw heeft duizend levens gehad, is zo vaak bijna dood geweest. En op het laatste moment besefte ze dat ze nog één leven te gaan had.’
De laatste weken van haar leven was jij weer aan haar zijde. Je beschrijft hoe ze voortdurend bezoek kreeg van gene zijde.
‘Ja, en dat waren niet alleen haar overleden ouders. Ze had ook dromen over haar voorouders die de Armeense genocide hadden overleefd en naar Syrië waren gemigreerd. Ze kwamen voor haar, vier generaties achter elkaar. Maar Rayya wilde niet dood, ze is niet rustig gestorven. Nadat ze overleed, voelde ik haar geest, haar aanwezigheid op de diepst mogelijke wijze. Ik kan weer huilen als ik denk aan hoe erg ik haar toen nodig had. Ik zei tegen haar geest: ‘Dat je dood bent betekent nog niet dat deze relatie voorbij is. Ik verwacht dat je er voor me bent!’ Een goede vriend gaf me een advies: ‘Nu moet je gaan leven zoals zij voor jou was. Daar gaat mijn herstel over. Ik wil leren nee te zeggen, leren mijn grenzen aan te geven. Ik wil naar die eerlijkheid en die integriteit die zij had.’
Dat lukte niet meteen. Na de dood van Elias verloor je jezelf eerst in werk, je schreef in een moordend tempo de goed ontvangen roman City of Girls. Je gebruikte psychedelische drugs en stortte je je nog eenmaal op een nieuwe grote liefde.
‘Ja dat is wat verslaafden doen, ze herhalen hun slechte ideeën eindeloos. Maar uiteindelijk heb ik me overgegeven aan het programma van S.L.A.A. Ik zit niet meer helemaal achterin met een capuchon over mijn hoofd getrokken, nee, ik doe echt mee. Op zo’n bijeenkomst gebeurt er maar één ding: mensen vertellen de absolute waarheid. En ze zijn niet bang voor mijn waarheid. Het is een plek waar mensen echt luisteren naar elkaar. En waar ik niemands problemen hoef op te lossen. Dat is heerlijk voor iemand als ik.’
Het twaalfstappenprogramma van de AA, ook in Nederland sterk in opkomst, heeft een spiritueel karakter, je moet een ‘hogere macht’ aanspreken. Critici stellen dat het programma alleen werkt als je religieus bent.
‘Het is waar dat je je moet wenden tot een hogere macht voor herstel. Maar ook agnosten en atheïsten kunnen meedoen aan het programma. Wat of wie die hogere macht is, die mag je zelf invullen. Het kan zijn: God. Maar het kan ook de natuur zijn, of de tao. Tegen nieuwkomers wordt vaak gezegd: maak van deze gemeenschap je hogere macht, want alle mensen in deze kamer hebben een manier gevonden om niet te drinken. Zij hebben een wijsheid die jij niet hebt. Het gaat erom dat je toegeeft dat jouw intelligentie misschien niet de hoogste is in dit universum. Dat is nogal wiedes, anders zou je geen dronkenlap of meth-verslaafde zijn.’
Je moest een ‘clean dating plan’ schrijven. Daar staan dingen in als: geen eerste dates die langer dan een week duren, niet je werk laten vallen voor de liefde, niet fantaseren over mensen die je eenmalig op reis hebt ontmoet, die geen onderdeel zijn van je ‘echte’ leven. Is dat plan in de praktijk ook vol te houden?
‘Ik heb van mijn hogere macht nog geen signaal ontvangen dat ik klaar ben om te daten, dus dat doe ik voorlopig nog niet. Ik zoek niet langer de chaos op. Momenteel ben ik aan de kust met een groep lieve vrienden. We vieren vakantie: we zitten op het strand, we drinken de hele dag ijskoffie en doen niets anders dan boeken lezen. Zo ziet een beheersbare dag eruit, het is prachtig.’
Elizabeth Gilbert: Tot aan de rivier. Verschijnt 9 september, Cargo; 448 pagina’s; € 24,99.
CV Elizabeth Gilbert
1969 Geboren op 18 juli in Waterbury
1993 Publiceert kort verhaal Pilgrims in Esquire, begin carrière als journalist
1997 Publiceert ‘The Muse of the Coyote Ugly Saloon’ in GQ, dat de basis vormt voor de film Coyote Ugly uit 2000
1997-2002 Publiceert Pilgrims (korte verhalen), waarvoor ze de Pushcart Prize ontvangt, de roman Stern Men en The Last American Man, die wordt genomineerd voor de National Book Award in de categorie non-fictie
2006 Publicatie besteller Eat Pray Love
2010 Verfilming Eat Pray Love
2010 Publicatie Committed: A Skeptic Makes Peace with Marriage
2013 Publicatie tweede roman The Signature of All Things
2015 Big Magic, zelfhulpboek over creativiteit
2019 Derde roman City of Girls
2023 Begint de nieuwsbrief Letters from Love, waarin ze haar inmiddels meer dan 200 duizend abonnees aanmoedigt om vanuit de stem van onvoorwaardelijke liefde brieven te schrijven
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant