In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan wekelijks over wat hem opvalt. Deze week: Europa heeft veel zonnepanelen, maar haalt ze bijna allemaal uit China. Gaan we de productie van andere duurzame technologieën ook uit handen geven?
Zonnepanelen zijn hét duurzame succesverhaal van deze eeuw. Jaar op jaar blijft de wereldwijde productie van zonne-energie alle verwachtingen te boven gaan. Deze zomer komt 10 procent van alle elektriciteit ter wereld uit de zon.
Dat klinkt misschien niet als veel, maar is een verdubbeling in drie jaar tijd. In Nederland zijn zonnepanelen zo populair, dat de stroom die eruit komt in waarde gekelderd is. Dat levert veel gemopper op, maar zou ons tegelijk juist trots moeten maken. In een mum van tijd is ons elektriciteitssysteem op de schop gegaan en de bijbehorende CO2-uitstoot gedaald.
Nu zijn we kampioen panelen leggen, maar decennia geleden was Nederland al toonaangevend in het zonne-onderzoek. Die minder bekende geschiedenis wordt uitgebreid verteld in het deze week verschenen boek Zon in de polder.
Vanaf de jaren zeventig werd Nederland een hotspot van onderzoek naar 'alternatieve energie', vertelt zonnepionier Wim Soppe, een van de drie auteurs van het boek. "We zijn bij tijd en wijle echt voortrekkers geweest."
Ook de productie van zonnecellen is niet altijd een Chinese aangelegenheid geweest. Vanaf 1982 werden zonnecellen geproduceerd in Helmond, bij een fabriek die al snel onderdeel werd van Shell. In de jaren negentig rolde 2,5 megawatt per jaar uit de fabriek. Nu een schijntje - ongeveer zesduizend moderne zonnepanelen - maar toen was het heel wat.
Het ging zo goed dat zonne-energie zelfs tot nieuwe kernactiviteit van Shell bestempeld werd. In het voorwoord van Zon in de polder schrijft Diederik Samsom dat hij in het jaar 2000 - toen nog als activist bij Greenpeace - naar de aandeelhoudersvergadering van Shell kwam om de bouw van veel grotere zonnefabrieken te eisen. Maar dat vond het bedrijf dan weer volstrekt onrealistisch.
Een paar jaar later besloot Shell zich toch weer vol te richten op olie en gas; de zonnetak werd voor een spotprijs van de hand gedaan. De enorme fabrieken waar Greenpeace op hoopte kwamen er wel, maar dan in China. De panelen die zij maakten, werden tegen bodemprijzen gedumpt op de Europese markt. Het zou ons uiteindelijk een energierevolutie opleveren, maar de Europese productie van zonnepanelen is bijna volledig verdwenen.
Dat Europa de zonnepaneelproductie één keer uit handen geeft aan China is jammer. Echt zonde zou het zijn als we dat nu ook laten gebeuren bij allerlei andere technologieën die belangrijk zijn voor de energietransitie. "Dan verlies je wel iets fundamenteels", zegt emeritus hoogleraar Wim Sinke, de andere Wim die meeschreef aan het boek.
Neem de elektrolysers die nodig zijn om groene waterstof te produceren: er zijn verschillende Europese fabrikanten die die maken, maar ook zij hebben nu al geduchte concurrentie uit China, terwijl de waterstofeconomie nog van de grond moet komen.
Hoewel in Brussel de woorden 'buy European' in zwang zijn, is dat vooralsnog een leeg voornemen. De bedrijven die honderden miljoenen euro's aan subsidie hebben gekregen om waterstoffabrieken te bouwen, zijn bijvoorbeeld niet verplicht om Europese technologie te gebruiken, bevestigt een woordvoerder van uitvoeringsorganisatie RVO.
Als iets eenmaal is verdwenen, krijg je het lastig terug. Dat bleek maar weer toen het Nationaal Groeifonds deze zomer afzag van een verdere investering in het project SolarNL, dat productie van zonnetechnologie juist wilde terughalen naar Nederland. Door de dominantie van China is dat "niet langer realistisch", concludeerde een adviescommissie.
"Dat kan ik wel volgen, hoe tragisch het ook is", zegt Sinke. Volgens hem moeten Europese onderzoekers en bedrijven op zoek naar nieuwe, innovatieve vormen van zonne-energie, die zich onderscheiden van de standaardpanelen die we met miljoenen uit China halen. Bijvoorbeeld flexibele 'zonnefolies' op basis van het materiaal perovskiet.
Het goede nieuws: volgens Sinke blijven we ook nu de potentie van zonne-energie zwaar onderschatten. Het gemopper over volle stroomnetten en terugleverkosten is volgens hem niet meer dan een hobbel in een voortdurende revolutie. "We hebben geen idee wat er nog op ons af zit te komen."
Tientallen wetenschappers hebben een reactie van meer dan vierhonderd pagina's geschreven op een rapport waarmee de regering-Trump het fundament onder het Amerikaanse klimaatbeleid wil uithalen. Het overheidsrapport werd geschreven door vijf klimaatsceptici, maar bevat volgens de wetenschappers tal van fouten. Uiteindelijk zal de onafhankelijke factcheck een rol kunnen spelen als rechters zich over de plannen van het Witte Huis buigen.
De behandeling van het Europese klimaatdoel voor 2040 loopt bepaald niet op rolletjes. Een groeiende groep landen wil dat het voorgestelde doel van 90 procent CO2-reductie wordt besproken op het niveau van de regeringsleiders. Er zou dan unanimiteit vereist zijn, terwijl het al lastig lijkt om er een 'gewone' meerderheid voor te vinden. EU-voorzitter Denemarken hoopt het 2040-doel nog deze maand rond te hebben, zodat Europa er in november mee kan afreizen naar de klimaattop in Brazilië.
Hoe kun je je het effectiefst inzetten tegen klimaatverandering? Iedereen die hoopt op een beter klimaat heeft daar misschien weleens over nagedacht. In de documentaire The System volgt regisseur Joris Postema drie mensen die daar op hun eigen manier invulling aan geven, vastgeplakt op de snelweg of juist als diplomaat bij de VN.
In openhartige gesprekken bespreken ze hun gedeelde frustratie over de verder escalerende klimaatcrisis en het onvermogen om daar eigenhandig iets aan te veranderen. Toch laat de film uiteindelijk vooral zien dat het de moeite waard is om op te komen voor je idealen, op welke manier dan ook. Vanaf 11 september in de bioscoop.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kan me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch