De Amerikaanse regering snijdt flink in de wetenschap. Dit keer is een van de belangrijkste onderzoeksschepen voor de Zuidpool aan de beurt. Een zeer zorgelijke ontwikkeling, zeggen Nederlandse wetenschappers die op dat schip hebben gewerkt.
De Amerikaanse National Science Foundation (NSF) heeft aangekondigd het huurcontract van een belangrijk schip voor poolonderzoek dit najaar te beëindigen. De Nathaniel B. Palmer vaart al ruim drie decennia naar de uithoeken van Antarctica.
Het schip vervoert materiaal en voedsel naar de stations van de Verenigde Staten op de Zuidpool, maar is vooral belangrijk voor wetenschappelijk onderzoek. Zaken waarop de huidige Amerikaanse president Donald Trump en zijn regering miljarden op bezuinigen.
De Nathaniel B. Palmer is een ijsbreker en is speciaal gebouwd om dwars door het drijvende zee-ijs te kunnen varen. Daardoor kan het schip op de meest afgelegen plekken komen voor metingen. Wetenschappelijke ijsbrekers zijn wereldwijd op drie handen te tellen. Aan boord vind je laboratoria, onderzoeksapparatuur, twee helikopters, radarsystemen en soms onderwatervoertuigen en zelfs robots.
Wetenschappers verblijven soms maanden op het schip om monsters te verzamelen van het zeewater of het ijs. Die data vormen de basis van onderzoek naar gletsjers, zeespiegelstijging, oceaanstromingen of ecosystemen. Dat soort studies is extreem relevant nu de temperatuur van het oceaanwater zorgwekkend snel opwarmt, ijsblokken zo groot als Zuid-Holland afbreken en de zeespiegel overal ter wereld stijgt.
Op de Nathaniel B. Palmer varen ook vaak Nederlandse wetenschappers mee. Nederland heeft zelf geen ijsbreker en is voor zulke expedities dus afhankelijk van samenwerkingen. Het schip is essentieel voor de wetenschap, zeggen twee wetenschappers die op de Palmer op poolexpeditie gingen tegen NU.nl.
Oceanograaf Loes Gerringa, inmiddels gepensioneerd, werkte in 2009 twee maanden op het schip. Dat deed ze met haar collega Patrick Laan en negen internationale wetenschappers, negen technici en tientallen bemanningsleden. "Het was een unieke ervaring", zegt ze. "Het zien van pinguïns, daar kom je niet voor, maar het was fantastisch."
Met haar team deed Gerringa in de Rosszee onderzoek naar de ijzerwaarden in het zeewater. IJzer is belangrijk voor algen om te overleven. Algen vormen de basis van de voedselketen en een belangrijk element van het klimaatsysteem doordat ze CO2 opnemen. De onderzoeksresultaten van het team van Gerringa werden in vooraanstaande wetenschappelijke journals gepubliceerd.
Al die tijd kwamen ze het schip niet af. Het team werkte keihard en intensief samen, vertelt Gerringa. Daardoor ontstond aan boord een hechte band. "We hebben samen Kerst en Oud en Nieuw gevierd."
Ook Rob Middag van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) voer vier weken mee op de Palmer naar Antarctica, in 2013. De oceaanonderzoeker moest wel eerst dagen wachten bij het zuidelijkste puntje van Chili omdat ze niet konden uitvaren door slecht weer op de route.
"Dat is ruig gebied met veel stormen, mistige stukken oceaan bedekt met zee-ijs", vertelt hij. "Maar op een heldere dag is het gewoon magisch." Omdat het poolgebied zo onherbergzaam is, zijn gespecialiseerde schepen zoals de Palmer volgens hem nodig om er te komen.
Antarctica is een van de plekken ter wereld waar we het minst over weten, zegt Middag. "De Zuidelijke Oceaan is het knooppunt van alle oceanen; het gebied dat de hele wereld verbindt." Zonder onderzoek ter plaatse gaat fundamentele kennis over klimaatverandering verloren, weet hij.
"We weten nauwelijks wat er op de oceaanbodem gebeurt en hoe het ecosysteem er werkt", voegt Gerringa daaraan toe. "Als zo'n schip wegvalt, valt ook de expertise weg die we nu nodig hebben."
Zo konden onderzoekers op de Palmer belangrijke metingen uitvoeren rondom de Thwaitesgletsjer, ook wel de 'Doomsday Glacier' genoemd. Met die data krijgen wetenschappers meer inzicht in de snelheid van het smelten van de wereldberoemde gletsjer, en de zeespiegelstijging die daarop volgt.
Ook Amerikaanse geleerden trokken aan de bel over de Palmer. In een open brief vroeg de "diepbezorgde Arctische onderzoeksgemeenschap" aan wetenschapsfinancier NSF het schip te behouden. Ze benadrukken dat de VS met dit besluit zijn leidende rol in de wetenschap zal verliezen. De brief is ondertekend door bijna tweehonderd wetenschappers van topuniversiteiten zoals Stanford, Harvard en Columbia.
Net als de Amerikaanse wetenschappers voorspelt Middag dat landen zoals China in het gat zullen springen dat de VS achterlaat. De Chinezen zijn al bezig hun aanwezigheid en daarmee hun invloed op de Zuidpool uit te breiden. Hij noemt dat deels "een prestigeproject".
Volgens Middag kan dat problematisch zijn voor wetenschappers, omdat China minder openstaat voor samenwerking of het delen van kennis en data dan de Amerikanen. Terwijl internationale samenwerking op Antarctica juist altijd heel nauw is geweest, vertelt Gerringa. Dat heeft er volgens haar alles mee te maken dat het zo'n kleine gemeenschap is.
Als de NSF de ontmanteling doorzet, betekent het dat veel poolonderzoekers volledig afhankelijk worden van andere landen. Gezien de geopolitieke spanningen in de wereld is dat niet per se wenselijk, stellen de wetenschappers. Wel benadrukken beiden de goede relaties met onder meer de Britten en de Duitsers.
Een nieuw schip charteren en inrichten - iets wat de NSF onderzoekt - duurt jaren en kost miljoenen, zeggen experts. Ondertussen gaat er kennis, en kansen om onderzoek te doen, verloren.
En hoewel vliegen een mogelijkheid is voor bevoorrading van sommige stations, is dat volgens Middag geen alternatief voor langdurig onderzoek op zee. "Als je de mogelijkheid om naar Antarctica te gaan eenmaal verliest, komt die niet zomaar terug."
Source: Nu.nl algemeen