VVD-congres Na een zomer vol gedoe en teleurstellende peilingen moest VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz zaterdag het congres toespreken. Ze klonk rustiger en minder polariserend dan eerder – al zette ze GroenLinks-PvdA opnieuw weg.
VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz op het partijcongres in Den Bosch. Foto Merlin Daleman
De VVD verkeert politiek in zwaar weer. En dan is de titel van het verkiezingsprogramma ook nog Sterker uit de storm. Als partijvoorzitter Eric Wetzels zaterdagochtend het congres van de liberalen in Den Bosch opent, constateert hij dat die titel niet alleen van toepassing is op de problemen van Nederland, maar ook op de VVD zelf. „We zitten nu in een politieke storm waar we sterker uit gaan komen. We hebben elkaar nodig, we moeten elkaar steunen.”
Het VVD-verkiezingscongres komt na een zomer vol politieke problemen. Eerst viel het kabinet-Schoof met de PVV, een gevoelige politieke samenwerking die VVD-leider Dilan Yesilgöz bewust had opgezocht. Daarna kwam Yesilgöz in opspraak door een tweet over zanger Douwe Bob, die ze eerst van „Jodenhaat” beschuldigde en later haar excuses aanbood. In de opiniepeilingen zette de VVD een gestage daling in, van de huidige 25 zetels in de Tweede Kamer naar om en nabij de vijftien. Uit kiezersonderzoek blijkt dat veel kiezers, inclusief veel VVD’ers, de stijl van Yesilgöz te polariserend vinden.
Ondanks de kritiek kwam er geen lijsttrekkerswissel en dus staat er deze zaterdag in Den Bosch veel op het spel, voor Yesilgöz zelf en de partij. Als VVD-leden in de ochtend binnenlopen in de Brabanthallen, overheerst de voor de liberalen gebruikelijke vrolijkheid en ook optimisme, gespeeld of niet. „The only way is up”, zeggen meerdere VVD’ers over de slechte score in de peilingen. Hoewel veel VVD-leden ook moeten toegeven dat het voor Yesilgöz lastig zal worden om de negatieve beeldvorming rond haar leiderschap nog om te buigen.
In de ochtend openen demissionair ministers Ruben Brekelmans (Defensie) en Vincent Karremans (Economisch Zaken) het programma in de grote zaal. De twee ministers gelden binnen de VVD als de ‘kroonprinsen’ die Yesilgöz na een slechte verkiezingsuitslag kunnen opvolgen als partijleider. In deze campagne krijgen Brekelmans en Karremans, allebei populair onder VVD-leden, al een grote rol. Ze doen binnen het kabinet ook portefeuilles – defensie en economie – die voor de VVD van groot belang zijn in de campagne: op beide thema’s vertrouwt de kiezer de VVD vaak het meest.
Brekelmans poneert al snel een van de campagneboodschappen die de VVD gaat inzetten: interne onrust of niet, de VVD blijft een stabiele bestuurderspartij.
Over zijn (oud)-coalitiepartners PVV en NSC zegt Brekelmans dat hij in het kabinet een „hoog amateuristisch gehalte” zag. En gevraagd waarom hij zo vaak op televisie is, zegt hij: „Als er internationaal een grote crisis is, willen mensen een VVD’er op tv zien die uitlegt hoe het zit.” Karremans doet vooral een oproep met de verkiezingen in zicht de rijen te sluiten. „Dit is geen ChristenUnie-congres, maar ik zeg hier: eenheid!”
Bij de lunch blijkt dat die eenheid er niet is, zeker niet als het gaat om de houding richting andere partijen. Zo hoopt Joost Hoebink uit Arnhem, ook de nummer 33 op de kandidatenlijst, dat de VVD stopt met zo „spastisch doen” over samenwerking met GroenLinks-PvdA. „We zitten na de verkiezingen straks gewoon met Timmermans om tafel. De VVD kan prima met hem samenwerken in deze geopolitiek onzekere tijden. Als je kijkt naar onze meest succesvolle kabinetten, Paars-I en Rutte-II, dan was dat altijd met links.”
Even verderop lopen VVD’ers van Klassiek Liberaal, een rechts-conservatieve groep binnen de partij, rond met buttons in de vorm van een verkeersbord met een streep door een pijl die linksaf aangeeft. „Verboden linksaf te slaan”, legt Ibo Gülzen, een VVD’er uit Den Haag, uit. Klassiek Liberaal wil dat de VVD naast de PVV ook GroenLinks-PvdA uitsluit als samenwerkingspartner. „Als je Wilders op de vorm uitsluit, moet je GroenLinks-PvdA uitsluiten op de inhoud. Die staan zo diametraal tegenover ons, vooral als het om de rol van de overheid gaat. Ze willen alleen maar meer meer meer uitgeven, maar het geld is op.”
Het middagprogramma begint met de speech van Yesilgöz, die voor het eerst op een congres niet van een autocue leest, maar uit het hoofd spreekt met wat spiekbriefjes. Ze is zichtbaar nerveus, het gezicht strak gespannen, heeft moeite met soepel formuleren, ook al is haar verhaal dit keer wel spontaner dan anders. Yesilgöz begint met een ruiterlijk mea culpa over haar tweet richting zanger Douwe Bob. „Dat was een fout van mij die ik veel te laat heb gecorrigeerd, dat had echt beter gemoeten.”
Daarna belooft Yesilgöz „geen campagneteksten of een verkiezingsspeech”, maar een persoonlijk en eigen inhoudelijk verhaal, precies waar veel aanwezige VVD’ers vooraf op hoopten. Yesilgöz vertelt over haar strijd tegen antisemitisme, „wat we nooit normaal mogen gaan vinden”. Ze vraagt aandacht voor geweld tegen vrouwen en zegt dat met de moord op de 17-jarige Lisa „definitief iets is geknakt in onze samenleving”. Ook focust ze op klassieke VVD-thema’s als de economie, door te zeggen dat bedrijven „stikken in regels”. Achter haar zit fractiegenoot Bente Becker, die driftig knikt bij bijna elke zin die Yesilgöz uitspreekt.
Wat ook opvalt, is dat Yesilgöz andere politieke partijen minder rechtstreeks aanvalt. Zo zegt ze dat „er partijen zijn die de huizenbezitter willen laten betalen voor onze veiligheid”, waarbij ze het CDA indirect aanvalt, die de hypotheekrenteaftrek wil afbouwen. Maar de naam van de populaire CDA-leider Henri Bontenbal, een rechtstreekse concurrent, valt niet.
Uiteindelijk kan Yesilgöz haar oude reflex om GroenLinks-PvdA weg te zetten niet onderdrukken. Ze herhaalt haar uitspraak van het vorige congres dat GroenLinks „de PvdA hard uit het midden heeft weggerukt”. Volgens Yesilgöz kan een kabinet met VVD en GroenLinks-PvdA daarin niet tot een stabiel bestuur leiden en gaat haar partij misschien liever in de oppositie. De VVD-leider blijft hopen op een „rechts-liberale” coalitie met partijen als CDA, D66, BBB en/of JA21.
Achteraf zijn VVD’ers vooral opgelucht: de speech was inhoudelijker en minder polariserend dan eerdere keren. Als Yesilgöz dat vasthoudt, zo is het gevoel onder leden, kan de verkiezingsuitslag misschien nog een beetje meevallen.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC