Bij een landelijk protest tegen seksistisch geweld werden deelnemers bespuugd, bepoteld en uitgescholden door een breed palet aan mannen. De vrouwen zien met lede ogen aan hoe radicaal-rechts de discussie kaapt en het probleem koppelt aan anti-migratieretoriek.
Het was afgelopen zaterdag, om half één ’s nachts, toen Willow (28) een warme klodder in haar gezicht voelde. Wie haar bespuugde, kon ze niet zien. Ze zat op de fiets, het was een drukke uitgaansavond op de Markt in Maastricht. Maar de boodschap was haar duidelijk: iemand wilde haar klein krijgen.
Het was niet de eerste keer die nacht dat ze werd uitgejouwd, uitgescholden of uitgelachen. En ze was ook niet de enige actievoerder die dit meemaakte. Zo vertelt Kim van den Broek (41), die in Utrecht meedeed aan de Dolle Mina-fietstocht waarmee ‘de nacht werd opgeëist’, dat het ook daar misging.
‘Op het Janskerkhof werd iemand die op een driewieler fietste, ingesloten door een groep mannen. Heel intimiderend, er werd ook tegen de fiets getrapt’, zegt Van den Broek. Zelf was ze eerder die avond op de Oudegracht al uitgescholden. ‘Een man van in de twintig. Hij werd heel boos toen hij ons zag, en begon te schelden met alle variaties van het k-woord.’
Afgelopen weekend gingen in veel Nederlandse steden duizenden vrouwen en honderden mannen de straat op om te protesteren tegen gendergerelateerd geweld. De acties, georganiseerd door de herrezen Dolle Mina’s, volgden op een zomer waarin de onveiligheid van vrouwen vol in de aandacht stond. In enkele weken tijd werden zeker drie vrouwen door hun (ex-)partner vermoord. Er waren aanvallen van ernstig seksueel geweld in de bossen, en pogingen daartoe.
Daar kwam twee weken geleden de moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude bij. Haar gewelddadige dood veroorzaakte een schokgolf in de samenleving. Dat werd niet minder toen bleek dat de 22-jarige verdachte een week eerder ook een vrouw zou hebben verkracht aan de Amsterdamse Weesperzijde.
In de Johan Cruijff Arena werd de zondag na de moord in de 17de minuut geapplaudisseerd, ter nagedachtenis aan Lisa. Dat ritueel breidde zich afgelopen weekend uit naar andere voetbalstadions. Bij een aantal wedstrijden hielden supporters Nederlandse vlaggen omhoog, en soms zelfs de historische prinsenvlag die in de 20ste eeuw in zwang raakte bij de NSB en extreemrechts.
Tijdens de wedstrijd Feyenoord - Sparta werd in de 18de minuut ‘AZC weg ermee’ gescandeerd, verwijzend naar de verdachte die in een noodopvang van het COA was gearresteerd. Niet veel later plaatste PVV-leider Geert Wilders een plaatje op X met dezelfde leus.
Zo nam de samenleving in de nasleep van de gebeurtenissen verschillende afslagen. De supporters in de voetbalstadions zoeken het probleem bij de ander. Bij mannen die, getuige de vlaggen en leuzen tegen asielzoekers, volgens deze voetbalfans niet bij Nederland horen.
De demonstrerende vrouwen die op hun fiets de nacht terugeisen, zien het als een breder probleem. Ze verbinden het alledaags seksisme dat ze meemaken met ernstige vormen van geweld tegen vrouwen. ‘Niets houdt ons van de straat’, staat er op hun protestbordjes, ‘wij trappen tegen het patriarchaat.’ En: ‘Don’t tell us how to dress, tell them not to rape.’
Over wie ‘them’ zijn, lopen de meningen uiteen.
Nederland is niet het enige land waar deze discussie speelt. Deze week schreven bekende Britse vrouwen een open brief waarin zij politici oproepen om seksueel geweld niet langer te verbinden aan anti-migratieretoriek.
‘Wij wijzen de racistische leugens van uiterst-rechts over het ‘beschermen’ van vrouwen en meisjes af’, schrijven artiesten als Charlotte Church en Paloma Faith in samenwerking met progressieve politici. ‘Zij zijn geen verdedigers van vrouwen, ze misbruiken geweld tegen vrouwen om haat en verdeeldheid aan te wakkeren.’
In het Verenigd Koninkrijk was deze zomer veel beroering over seksueel geweld. Donderdag veroordeelde de rechter een asielzoeker uit Ethiopië voor aanranding van twee tienermeisjes en een vrouw. De arrestatie in juli van de 38-jarige man leidde tot wekenlange en gewelddadige anti-migratieprotesten bij het hotel in Epping, waar hij als asielzoeker verbleef.
Ook in de plaats Nuneaton werd gedemonstreerd. Aanleiding is de verdenking van twee Afghaanse mannen die een 12-jarig meisje zouden hebben verkracht. Toen dit bekend werd, verzamelden honderden demonstranten zich in augustus voor het stadhuis met Engelse en Britse vlaggen. ‘Is veiligheid voor onze meisjes dan geen mensenrecht?’, was te lezen op een spandoek.
Nigel Farage van het radicaal-rechtse Reform haakte op de gebeurtenissen in met de bewering dat de toename van seksueel geweld door illegale migratie werd veroorzaakt.
Robert Jenrick, genoemd als toekomstig leider van de Conservatieve Partij, probeerde Farage te overtoepen met hardere anti-migratieretoriek. Hij toog naar het hotel in Epping waar de protesten tegen de Ethiopiër plaatsvonden. Jenrick zou daar, naar eigen zeggen, ‘geradicaliseerd zijn’ door gesprekken met omwonenden. In een opiniestuk schreef hij voor zijn drie dochters te vrezen.
Zowel Farage als Jenrick schermden met statistieken die volgens Britse media gebaseerd zijn op gemankeerde data.
‘Geweld tegen vrouwen en meisjes is een ernstig en urgent probleem’, stellen de bekende Britse vrouwen in de open brief die ze deze week publiceerden. ‘Maar het zal nooit worden opgelost door figuren als Nigel Farage en Robert Jenrick, die vluchtelingen, moslims en migranten tot doelwit maken.’
Ook bij de Dolle Mina’s die zaterdag door de nachtelijke straten fietsten, is dit geluid te horen. ‘We vinden het verwerpelijk dat er politici zijn die juichend op dit onderwerp springen als de gestoorde man uit de bosjes een asielzoeker blijkt te zijn’, zegt Nynke van Zwol, woordvoerder van de Dolle Mina’s. ‘Grensoverschrijdend gedrag en geweld tegen meisjes en vrouwen worden gepleegd door zowel mannen die Drikus heten, als door mannen die Mohammed heten.’
De belagers van afgelopen zaterdag hadden volgens hen dan ook één gemene deler: het waren allemaal mannen.
‘Het was een avond van uitersten’, zegt Willow, die niet met haar achternaam in de krant wil, terugkijkend. ‘Aan de ene kant voelde het machtig en verbindend, fietsen met al die vrouwen, midden in de nacht. Er hingen ook vrouwen uit ramen van appartementen om ons aan te moedigen. Maar: voor iedere vrouw die ons toejuichte, was er ook een man die ons belachelijk maakte of uitschold voor hoer.’
Meteen vanaf het begin was er sprake van intimidatie, beschrijft Willow. Samen me zo’n tweehonderd vrouwen en mannen verzamelde ze zich rond half twaalf op de Maastrichtse markt. De bijeenkomst begon met speeches en vrouwen die vertelden over hoe ze zelf op straat waren lastiggevallen.
‘Twee dronken twintigers kwamen erbij staan. Ze maakten grappen en lachten. Ik vroeg hen weg te gaan, omdat het ongepast was. Toen werden ze boos. Volgens hen waren juist wij degenen die de nacht voor hen onveilig maakten.’
Op een filmpje dat een omstander maakte, is te zien hoe de jongens op badinerende toon roepen dat het protest voor meer veiligheid voor vrouwen ‘bullshit’ is. ‘Wat ook pijnlijk is, is dat ze niet luisteren als vrouwen hen vroegen te vertrekken. Pas toen mannelijke demonstranten zich ermee bemoeiden, gingen ze weg.’
Hoewel het aanvankelijke, landelijke beeld was dat de protestfietstocht in gemoedelijke sfeer was gelopen, ontvingen de Dolle Mina’s in de dagen erna uit ongeveer de helft van de 22 deelnemende steden meldingen van intimidatie.
‘Deelnemers zijn nagefloten, bedreigd, in de billen geknepen, uitgescholden, bespuugd, er is met blikjes gegooid en er vloog een ei door de lucht’, zegt Van Zwol. In Groningen deed de 20-jarige Robin aangifte van aanranding. Tijdens de protestactie drukte een oudere man zich tegen haar aan, pakte haar vast en probeerde haar te zoenen, vertelde ze in het Dagblad van het Noorden.
Een eenduidig beeld van de belagers is er niet. In Groningen werd de dader beschreven als een oudere man met een ‘getint uiterlijk, zwart haar, snor en dikke wenkbrauwen’. Volgens Willow ging het in Maastricht ‘om witte Nederlandse mannen’.
Bij de Dolle Mina’s zijn er meldingen binnengekomen over ‘allerlei soorten mannen, maar voornamelijk over witte Nederlanders, tussen de 20 en 50’, zegt Van Zwol.
De afgelopen weken wordt er, niet alleen in voetbalstadions, maar ook bij radicaal-rechtse partijen op sociale media, met een beschuldigende vinger naar asielzoekers gewezen.
Vrijwel meteen nadat bekend was geworden dat de verdachte van de moord op Lisa gearresteerd was op een locatie van het COA, fulmineerde Forum voor Democratie op Instagram over ‘onze ondergang als samenleving’. ‘Wij wensen de nabestaanden alle sterkte toe’, volgde er nog wel achteraan. ‘Verschrikkelijk wat een leed voor de ouders en nabestaanden’, schreef Wilders aanvankelijk op X. Om een uur later in hoofdletters te benadrukken dat de verdachte een asielzoeker is.
Vooralsnog is er weinig over de verdachte bekend: het zou gaan om een 22-jarige man die heeft aangegeven de Nigeriaanse nationaliteit te hebben. Of dat klopt wordt momenteel uitgezocht.
In de Tweede Kamer zijn de PVV en Forum niet veel met de veiligheid van vrouwen bezig geweest. Zo stemden ze vorig jaar als enige partijen tegen een motie die 10 miljoen extra voor de aanpak van femicide moest vrijmaken. Bij debatten over seksueel misbruik en geweld tegen vrouwen was de PVV de afgelopen jaren steevast afwezig. Forum was er soms wel, maar dan alleen om te spreken over sadistisch ritueel misbruik, een complottheorie waarvoor nooit bewijs is gevonden.
‘Natuurlijk maken radicaal-rechtse partijen misbruik van dit soort gebeurtenissen, zonder zich daadwerkelijk te bekommeren over de gelijkheid tussen mannen en vrouwen’, zegt Ruud Koopmans, hoogleraar sociologie aan de Humboldt Universiteit in Berlijn. ‘Het is een stok om mee te slaan.’
‘Maar’, voegt hij toe, ‘er is wel een reëel probleem. Als andere partijen dan alleen in algemene zin spreken van een mannenprobleem, zonder daarbij de invloed van migratie te noemen, wordt radicaal-rechts in de kaart gespeeld.’
Koopmans is werkzaam in Duitsland, zijn onderzoek richt zich daar hoofdzakelijk op. In zijn boek De asielloterij (2023), een pleidooi voor een nieuw asielsysteem dat omarmd werd door rechtse partijen in de Tweede Kamer, beschrijft hij hoe de populariteit van de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) toenam na de gebeurtenissen in de nieuwjaarsnacht van 2015.
Rond het station van Keulen werden vrouwen die nacht lastiggevallen door mannen met een niet-westerse achtergrond, onder wie ook vluchtelingen die onder het mom van ‘wir schaffen das’ waren verwelkomd. Er kwamen honderden aangiftes binnen van aanranding en zelfs verkrachting.
Het land reageerde geschokt. De AfD won zetels bij de deelstaatverkiezingen in 2016 en kwam het jaar erop in de Bondsdag. ‘Criminaliteit onder migranten is een klassiek mobilisatiethema voor extreemrechts. Makkelijk uit te melken’, verklaart Koopmans.
De hoogleraar benadrukt dat de meerderheid van de vluchtelingen nooit wordt verdacht van een strafbaar feit. En ja, seksueel geweld komt voor op alle plekken in de samenleving, veelal gepleegd door mensen in de nabije omgeving. ‘Maar bij ernstige vormen van criminaliteit, zoals moord- en doodslag of seksueel geweld, is er in Duitsland wel sprake van grote oververtegenwoordiging’, zegt hij over het onderzoek in zijn boek.
Een deel daarvan is te verklaren door het feit dat vluchtelingen vaak jonge mannen zijn, een factor die het risico op crimineel gedrag verhoogt. Maar daarmee kan volgens hem niet alles worden verklaard. ‘Criminologen kijken dan ook naar cultuur. Vaak gaat het om mannen uit landen met een zeer grote genderongelijkheid, zoals Afghanistan en Syrië. Dat is ook niet zo gek: die belanden hier in een totaal andere context, zonder sociale controle van hun familie.’
Zijn onderzoek richt zich op Duitsland, voor Nederland zijn er geen vergelijkbaar gedetailleerde cijfers. Sowieso is het complexe en gevoelige verband tussen criminaliteit en (asiel)migratie moeilijk te adresseren, zoals ook blijkt uit het Britse gesteggel over de cijfers. Data zijn vaak moeilijk vergelijkbaar of zelfs tegenstrijdig.
‘De vraag is ook: is het ethisch om er één groep uit te pikken en die te profileren’, zegt Sanne Noyon, onderzoeker bij het WODC, het onafhankelijk kennisinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid. ‘Het is feitelijk discriminatie om onderscheid te maken. Natuurlijk kun je redenen hebben om je af te vragen hoe het met bepaalde groepen gaat, maar dat moeten wel heel goede redenen zijn. Daar is op dit moment tussen onderzoekers veel discussie over.’
Het WODC doet wel onderzoek naar criminaliteit onder bewoners van asielzoekerscentra. Daaruit blijkt juist dat zij, als er rekening wordt gehouden met achtergrondkenmerken als geslacht en leeftijd, niet vaker van ernstige geweldsmisdrijven worden verdacht dan de Nederlandse bevolking. Soms zelfs minder vaak. Deze cijfers hebben wel alleen betrekking op mensen die op dat moment nog in een azc verblijven. Koopmans keek in Duitsland ook naar mensen die al een verblijfsvergunning hebben of afgewezen zijn.
‘Slechts een klein percentage van de asielzoekers komt in aanraking met de politie’, benadrukt Noyon. ‘Deze discussie is bijzonder schadelijk voor de asielopvang in Nederland. Voor het COA en de gemeenten zal het nog moeilijker worden om locaties te vinden, terwijl er al een tekort is.’
Of de tragische gebeurtenissen van de afgelopen weken een rol gaan spelen in de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen, en op welke toon, zal moeten blijken. ‘Ik zou het jammer vinden als deze incidenten gebruikt worden om xenofobie aan te wakkeren’, zegt actievoerder Willow.
‘Het probleem is een cultuur waarin we het normaal vinden dat vrouwen minder rechten hebben dan mannen’, zegt Van Zwol van de Dolle Mina’s. ‘Een cultuur waarin het normaal is om met een groep te sissen naar een voorbijlopende vrouw, waarin er wordt gelachen om een verkrachtingsverhaal van veertig jaar geleden, zoals gebeurde aan tafel bij Vandaag Inside.’
Na de gebeurtenissen van afgelopen weekend heeft Willow zich officieel aangemeld als Dolle Mina. ‘Ik ben alleen maar strijdbaarder geworden. De zielenpieten willendat we thuisblijven, maar dat gaat niet gebeuren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant