China De grote militaire parade in Beijing eerder deze week duwde het Westen in de ongemakkelijke rol van toeschouwer. Maar wat het spektakel betekent voor de wereldorde blijft onzeker.
Een toeschouwer zwaait met de Chinese vlag tijdens de militaire parade ter ere van 80 jaar einde van de Tweede Wereldoorlog. Vrijgelaten duiven vliegen in de lucht.
Het Chinese leiderschap had het goed getimed. Eerst een top van veiligheidsorganisatie SCO, waarop een groep niet-westerse leiders onder wie de Russische president Vladimir Poetin en de Indiase premier Narendra Modi, in China eenheid uitstraalde, en gelijk daarna een grote militaire parade ter herdenking van de Tweede Wereldoorlog. Veel wereldleiders die naar de top kwamen – en hun tv-crews – bleven hangen in Beijing. Daar maakten ze de strakke regie van Chinese mega-evenementen aan den lijve mee. Zo moest de buitenlandse pers zich ruim zes uur voor de start van de parade melden voor verschillende veiligheidscontroles.
De beelden van de parade, op televisie nog imposanter dan in het echt, gingen de wereld over. Terwijl een Amerikaanse militaire parade die in juni op Trumps verjaardag werd gehouden een wat verregende bedoening was, met weinig enthousiaste troepen, liet het Chinese leger een perfect uitgevoerde choreografie zien. Een ogenschijnlijk haast verveelde president Xi keek ernaar – en kreeg meer aandacht dan ooit.
Waarom fascineerden de gebeurtenissen in China van deze week zo? Keek de wereld naar het visuele bewijs van een nieuwe wereldorde in wording, met China als middelpunt? Of is de aandacht vooral een reflectie van westerse zorgen over het wegvallen van de Verenigde Staten als machtsblok?
„We moeten in gedachten houden dat de Chinese staat erg van spektakel houdt, en daar ook goed in is”, waarschuwt Maria Repnikova, een communicatiewetenschapper aan Georgia State University die zich specialiseert in Chinese communicatiestrategieën. „De realiteit achter dat perfecte plaatje is chaotischer en minder verenigd.”
Repnikova ziet dat China veel strategisch inzicht wordt toegeschreven. „Dat is al langer zo. Er heerst een beeld dat China als machtige eenpartijstaat een uitgewerkt plan voor de wereld heeft. Dat de Chinezen kunnen waarmaken waar ze hun zinnen op zetten. Maar eigenlijk horen we al jaren dezelfde slogans over een eerlijkere wereldorde en kwam er ook uit de recente top weinig concreets.”
Dat de Verenigde Staten op dit moment minder internationale ambities tonen, helpt China zijn visie te verspreiden, ook als de inhoud daarvan onduidelijk is. „Iedereen is op zoek naar wat ervoor in de plaats komt. Wat is die nieuwe wereld? Gaan er nieuwe groepen ontstaan?”, zegt geopolitiek analist Frans-Paul van der Putten, verbonden aan Clingendael.
Duidelijk is de trend om nieuwe coalities te vormen, buiten de Verenigde Staten om. Maar hoe structureel die toenadering is tussen landen met vaak historisch ingewikkelde banden, zoals China en India, is onduidelijk. In een reactie op de aanwezigheid van leiders uit landen als Iran en Noord-Korea bij de grootse militaire parade woensdag sprak EU-buitenlandchef Kaja Kallas van een „autocratische alliantie die een fast track naar een nieuwe wereldorde nastreeft”. Maar de aanwezige autocraten hebben minder gemeen dan wordt aangenomen.
Van der Putten: „Je ziet dat China zegt dat deze landen haar partners zijn, wat het Westen daar verder ook van vindt. Maar het is minder een orde en meer een verzameling van gelegenheidscoalities.”
Perfect synchroon marcheren Chinese troepen tijdens de militaire parade. Foto Wu Hao/EPA
Bovendien zeggen fotomomenten niet veel over de werkelijke macht van het land. China is nog ver verwijderd van het moment dat het moet beslissen of het Amerika’s plek in de wereld wil overnemen. Dat land blijft voorlopig economisch en militair overwicht houden ten opzichte van China.
Een multipolaire wereld, waarin meer belangrijke spelers de macht verdelen, is waarschijnlijker. Tegelijk is te veel concurrentie voor China ook niet gunstig. „China streeft vooral naar een wereld die niet unipolair is, met China als het land dat het dichtste bij Amerika komt. Voor ons is dat bedreigend omdat Europa zich tot heel recent vertegenwoordigd voelde in dat ene machtscentrum”, aldus Van der Putten.
De militaire parade is daarom ook een boodschap aan het Amerikaanse leger. China toonde onder andere een deel van een groeiend arsenaal aan geavanceerde kernwapens en een relatief lichte hybride tank die beter weerbaar zou moeten zijn tegen drones.
Tijdens de grote militaire parade pakte China uit, onder meer met moderne (kern)wapens en een relatief lichte hybride tank. De militaire parade is daarom ook een boodschap aan het Amerikaanse leger. Foto Guo Yu/Xinhua via AP
Op zichzelf zeggen parades niets over militaire paraatheid. Maar de moderne wapens, allemaal in China gemaakt, reflecteren ook de huidigde realiteit: in Azië is de afgelopen jaren een militair machtsevenwicht ontstaan, met China en de VS als de twee grote spelers die allebei te sterk zijn om door elkaar verslagen te worden. Op militair gebied zal China steeds meer een spiegelbeeld worden van de Verenigde Staten, stelt Van der Putten. „Wat Amerika aan wapens heeft, zal China ook steeds meer hebben. Dat creëert ook een bepaalde stabiliteit.”
De Chinese president Xi Jinping keek samen met de Russische leider Vladimir Poetin en de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un naar de militaire parade ter ere van het einde van de Tweede Wereldoorlog 80 jaar geleden. Foto Sergey Bobylev / AFP
Dat dat militaire machtsvertoon deze week zo’n onverwacht groot publiek bereikte zal de Chinese overheid waarderen, denkt Repnikova. „Dat ze erkend wordt als grootmacht wordt als erg belangrijk gevonden. Ook de minder positieve aandacht, van China als bedreiging, portretteert het land als een significante speler. Dus ze kunnen zeggen dat ze echt wat hebben bereikt.”
Ook voor een binnenlands publiek is die boodschap van een internationaal gerespecteerd China belangrijk. De Chinese staat wil graag dat de bevolking het land als wereldmacht ziet en dat lijkt steeds beter te lukken. In een recent opinie-onderzoek van het Chicago Council on Global Affairs gaf 90 procent van de Chinese respondenten aan dat het goed is voor China om een actieve rol in de wereld te spelen. Toen hetzelfde onderzoek vorig jaar in de VS werd gedaan antwoordde 56 procent positief, een van de laagste scores in de geschiedenis van het onderzoek.
De Chinese bevolking is verdeeld over hoe groot China’s rol moet worden. Bijna de helft van de respondenten (48 procent) wil een gedeelde leiderschapsrol, terwijl 41 procent zegt dat China dominant zou moeten worden. Een op de tien zegt dat China geen wereldleider moet worden.
Massaal werd de parade bekeken door het Chinese publiek. Ruim 680 miljoen mensen keken woensdagochtend live, ondanks het feit dat het geen vrije dag was.
Source: NRC