Het militaire machtsvertoon van China overrompelde deze week de westerse wereld. Xi Jinping bouwt verder aan zijn nieuwe wereldorde, waarin Europa en de Verenigde Staten een toontje lager zingen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Militaire deskundigen zijn nog aan het uitpluizen wat er woensdag precies aan tanks, raketten en ander Chinees wapentuig over de Avenue van de Langdurige Vrede in de Chinese hoofdstad Beijing denderde. In elk geval schept de Chinese leider Xi Jinping niet op als hij zegt dat China ‘niet te stoppen is’.
Nog krachtiger dan het Chinese leger was het beeld van Xi aan het hoofd van een autoritaire kopgroep met daarin de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, die tegen de wil van de wereldgemeenschap kernwapens heeft gebouwd, en de Russische president Vladimir Poetin, internationaal gezocht wegens oorlogsmisdaden in Oekraïne.
In Beijing schitterden de Verenigde Staten en Europa door afwezigheid. Dat was precies de bedoeling van Xi’s machtsvertoon, dat bedoeld is als een voorbode van een immense geopolitieke omwenteling waarin het Westen slechts een bijrolletje speelt.
Xi steunde woensdag Rusland en Noord-Korea openlijker dan ooit. Neem Kim: bij de eerste Chinese militaire parade ter herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog, in 2015, was hij er niet eens bij. Destijds werd Noord-Korea internationaal zo verketterd dat Rusland en China sancties tegen Pyongyang steunden.
Woensdag wandelde Kim het bordes op met Xi en Poetin. Hun gebabbel over onsterfelijkheid door vooruitgang in de medische wetenschap werd per ongeluk uitgezonden via een openstaande microfoon van de Chinese staatstelevisie. En zo stonden communistisch geïnspireerde autocraten ineens weer stevig op het wereldtoneel.
Xi, Kim en ook Poetin, die in de Sovjet-Unie carrière maakte bij de geheime dienst, zijn opgevoed met het geloof dat blinde gehoorzaamheid aan de communistische ideologie een garantie is voor onoverwinnelijkheid. China ging dan wel over op economische hervormingen toen het communisme aan het einde van de vorige eeuw in de vergeethoek raakte, opgegeven heeft Xi het rode gedachtegoed nooit. Woensdag toonde hij hoe ver China daarmee is gekomen.
Voor alle internationale vrienden stond in Beijing een warm bad klaar van stabiliteit, multilateralisme en economische win-winsamenwerking. Xi’s hofmakerij werd nog aantrekkelijker, vooral voor landen uit het mondiale Zuiden, door het verschil tussen de Chinese en de westerse omgang met minder machtige partners. Trump schoffeert zijn evenknieën, of zadelt hen op met torenhoge tarieven. Europa heeft het druk met zijn onderlinge verdeeldheid en afbrokkelende internationaal gezag.
Op dezelfde bedaarde toon waarmee hij in 2015 beloofde geen bedreiging voor de wereldvrede te zijn, stelde Xi de wereld deze keer voor een grimmigere keuze tussen ‘oorlog of vrede, dialoog of confrontatie, win-winsamenwerking of nulsom-rivaliteit’.
Toen de wereld zich een eeuw geleden op een soortgelijk kruispunt tussen oorlog en vrede bevond, werd in de opmaat naar de Tweede Wereldoorlog het afgetakelde Chinese keizerrijk door Europese grootmachten en Japan geplunderd en bezet.
Dat overkomt ons niet nog eens, waarschuwde Xi woensdag: deze keer wint China.
Het afgelopen decennium metselde hij daarom de ene bouwsteen op de andere voor zijn alternatieve wereldorde, waarvan het infrastructurele project Belt and Road Initiative (BRI) het bekendste is.
Deze week lanceerde Xi alweer zo’n internationaal initiatief, ditmaal voor beter ‘mondiaal bestuur’. Gezien de reorganisatie van de wereldhandel in China’s voordeel als gevolg van Xi’s BRI-masterplan uit 2013, is het verstandig zijn plannen bloedserieus te nemen. Dus ook deze nieuwe creatie: het zogeheten Global Governance Initiative (GGI).
Het GGI draait om een wereldorde zonder het Westen als superieure aanvoerder. Westerse landen zijn nog steeds welkom – de in Beijing aanwezige pro-Chinese staatshoofden van Slowakije en Servië doen graag mee aan het initiatief – maar belangrijker is meer zeggenschap voor het mondiale Zuiden. Vanzelfsprekend worden de belangen van China ook ‘eerlijker’ bediend.
Door de aandacht voor het militair machtsvertoon en eregasten Poetin en Kim viel minder op hoe bereidwillig een twintigtal andere staatshoofden in Beijing hun handtekening zette onder Xi’s nieuwste initiatief. Daar zaten ook vertegenwoordigers bij van overwegend Aziatische democratieën.
Bijvoorbeeld de Indonesische president Prabowo Subianto, die wegens politieke onrust liever thuis was gebleven, maar op aandringen van Beijing toch overkwam om zich bij Xi’s GGI aan te sluiten.
Tekenend was de reactie van westerse leiders die hadden bedankt voor Xi’s diplomatieke triomftocht. De Amerikaanse president Donald Trump mokte over Xi’s gebrek aan dankbaarheid voor de Amerikaanse inspanningen om een einde aan de Tweede Wereldoorlog te maken.
Ook wond hij zich op over een ‘samenzwering’ tegen de VS door Xi, Poetin en Kim. Vrijdag ging hij op sociale media opnieuw los over ‘het verlies van Rusland (...) aan het diep-duistere China’.
EU-buitenlandchef Kaja Kallas waarschuwde namens Brussel dat Xi’s ‘autoritaire alliantie’ in hoog tempo een ‘rechtstreekse uitdaging’ vormt voor ‘het op regels gebaseerde internationale systeem’.
Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken verweet Kallas ‘schaamteloze opstokerij’, maar op die schrobbering na was het Westen tijdens Xi’s topweek totaal uit beeld. Ook dat is een glimp van de toekomst. Want wie zich niet kan vinden in de Chinese mondiale ambities, verdwijnt vanzelf als een onbelangrijke figurant van Xi’s wereldtoneel.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant