Documentairemaker In de serie ‘De nieuwe generaties van Suriname’ volgt de Nederlands-Surinaamse Amanda van Hesteren hoe jonge ondernemers en creatieven contact zoeken met het vaderland van hun ouders. „Je vindt een stukje van jezelf terug dat lang niet is gezien.”
Documentairemaker Amanda van Hesteren.
Wat betekenen de Surinaamse roots van je ouders als je zelf in Nederland bent opgegroeid? Deze vraag onderzoekt regisseur Amanda van Hesteren (34) in De nieuwe generaties van Suriname, een co-productie van Omroep Zwart en de VPRO, aan de vooravond van de vijftigjarige onafhankelijkheid van Suriname. We zien onder meer een jong stel dat in het binnenland van Suriname cassave wil verbouwen voor de friet in hun Amsterdamse restaurant. Een architecte bespreekt met een dorpshoofd haar innovatieve ontwerp voor een ziekenhuis van bamboe.
Het is de eerste grote documentaireserie voor Van Hesteren, die opgroeide als dochter van een Nederlandse vader en een Surinaamse moeder in Amsterdam Osdorp. In 2019 behaalde ze de bachelor audiovisuele kunsten aan de LUCA School of Arts in Brussel. „Ik bingede Nederlandse films en series, maar hoe ik leefde zag ik niet altijd terug”, vertelt Van Hesteren aan de telefoon vanuit haar Rotterdamse appartement. „Mijn Surinaamse familie en mijn Nederlands familie zijn twee verschillende werelden. Het zijn grote, levendige families waar altijd wel iets aan de hand was, waardoor ouders niet voor hun kinderen konden zorgen, en die kwamen dan bij ons in het gezin wonen. Het was een leven vol chaos. Ik dacht, als ik mijn camera aanzet, dan heb ik films te pakken.
„Ik zag dat mijn Surinaamse familie haar best deed om heel Nederlands te zijn en hier opgenomen te worden, terwijl mijn Nederlandse familie daar niet over na hoefde te denken. Onder Nederlandse familie kon mijn Nederlandse oma zichzelf zijn, mijn Surinaamse oma kon dat minder. Dat fascineerde me: welk gedrag is nou echt? Of is dit iets wat we denken te moeten doen? Hoe behoud je je identiteit? Daar gaan mijn films over.”
„Dat is best gek om tegen je dochter te zeggen, want zij voedde ons juist op met de opdracht: je moet zo hoog mogelijk studeren en je moet je aanpassen. Dat was voor veel Surinamers een overlevingsstrategie. Kennis is macht. Toen ik vertelde dat ik documentairemaker wilde worden, huilde mijn moeder. Kunstenaarschap, dat wordt ’m niet, dacht zij. Zij vond: er is veel racisme, maar daar kom je onderuit als je een goedbetaalde baan hebt en je aanpast. Toen de discussie over Zwarte Piet losbrak sloeg die overtuiging helemaal om bij haar. In de film zoek ik uit hoe dat is gebeurd.”
„Zeker, op elk moment van de dag kun je daarmee te maken krijgen. Dan word je uitgedaagd om je waarde niet daaraan af te meten. Daarom is het zo belangrijk om te weten waar je vandaan komt, zodat je steviger in je schoenen staat. Voor mij helpt dat om met discriminatie om te gaan.”
„Ik voel me echt van kleur, en ik voel me Nederlander en Europeaan. Maar als ik in Suriname ben voel ik me Surinaams. Vroeger vond ik dat lastig, want in Suriname word ik niet helemaal gezien als Surinaamse, en in Nederland word ik niet helemaal gezien als Nederlandse. Maar zodra je dat accepteert, zie je de rijkdom. Veel mensen van mijn generatie voelen zich ontworteld, want we wonen overal en nergens. Ook witte vrienden vragen zich soms af waar ze thuishoren, dat zorgt voor verbondenheid.”
„Ik stuitte op een verhaal over Boni Gym, een boksschool die in 1984 werd opgericht door de Surinamer Ronald Dors. Dors was net na de onafhankelijkheid van Suriname naar Nederland gekomen. Het viel hem op dat landgenoten hier niet meer zo bezig waren met hun vaderland, en hun best deden om hier te overleven en Nederlands te worden. Hij verloor ook veel vrienden aan criminaliteit en drugs. Boksen was zijn passie, hij noemde zijn boksschool naar Boni, een belangrijke verzetsleider ten tijde van de slavernij. Hij haalde landgenoten van de straat en uit coffeeshops en zei: kom eens langs bij mijn gym. Ik wil niet alleen boksen, maar ik wil ook praten over waarom je verbonden moet blijven met je Surinaamse achtergrond.
„Boni Gym werd een sociaal trefpunt, ook voor andere groepen migranten. Zijn zoon en neef vinden dat zo indrukwekkend dat ze dat nieuw leven willen inblazen. Ik dacht, hé, er is nu een jonge generatie die actief iets wil doen met het Surinaamse erfgoed, vanuit een zekere trots. Dat is heel anders dan toen ik opgroeide. Mijn moeder durfde heel lang niet terug te gaan naar Suriname.”
„Veel oudere Surinamers zijn getraumatiseerd door wat er gebeurde in de jaren zeventig en tachtig. Rondom de onafhankelijkheid heerste er veel politieke onrust: gaan wij het economisch redden? Veel Surinamers vertrokken naar Nederland, waarmee ook een zekere daadkracht verdween. Het idee was: in Nederland is het beter, en je wil natuurlijk bij de groep horen die beter is. Dat zorgde bij sommige mensen voor een innerlijk conflict. Na de Decembermoorden voelde het land voor veel Surinamers onveilig: wat is er nu precies gebeurd? Niemand wilde aan de verkeerde kant zitten. Het was handiger om het vaderland te vergeten. Suriname werd gezien als niet de moeite waard.”
„De Surinaamse cultuur en het eten behielden we. De taal was ook belangrijk, maar we moesten eerst Nederlands leren. Op vakantie in Suriname was het soms ingewikkeld. Door de verdeel-en-heerspolitiek die kolonisten hebben gevoerd vindt er nog steeds colorism plaats onder Surinamers – men vindt de ene etniciteit beter dan de ander. Daardoor is het niet altijd gezellig. Wij kregen een vertekend beeld van Suriname, als kind voelde je de zwaarte. Mijn moeders familie was tot slaaf gemaakt, is weggevlucht van de plantages en leefde in de bossen. Deze Marrons werden binnen de Surinaamse gemeenschap gezien als een barbaarse, ongeciviliseerde gemeenschap. Daar werd niet over gesproken, terwijl ik juist trots ben op die achtergrond. De nieuwe generatie Surinamers in de diaspora is daar actief mee bezig.”
„We hebben gezien dat het geen zin heeft om je achtergrond te verloochenen, want je zult nooit een Nederlander worden. Nu Nederland rechtser wordt, voel je dat je bestaansrecht op spanning staat.”
„Nu die nieuwe generatie de schoonheid van het land weer inziet, merk je dat de blik waarmee we zijn opgegroeid verandert. Suriname wordt een bron van inspiratie, kennis en onontdekte verhalen. Dat is helend voor ouders, dat zag ik ook bij mijn moeder: hé, mijn dochter is bezig met Suriname, dan mag ik dat ook. Het geeft haar een nieuwe trots, maar ook een nieuwe verantwoordelijkheid. Ineens wilde ze toch haar dialect overdragen, en liet ze me nieuwe gebieden zien.”
„Een thuisgevoel. Ook al is het complex en ook al is het niet helemaal je thuisland, je vindt toch een stukje van jezelf terug dat lang niet is gezien. Het geeft rust, dat je eindelijk voelt dat je daar ook omarmd wordt. Dat daar een stukje geschiedenis van jou ligt. Ik haal er veel kracht uit, ik vind het een magisch land. Dat zit hem vooral in de natuur en de speelse en harde humor van Surinamers. Zodra je in gesprek komt voel je: dit delen wij.”
De nieuwe generaties van Suriname, vanaf maandag 8 september. NPO3, 21.10 uur. En vanaf dan op NPO Start.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC