Onderwijs Lang werd gedacht dat het voor kinderen met een migratieachtergrond beter is om alleen Nederlands te spreken op school. Nu blijkt dat ze de taal sneller leren als ze ook hun moedertaal mogen spreken. De Onderwijsraad wil dan ook dat scholen meertaligheid omarmen.
„Hallo, hoe gaat het?” in verschillende talen in de bibliotheek van de Gelderlandschool in Den Haag.
Op de Sjaloomschool in Katwijk was het vroeger niet de bedoeling dat leerlingen die thuis Turks, Arabisch of een andere buitenlandse taal spraken in de klas of op het schoolplein hun moedertaal gebruikten. Lydia Varkevisser las het terug in schooldocumenten toen ze twee jaar geleden directeur werd van de protestants-christelijke basisschool. „Nederlands spreken was hier tot een paar jaar terug de norm”, zegt ze, „en dat is ook niet zo gek, want van oorsprong was dit een school met bijna alleen maar autochtone Nederlandse kinderen.”
Het idee was toen dat kinderen die thuis een andere taal spraken het snelste Nederlands zouden leren als ze er op school in ondergedompeld werden. Die visie veranderde doordat er steeds meer leerlingen op school werden aangemeld die thuis een andere taal spraken. „We zijn nu de meest diverse school in Katwijk”, zegt Varkevisser. Meer dan de helft van de circa honderd leerlingen spreekt thuis geen Nederlands maar Turks, Arabisch, Perzisch, Oekraïens of een andere taal.
Varkevisser: „Langzaam drong het besef door dat de moedertaal van de kinderen er wel toe doet. Dat ze juist makkelijker Nederlands leren als ze hun eigen moedertaal goed kennen en mogen gebruiken wanneer ze dat nodig hebben.” Nederlands is nog steeds de „schooltaal”, zegt ze. „Maar als kinderen onderling hun moedertaal spreken, verbieden wij dat niet. We zijn meertaligheid als kracht gaan zien.”
Aandacht en waardering voor meertaligheid is niet op alle scholen een vanzelfsprekendheid. De Onderwijsraad pleit er in het donderdag gepubliceerde advies Talige diversiteit benutten voor om scholen wettelijk te verplichten een plan te maken voor de omgang met meertaligheid. Leraren zouden bijgeschoold moeten worden, zodat ze weten dat het gebruik van moedertalen op school geen barrière is om Nederlands te leren, maar juist kan helpen. De Inspectie voor het Onderwijs zou moeten controleren of scholen zich hieraan houden.
‘De Kleine Prins’ in het Turks. Foto Bart Maat
Ellen Berkien, directeur van twee locaties van het Bonhoeffer College – een middelbare school voor mavo, havo en vwo in Enschede – vindt dat best ver gaan. „Mijn eerste reactie is: pas op dat we niet doorslaan. En dat wel de intentie blijft dat deze leerlingen goed Nederlands moeten leren.” Op haar school spreekt een minderheid van de leerlingen thuis een andere taal. „Wij proberen tijdens pauzes te ontmoedigen dat leerlingen onderling hun eigen moedertaal spreken, door te wijzen op de beleefdheid”, zegt ze.
De school wil zo voorkomen dat andere leerlingen zich buitengesloten voelen. Ook in de lessen is het de bedoeling dat er alleen Nederlands wordt gesproken. Berkien: „Zo doen we dat ook bij de moderne talen. Bij Franse les wordt vanaf de eerste minuut Frans gesproken. Als je gedwongen wordt om een taal te spreken maak je het je veel sneller eigen.”
Er zijn meer scholen waar er zo over wordt gedacht. Maar wetenschappers zijn de afgelopen jaren tot een ander inzicht gekomen, stelt de Onderwijsraad. Leerlingen die op school hun moedertaal mogen spreken breiden makkelijker hun woordenschat uit. Het houdt ze ook meer betrokken bij de les en maakt ze ontspannener en zelfverzekerder, waardoor ze beter gaan presteren.
Deze kennis sijpelt nu langzamerhand door naar scholen. Arina Rook, directeur van OBS De Catamaran in Rotterdam, waar bijna geen enkele leerling thuis Nederlands spreekt, heeft „geleerd dat het heel belangrijk is dat wij de moedertaal omarmen”. „Dat is een ommekeer.” In de internationale schakelklassen, waar kinderen zitten die nog nauwelijks Nederlands spreken, mogen de kinderen nu „altijd in hun eigen taal spreken”. In de hogere groepen gaan leerlingen vanzelf meer Nederlands spreken, weet ze. „We hebben hier bijna zestig nationaliteiten. De kinderen willen elkaar heel graag verstaan.”
Kinderboeken in het Pools in de bibliotheek van de Gelderlandschool. Foto Bart Maat
Sommige scholen gaan nog een stap verder. Op de Gelderlandschool in Den Haag, waar 80 procent van de kleuters thuis geen Nederlands spreekt, wordt meertaligheid „actief ingezet in het onderwijs”. „Wij werken binnen thema’s”, vertelt directeur Hilde van der Geest. „Het thema is dan bijvoorbeeld: ‘Wij gaan op avontuur’. Dan wordt er aan de kinderen gevraagd: hoe zeg jij dat in jouw thuistaal? Die woorden hangen we op in de klas, in alle talen.” Kinderen die nieuw op school komen en nog weinig Nederlands spreken, krijgen een taalmaatje dat dezelfde taal spreekt. „Dan kunnen ze elkaar helpen als ze dingen niet begrijpen.”
In schoolbibliotheken zijn steeds vaker boeken te leen in de moedertalen van de kinderen. De Gelderlandschool heeft nu één boekenkast vol en wil dat nog uitbreiden. „Die boeken gebruiken we vooral in de nieuwkomersgroep, omdat we willen dat kinderen zoveel mogelijk lezen”, vertelt Van der Geest.
Meer dan 40 procent van de leerlingen is korter dan vier jaar in Nederland. „Het heeft niet veel zin om een tienjarig kind dat net in het land is een Nederlands boek in de handen drukken. En een eerste leesboekje is weer veel te simpel.”
Op christelijke basisschool Groen van Prinsterer in Emmen, waar ongeveer een derde van de leerlingen thuis geen Nederlands spreekt, zitten veel leerlingen met een Eritrese achtergrond. Het lerarenteam is ervan doordrongen hoe belangrijk het is dat ze eerst hun moedertaal leren. „Maar daar hebben we wel de ouders voor nodig”, zegt directeur Bert van der Leest.
De school heeft kort geleden voorlees- en prentenboeken in het Tigrinya aangeschaft, die de kinderen mogen lenen voor thuis. Maar dat ze daar voorgelezen worden is niet vanzelfsprekend. „Opvoeden gaat in de Eritrese cultuur anders dan bij ons”, zegt de directeur. „Dus hebben we de ouders op school uitgenodigd om uit te leggen hoe je voorleest en te vertellen waarom dat goed is voor kinderen.”
Een bord met „welkom” in allerhande talen in de Gelderlandschool. Foto Bart Maat
Source: NRC