Migratie Nadat eind augustus op een asielopvanglocatie een verdachte van de moord op de zeventienjarige Lisa werd opgepakt, werden deze vragen vaak gesteld: zijn asielzoekers oververtegenwoordigd in de criminaliteitscijfers? En plegen ze vaker seksueel geweld tegen vrouwen?
Het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel.
In de nasleep van de moord op de jonge vrouw uit Abcoude werd op veel plekken gediscussieerd – onder meer door politieke partijen die migratie willen beperken – over de vraag: plegen asielzoekers vaker misdrijven?
Onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) wijst uit dat die vraag een gelaagd antwoord behoeft. Het percentage asielzoekers dat verdacht werd van criminaliteit was in 2005, 2010 en 2015 hoger dan gemiddeld ten opzichte van de hele Nederlandse bevolking. Maar asielzoekers werden minder vaak verdacht van criminaliteit indien afgezet tegen een vergelijkbare groep Nederlanders, in plaats van tegen alle Nederlanders.
„De overgrote meerderheid van de mensen die bij het COA wonen, komt nooit in aanraking met de politie”, zegt WODC-onderzoeker Sanne Noyon aan de telefoon. „Slechts een kleine minderheid van de COA-bewoners wordt [op een gegeven moment] verdacht van een misdrijf.” De politie registreerde in 2024 in totaal 2.910 unieke verdachten (3 procent) onder COA-bewoners.
Doordat asielzoekers naar verhouding vaak jonge mannen zijn, zijn ze als groep oververtegenwoordigd in de criminaliteitscijfers. Noyon: „In het algemeen zijn mannen vaker betrokken bij crimineel gedrag. De man-vrouwverdeling van de Nederlandse bevolking is ongeveer gelijk, maar een meerderheid van de COA-bewoners is man.”
Voor jongvolwassenen geldt dat de kans om verdacht te worden van een misdrijf groter is. En afgelopen jaren is juist het aantal alleenstaande minderjarige vreemdelingen toegenomen. „Dat zijn met name pubers die hier zonder toezicht naartoe komen”, zegt Noyon. „Uit ons onderzoek blijkt dat deze groep relatief vaker verdacht wordt van een misdrijf en vaker betrokken is bij incidenten dan andere COA-bewoners.”
Het aantal verdachtenregistraties onder COA-bewoners daalde in 2024 met 13 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Opvallend, omdat in diezelfde periode het totaal aantal mensen dat werd opgevangen met 8 procent toenam en de gemiddelde dagelijkse bezetting in opvanglocaties van het COA met 24 procent steeg.
Voor hun onderzoek keek het WODC naar mensen die op een COA-locatie verbleven – de zogenoemde COA-bewoners. Voor 2015 vergeleken zij deze groep met de algehele Nederlandse bevolking.
Om dat concreter te maken, vergelijkt het WODC ijkpersonen: mannen van 27 jaar, met een laag inkomen, die in een niet-stedelijke buurt wonen, met als enige verschil een al dan niet aanwezige migratieachtergrond en asielstatus. Dan blijkt het risico op verdenking van een zedendelict gelijk.
Het WODC-rapporteert sinds 2022 het aantal incidenten op asielopvanglocaties en hoe vaak bewoners verdacht worden van een misdrijf. Hoewel het onderzoekscentrum ieder jaar opschrijft dat het om een „kleine minderheid” van overlastgevers gaat, is er „veel aandacht voor” en „kan het gedrag van deze kleine groep veel impact hebben”, zo staat in het recentste rapport over 2024. Impact op zowel de leefbaarheid van opvanglocaties en de gemeenten waar ze zijn gevestigd, de werkomstandigheden van COA-medewerkers en het draagvlak van asielopvang in Nederland.
Van COA-bewoners die vorig jaar verdacht werden van een misdrijf, werden de meeste verdacht van een zogeheten vermogensmisdrijf, veelal winkeldiefstal. Het aandeel verdachten van een vermogensmisdrijf was in 2023 74 procent van alle verdachte asielzoekers. Onder de Nederlandse verdachten lag dat aandeel aanzienlijk lager, 35 procent in 2023. Het WODC sluit niet uit dat dit komt doordat de verdachte COA-bewoners relatief jong en arm zijn.
Schelden, slaan, schoppen, zelfdestructieve acties zoals hongerstaking en verbale suïcidedreiging: allemaal vallen ze in de categorie incidenten. In tegenstelling tot het aantal misdrijven, nam het aantal incidenten op opvanglocaties toe, vorig jaar met 21 procent. Dat is in lijn met de toegenomen gemiddelde bezetting (24 procent) van de COA-locaties. Verbale agressie (42 procent) en fysieke agressie (36 procent) komen als incidenten het meest voor op de locaties.
Het lijkt erop dat de toename van incidenten samenvalt met de toegenomen bezetting op de opvanglocaties en de langere verblijfsduur van bewoners, concludeert het WODC-rapport. Frustratie en onzekerheid onder bewoners neemt dan toe door „lange wachttijden en soms suboptimale omstandigheden”.
Source: NRC