De Franse president Macron en de Britse premier Starmer maakten deze week bekend dat 26 landen van binnen en buiten Europa bereid zijn Oekraïne ‘veiligheidsgaranties’ te bieden na een akkoord. Waar gaan die garanties nu werkelijk over?
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het kortste antwoord is: ze zijn onderdeel van de Europese ‘sauve qui peut’-strategie, die erop gericht is zonder voldoende eigen middelen te overleven op een continent van Russische agressie met een onbetrouwbare Amerikaanse bondgenoot. Nederland heeft ook een ‘politiek commitment’ afgegeven over deelname opdat, aldus premier Schoof, Oekraïne dan ‘met een wat geruster hart’ onderhandelingen met Rusland kan aanknopen.
Een geruster hart, maar geen gerust hart – het verschil is cruciaal. Toen de Fransen en Britten in februari de ‘coalitie van bereidwilligen’ lanceerden om een ‘afschrikkingsmacht’ te vormen in Oekraïne na een staakt-het-vuren, wekten ze nog de indruk dat ze meenden wat ze zeiden. De niet logische implicatie daarvan was dat de Europese landen, die al meer dan drie jaar er alles aan doen om een directe militaire confrontatie met Rusland te vermijden, hiertoe na een bestand wél bereid zouden zijn.
Een half jaar later zijn de veiligheidsgaranties al meer tot hun ware proporties teruggebracht. Zoals de Britse veiligheidsexpert Julian Lindley-French stelt, kan er van geloofwaardige veiligheidsgaranties aan Oekraïne, waar het volle (nucleaire) gewicht van de VS achter zou moeten zitten, geen sprake zijn op een continent waar zelfs Amerikaanse garanties aan bondgenoten onzeker zijn geworden. De ‘tragische paradox’ voor Oekraïne, schrijft hij, is dat ‘Oost–Oekraïne er veel minder toe doet voor West-Europeanen en Noord-Amerikanen dan voor Poetin en dat zij duidelijk al zo ver gegaan zijn als ze bereid zijn te gaan’.
Om die reden beklemtonen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en zijn Europese partners sinds enige tijd dat het Oekraïense leger zelf de beste veiligheidsgarantie is voor Oekraïne. Dat is het ‘stalen stekelvarken’ waar Commissievoorzitter Von der Leyen zo graag over praat – te betalen, trainen en uit te rusten door de rest van vrij Europa.
En ja, dat moet gepaard gaan met een Europese militaire aanwezigheid in Oekraïne, deels om Oekraïense militairen te trainen, deels als ‘tripwire’ om Russische aanvallen af te schrikken en deels om het luchtruim te bewaken tegen Russische luchtaanvallen.
Voor de Europeanen zijn hun plannen voor veiligheidsgaranties en een toekomstige militaire aanwezigheid in Oekraïne ook een diplomatieke methode om Trump aan boord te houden. Door te tonen dat zij wel willen werken voor vrede, maar Poetin niet. Bovendien zijn er nauwelijks Europese landen die erover denken militairen te sturen zónder Amerikaanse steun en betrokkenheid. Nu Trump daartoe bereid lijkt, komen ze over de brug.
De Belgische premier Bart De Wever, die donderdag aanwezig was bij het Europese video-overleg met Trump, gaf daarna in de door EW georganiseerde HJ Schoo-lezing in Amsterdam een sobere analyse over de Europese pogingen Trump te paaien. ‘Dat Trump in staat is, afhankelijk van het gemoed waarmee hij wakker wordt, om met Poetin een deal te sluiten tegen ons, (...) is nu denkbaar en zelfs waarschijnlijk’.
De Wever schetste een scenario waarbij Zelensky met Trump en Poetin in een kamer zou zitten, ‘waarbij de een uit is op een overwinning en de ander op een Nobelprijs, en beide zeggen “en jij gaat dat betalen”’. Zelensky zou dat niet kunnen aanvaarden ‘en vanaf dan is het ons probleem en daar zijn wij niet klaar voor.’ De coalitie van bereidwilligen noemde hij een ‘slim idee om te trachten dit noodlot af te wenden.’ Hierbij wandelt de coalitie volgens de Belgische premier ‘op het dunst mogelijke koord’.
Amerikaanse media berichten dat de VS wellicht bereid zijn na een akkoord de bufferzone langs de frontlinie van boven te observeren. Maar terwijl Trump steeds minder gelooft in een akkoord, aarzelt hij om de druk op te voeren. Het Witte Huis ziet de averechtse werking van recente sancties tegen India. Belangrijker nog zijn berichten dat Trump vastbesloten is zijn goede relatie met Vladimir Poetin niet te riskeren omwille van Oekraïne. Veel dunner wordt een koord niet.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant