In Beeld Fotografe Bénédicte Kurzen legde een onbekende kant vast van het eiland Mayotte, een stukje Frankrijk in de Indische oceaan.
Als in Frankrijk wordt gesproken over het overzeese departement Mayotte, gelegen tussen Madagaskar en Mozambique, gaat het vaak over problemen. Over de armoede op het eiland. Over de schrijnende ongelijkheid: je ziet er straatkinderen naar eten zoeken in afvalbergen vlak naast zwaar beveiligde villa’s. Over de druk die de massale immigratie vanuit nog armere buurlanden als de Comoren en Madagaskar legt op de publieke voorzieningen. Over de nietsontziende jeugdbendes die het leven van Mahorezen onveilig maken.
Om djinns tevreden te houden, hebben Mahorezen speciale tradities. Op heilige plekken waar djinns huizen – zoals de ruïne van een eeuwenoude moskee of onderaan de voet van een berg – komen voornamelijk oudere vrouwen samen om te bidden, te zingen en offers te brengen, zoals geurige parfumflesjes. Ook zijn er op Mayotte mafundi, zegt antropoloog Mathilde Heslon, die onderzoek deed naar de rituelen en tradities op het eiland. „Zieke mensen gaan tegenwoordig meestal naar het ziekenhuis, maar als dat niet het gewenste resultaat heeft, kunnen ze zich tot mafundi wenden. Dat zijn een soort helers, ze behandelen klachten met planten of koranverzen.” De mafundi doen ook aan waarzeggerij en bemiddelen bij familieconflicten.
Maar Mayotte is meer dan een gehavend stukje Frankrijk in de Indische Oceaan. Het is ook een plek met eeuwenoude gebruiken en tradities, waar breed wordt geloofd in het bestaan van djinns: geesten die voorspoed kunnen brengen of juist ernstige maatschappelijke, fysieke en mentale problemen kunnen veroorzaken. Deze in Europa onbekendere kant van het eiland heeft de Franse fotografe Bénédicte Kurzen (45) proberen te vatten.
De wereld van djinns en mafundi laat zich niet makkelijk fotograferen: bij de rituelen en behandelingen zijn buitenstaanders niet welkom, Mahorezen praten niet graag over djinns en sowieso is het „een wereld waarin het onzichtbare een integraal onderdeel is van de realiteit”, aldus Kurzen. Daarom koos ze voor een poëtische aanpak – om dezelfde reden zijn er bij eerdere exposities geen onderschriften bij de foto’s gepubliceerd. „Ik wilde deze onzichtbare wereld niet proberen uit te leggen en terugduwen in een Europees kader.” De beelden tonen geen concrete gebruiken, maar „mensen, lichamen, connecties die gemaakt worden met het onzichtbare en de natuur.”
De serie kwam tot stand dankzij La Grande Commande, een groot fotoproject waarvoor tweehonderd Franse fotografen werd gevraagd om de ‘staat van Frankrijk’ vast te leggen. Kurzen hoopt dat de serie bijdraagt aan meer begrip voor de lokale gebruiken op Mayotte, dat sinds 2011 een Frans departement is. „Docenten uit continentaal Frankrijk die de Mahorese cultuur niet kennen, raken vaak in paniek als een leerling bezeten is door een djinn” – een toestand die kan lijken op een epileptische aanval.
Heslon zag hetzelfde in de medische wereld. „De meeste artsen komen uit continentaal Frankrijk en zijn maar tijdelijk op Mayotte. Zij zijn vaak niet bekend met deze praktijken of hebben er een heel exotisch idee van.” Problematisch, want het bestaan van djinns is voor de overwegend islamitische bevolking van Mayotte een feit. „Djinns komen in de Koran voor”, benadrukt Heslon. Wel bestaat er discussie over de gebruiken rond het geloof in djinns „omdat ze erop gericht zijn om met geesten te onderhandelen, terwijl de Koran voorschrijft dat gelovigen zich rechtstreeks tot Allah wenden.”
Ook de sociaal-economische problemen op het eiland worden door sommige Mahorezen toegeschreven aan boosaardige djinns, zegt Kurzen. „Een oudere vrouw die ik heb ontmoet zag het geweld onder jongeren op Mayotte en de problemen rondom de massale immigratie als tekenen dat ze vaker de heilige plekken van de djinns moest bezoeken. Alles wordt gezien door een spirituele lens, dat beseffen mensen op het vasteland te weinig.”
Source: NRC