PrinsjesBoekenprijs 2025 Op 11 september wordt de winnaar van deze prijs voor het beste politieke boek bekendgemaakt. Als er al een trend valt te bespeuren, is dit de opmars van het verhaal waarin de directe gevolgen van beleid worden beschreven.
Frans Nypels (l) en Flip de Kam (r) hadden voor de presentatie van hun boek over de crisis van de verzorgingsstaat de Hagenezen Jacobse (Kees van Kooten) en Van Es (Wim de Bie) uitgenodigd. Foto ANP
Verkiezingen! De politieke partijen hebben er weer werk van gemaakt: Een nieuwe start voor Nederland. Sterker uit de storm. Bouwen op vertrouwen. Nieuwe energie voor Nederland. De juiste aanpak voor Nederland. Opstaan voor het goede. Nederland supersociaal. Een greep uit de titels van de in de afgelopen weken gepresenteerde verkiezingsprogramma’s. Aan ambities geen gebrek. Nog een kleine twee maanden en Nederland kan naar de stembus. Wéér naar de stembus. Want de laatste keer dat er verkiezingen voor de Tweede Kamer werden gehouden was nog maar twee jaar geleden.
De in Suriname woonachtige Leuwscha beschrijft op persoonlijke wijze de levensgeschiedenis van de Surinaamse vrijheidsstrijder Boni, die leefde van omstreeks 1730 tot 1793. Vanuit het Surinaamse binnenland voerde hij zijn strijd tegen de kolonisatoren en de slavernij. Leuwsha schrijft haar verhaal op basis van historisch onderzoek, vertellingen, fictie en eigen reizen die haar in Ghana, Amsterdam en diverse plaatsen in Suriname brachten. „Ik ben zelf een nakomeling van deze geschiedenis”, zei zij in juni een vraaggesprek met NRC.
Journalist Stephan Steinmetz verdiepte zich in de tien secretarissen-generaal die op hun post bleven nadat hun ministers na de Duitse inval in mei 1940 naar Engeland waren gevlucht. Wat wisten, zagen en hoorden zij? Aan de hand van diverse bronnen beschrijft Steinmetz de keuzes die zij maakten. Hoe verwijtbaar was hun gedrag? Met ‘de kennis van toen’ komt hij met een genuanceerd antwoord. „De auteur weet de mensen in hun menselijkheid en in hun tijd te schetsen”, schreef de Boekenkrant.
Woltring gaat op zoek naar de onderliggende processen die leidden van de verzorgingsstaat met zijn corporatistische trekken uit de jaren vijftig en zestig naar het neoliberalisme dat in de jaren negentig in Nederland de toon ging zetten. Zij doet dit door een paar grote hervormingsoperaties te onderzoeken, waarbij een kleine beleidselite een centrale rol speelde.
„Wie door dat academische jargon heen leest treft een kloeke doorwrochte studie die toont hoe Nederland neoliberaal werd”, schreef Marc Lievisse Adriaanse in januari van dit jaar in NRC.
Ook toen was de belofte dat echt alles anders zou worden. Er kwam nog meer stilstand voor terug. De chaos regeert in Den Haag en dat is al langer zo. Na de val van het ook toen al nauwelijks aan regeren toekomende vierde kabinet Rutte, in juli 2024, zijn het vooral demissionaire ministers en staatssecretarissen die het land besturen. Hoewel, besturen? Het sinds begin juni demissionaire kabinet Schoof verloor enkele weken geleden nog een smaldeel en strompelt machteloos naar de verkiezingen van 29 oktober.
Dat het niets zou worden met de vorig jaar juli gestarte coalitie waarin de PVV de grootste partner was en nieuwkomer NSC van Pieter Omtzigt een prominente rol speelde, stond eigenlijk al vanaf het begin in de sterren geschreven. De vier partijen hadden niets met elkaar gemeen behalve wil om te regeren teneinde de eigen achterban maar zo optimaal te kunnen bedienen. Het leidde tot een zeer bijzondere vorm van coalitiepolitiek, zoals deze ooit treffend werd geformuleerd door de Tegenpartij van Jacobse en Van Es, de typetjes van Kees van Kooten en Wim de Bie: „Samen voor ons eigen, laat de rest de rambam krijgen.”
Het zat er al langer aan te komen, maar toch weerspiegelt de longlist van tien boeken voor de jaarlijkse PrinsjesBoekenprijs die op 11 september in Den Haag wordt bekendgemaakt, de malaise maar in zeer beperkte mate. Is alles al eerder gezegd en geschreven of laat de ‘toestand’ zich niet beschrijven? De 85 boeken die de jury dit jaar kreeg voorgelegd bevatten tal van onderwerpen, maar een rode lijn valt moeilijk te ontdekken. „Reflectie op wat er nu gebeurt, vergt wellicht meer tijd”, zegt oud-politicus Lilianne Ploumen (PvdA) dit jaar voor de derde en laatste keer voorzitter van de jury. Dat was overigens ook al de constatering bij vorige prijsuitreikingen. De verandering duiden terwijl deze nog volop gaande is, blijft blijkbaar een hachelijke zaak.
Martin Sommers boek De nieuwe standenstaat. Hoe het gelukkigste land ter wereld zijn goede humeur verloor komt enigszins in de buurt. Daarin neemt de gewezen columnist van de Volkskrant hoofdschuddend de temperatuur op van politiek en bestuurlijk Nederland. Een vrolijk referaat is het niet geworden, maar daarentegen wel vrolijk opgeschreven. Zoals over de koning die vanwege de verbouwing van het Binnenhof zijn troonrede moet voorlezen in de schouwburg om de hoek. Sommer: „Een fatsoenlijke roman zou zoveel tekenen van verval niet verdragen”. Maar zijn boek heeft de uiteindelijke shortlist van drie niet gehaald.
Afscheid van het oude Nederland van historicus René van Stipriaan komt in de buurt van een algemene analyse, maar zou ook vanwege zijn persoonlijke stellingname die er veelvuldig in doorklinkt een pamflet kunnen worden genoemd. In elk geval is zijn boek zelfs niet op de longlist van tien terecht gekomen.
Wat dan wel? Het begrip politiek boek is ook dit jaar weer zeer breed gedefinieerd. De lijst gaat van klassieke biografieën tot persoonlijke ‘slachtoffer-van-beleid’ ontboezemingen. Kortom, „heel gevarieerd” zoals juryvoorzitter Ploumen zegt.
Marc Beerens van uitgeverij Boom die twee van zijn boeken in de shortlist van drie zag belanden, geeft toe dat je met het politieke boek „alle kanten op kan”. Er worden bij hem heel veel boeken over de crisis in de democratie aangeboden, maar „het is een moeilijk genre”, zegt hij. Veel wordt dan ook afgewezen. „Het gaat er mij om of die boeken nieuw inzicht verwerven.”
Als er dit jaar al een trend in het politieke boek valt te bespeuren is het de opmars van het verhaal waarin de directe gevolgen van beleid worden beschreven. Nederland door de ogen van een straatarts, wat onrecht met de burgers doet, de gokindustrie en verslaving ontrafeld. Het zijn getuigenissen van hoe politiek daadwerkelijk aankomt bij mensen die het treft. „Gezichten van beleid”, aldus Ploumen. Het boek Boni van Tessa Leuwsha, één van de drie genomineerden, is hier een treffend voorbeeld van. Hierin lardeert zij het leven van de Surinaamse vrijheidsstrijder Boni met haar persoonlijk leven.
Het verhaal dus. Laat dat nu ook iets zijn waar de hedendaagse politiek steeds meer mee bezig is. Het gaat niet zo zeer om de boodschap van de politicus, maar over zijn of haar verhaal dat er aan ten grondslag ligt. Verhaal klinkt toch beter dan het abstracte begrip visie dat stelselmatig van politici wordt gevraagd. Voor verhalen over onbarmhartig, zogenaamd vanzelfsprekend dan wel onbegrijpelijk beleid biedt de politieke boekenlijst over 2025 de nodige aanknopingspunten.
Niet het waarheen, maar het waarom. Na het non-regeren van de voorbije jaren tonen partijen meer bescheidenheid. Meer dan ooit is de inzet bij de aanstaande verkiezingen niet wat politici willen, maar wat ze kúnnen. Er is leergeld betaald. Terug te vinden in de lijst met boeken voor de PrinsjesBoekenprijs 2025.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC