De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft vijftien Post 65-bouwwerken voorgedragen als rijksmonument. Het is voor het eerst in 25 jaar dat een serie gebouwen uit één periode de monumentenstatus krijgt.
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
De voordracht vond plaats op 4 september in de Kasbah in Hengelo, het beroemde complex van paalwoningen van architect Piet Blom uit 1973, een van de nieuwe jonge monumenten.
Andere bekende gebouwen op de lijst zijn watertoren ‘de witte bollen’ in Eindhoven (1970), kantorencomplex Centraal Beheer in Apeldoorn (1972), het stadhuis in Terneuzen (1972), gebouw Elektrotechniek van de TU Delft (1972) en het Hubertushuis in Amsterdam (1980). Verrassingen zijn de Rodahal, een muziek- en evenementenhal in Kerkrade (1966), het Eemsmondgebouw in Delfzijl (1973), de Yunus Emre-moskee in Almelo (1974), de Emmauskerk in Nieuwegein (1977), cultureel centrum De Musketon in Utrecht (1984) en het kleurrijke hightechstation Lelystad (1988).
Verder zijn er drie (landschaps)kunstwerken voorgedragen als rijksmonument. Broken Circle / Spiral Hill bij Emmen (1971) is een landartproject gemaakt met zand en aarde, Blauwe golven in Arnhem (1977) een met tegels geplaveid openbaar kunstwerk. De Ecokathedraal in Mildam (1965) is een tuin vol wonderlijke bouwwerken, gemaakt van – met de hand gestapelde – puin en stenen, waartussen de natuur vrij spel heeft.
Het selecteren was geen sinecure. Met ruim 4 miljoen objecten omvat de Post 65-periode bijna de helft van alle bouwwerken in Nederland. De vijftien jonge monumenten zijn gekozen uit een longlist van zo’n 1.500 objecten die de afgelopen vier jaar is opgesteld in opdracht van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
‘Ze zijn alle uniek in hun soort. Nu beschermen is noodzakelijk, de waardering komt vaak pas later’, zegt Susan Lammers, algemeen directeur van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Bouwwerken uit deze periode worden in hoog tempo afgebroken en verminkt door verbouwingen. De afgelopen jaren is slechts een enkel naoorlogs pand op het moment dat acute sloop dreigde benoemd tot rijksmonument. Met de voordracht van deze eerste vijftien objecten – in 2026 volgen er meer – wil de RCE de betekenis van het Post 65-erfgoed benadrukken.
De Post 65-periode was er een van economische bloei, sociale experimenten en democratisering. Overal in Nederland verrezen nieuwe steden, woonwijken, snelwegen, groengebieden, kunstwerken en publieke voorzieningen. ‘Bouwen aan de geluksmachine’, zo omschrijft architectuurhistoricus Michelle Provoost deze periode van ongekende overheidsinvesteringen in haar gelijknamige boek over de architectuur in groeikernen.
Voorheen werden monumenten geselecteerd door professionals; voor het opstellen van deze lijst konden ook gemeenten, lokale erfgoedverenigingen en burgers kandidaten aandragen. Bij de keuze voor de vijftien gebouwen is rekening gehouden met spreiding door het land, de periode 1965-1990 en verscheidenheid in functie.
Tot voor kort stond bij het aanwijzen van monumenten de architectonische waarde voorop, nu wordt ook gekeken naar maatschappelijke verhaallijnen met cultuurhistorische waarde. Bovendien moet het een werk zijn van nationale betekenis. Zo is de Ecokathedraal van architect Louis le Roy een van de vroegste bouwwerken waarin milieubewustzijn zich manifesteerde. Het project kreeg veel navolging via Le Roys leerlingen, die er nog steeds stenen en tegels stapelen tot muurtjes en andere bouwwerken.
De Yunus Emre-moskee was in 1974 de eerste Nederlandse moskee met minaret en koepel die niet naar voorbeeld van Nederlandse kerkenbouw was ontworpen. Activiteitencentrum De Musketon representeert de hoogtijdagen van het welzijnswerk, waarbij bewoners mochten meebeslissen welke functies erin kwamen. Het resulteerde in een flexibel gebouw, ontworpen rond een open haard met zitkuil.
De RCE heeft vooraf gesprekken gevoerd met de betrokken gebouweigenaren en gemeenten om er zeker van te zijn dat zij willen meewerken aan de benoeming tot rijksmonument. Na de voordracht begint – voor elk gebouw afzonderlijk – de juridische procedure voor het verkrijgen van de monumentenstatus.
Vanaf dit najaar reist de tentoonstelling De jongste rijksmonumenten van Nederland langs gemeenten en culturele instellingen door het land. De opening is in het najaar in het stadhuis van Terneuzen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant