Tramongeluk Portugal Woensdag brak de ondergrondse veiligheidskabel van de Elevador da Glória, een van de drie iconische wit-gele trams in Lissabon. De tram raasde tweehonderd meter naar beneden en botste tegen een gebouw, zestien mensen kwamen om het leven.
Politieagenten staan bij het politielint dat de woensdag ontspoorde tram moet afschermen van het publiek. Bij het tramongeluk kwamen zeker zeventien mensen om.
Achter een afzetting van politielinten op de hoek van de Calçada da Glória en de Rua da Glória, in het centrum van Lissabon, liggen de brokstukken van een compleet verwoeste tram, zo blijkt uit beelden. Politieagenten fotograferen en onderzoeken de onderdelen van het gele geraamte, het rode dak en de onherkenbare brokken staal, die los kwamen toen de tram woensdag rond 18.05 uur lokale tijd (19.05 uur Nederlandse tijd) uit de rails schoot en tientallen meters naar beneden raasde. De tram kwam tot stilstand tegen een gebouw. Daarbij kwamen zestien mensen om het leven, zeker 21 anderen raakten gewond. De Portugese regering heeft donderdag een dag van nationale rouw uitgeroepen.
De Elevador da Glória, een van de drie iconische wit-gele trams die de steile heuvels van de Portugese hoofdstad bedwingen, is een populaire toeristenattractie. Jaarlijks maken zo’n drie miljoen Portugezen en toeristen een ritje in een tram op het traject van de Glória. De voertuigen zijn al 170 jaar onderdeel van het straatbeeld van Lissabon. Hoe werken de Portugese trams precies? En hoe kon het woensdag zo mis gaan?
De Elevador da Glória verbindt het Restauradores-plein in het centrum van de stad met Bairro Alto, een wijk bovenop de heuvel die bekendstaat om de panoramische uitzichten en het bruisende nachtleven. Een rit in de Glória duurt slechts drie minuten en beslaat 265 meter, maar omdat de tram tegelijkertijd een hoogteverschil van 48 meter overbrugt, is het een populair vervoermiddel, vooral heuvelop. Daarbij komt dat de trams in Lissabon grote populariteit genieten onder toeristen, misschien wel meer om de foto’s van de smalle, steile straten vol klinkers dan om de afgelegde afstand. In 2002 werden de trams aangemerkt als nationaal erfgoed.
De Glória werd in 1855 gebouwd door de Portugese ingenieur Raoul Mesnier du Ponsard, en is daarmee de op één na oudste van de drie historische kabeltrams in Lissabon. Op het traject van de Glória rijden twee voertuigen, een omhoog en een omlaag. De twee trams rijden in rails en worden voortgetrokken door een ondergrondse staalkabel – zo combineren ze de technologie van een kabelbaan en een spoorweg. Via die kabel helpt het gewicht van de dalende tram het andere voertuig de steile helling op te trekken.
In eerste instantie werden de trams aangedreven door waterkracht: onder de voertuigen hing een tank die bovenaan de heuvel werd gevuld, beneden werd de tank weer geleegd. In 1887 kwam daar een systeem van stoommachines voor in de plaats. Bijna dertig jaar later vonden grote veranderingen plaats aan het traject, zodat de kabelspoorlijn elektrisch kon worden aangedreven. In september 1915 reden de voertuigen van de Glória voor het eerst met elektromotoren over de rails.
Hoewel de autoriteiten formeel nog niets bekend hebben gemaakt over de oorzaak van het ongeluk, is wel duidelijk dat de ondergrondse veiligheidskabel gebroken is. Daardoor schoten de trams los. Het onderste voertuig, dat op het moment van de breuk al bijna onderaan de helling was, rolde een meter door en kwam onderaan het traject tot stilstand tegen een stoep, zeggen ooggetuigen tegen de Portugese krant Público. Aan dat voertuig was geen schade, geen van de inzittenden raakte gewond. Maar het tweede voertuig was op het moment van de breuk bijna bovenaan de helling. De tram ontspoorde, raasde naar beneden, trok daarbij allerlei loodzware klinkers uit de grond en botste in volle vaart op een gebouw in de bocht van de Calçada da Glória.
De Portugese civiel ingenieur Carlos Oliveira Cruz, verbonden aan de Universiteit van Lissabon, zegt tegen de Belgische krant Het Nieuwsblad dat het ongeluk niet alleen een gevolg van een gebroken kabel kan zijn. De tram zou ook remsystemen moeten hebben die het voertuig kunnen stoppen in noodsituaties, mogelijk hebben die systemen ook gefaald. „De veiligheid van het systeem berust niet op één enkel onderdeel.”
Hoeveel passagiers er op het moment van het ongeluk in de tram zaten, die een maximale capaciteit van 42 personen heeft, is niet bekend. Ook zijn de autoriteiten nog bezig met de identificatie van de slachtoffers. Inmiddels is wel duidelijk dat er zowel Portugezen als mensen met een andere nationaliteit onder de slachtoffers zijn, en dat het gaat om passagiers en voorbijgangers. Ook de bestuurder van de tram is omgekomen.
Het voertuig raasde zo’n tweehonderd meter naar beneden en botste in de bocht tegen een gebouw.
Carris, de beheerder van de trams, schreef woensdag in een verklaring samen met de autoriteiten onderzoek te zullen doen naar de toedracht van het ongeluk. Volgens de vervoerder is de tram in 2024 nog gerepareerd en heeft in 2022 grootschalig onderhoud plaatsgevonden, zoals elke vier jaar gebeurt. „De maandelijkse en wekelijkse onderhoudsprogramma’s en dagelijkse inspecties zijn nauwgezet nageleefd”, schrijft Carris, dat ook schrijft de slachtoffers te betreuren.
Hoewel het ongeluk van woensdag het meest dodelijke ongeluk is in de recente geschiedenis van Lissabon, is het niet de eerste keer dat er iets mis gaat met de trams. Ook op 7 mei 2018 ontspoorde een van de voertuigen op het Glória-traject. De tram kwam op de stoep terecht maar kantelde niet, niemand raakte gewond. Beheermaatschappij Carris legde de dienstregeling daarna een maand stil voor onderhoud maar gaf geen verdere details. Volgens Público waren de wielen zo versleten dat ze uit de rails liepen.
Later dat jaar, in december, ontspoorde een andere tram in een bocht. Dit voertuig kantelde wel, 28 mensen raakten daarbij (licht)gewond. Trammaatschappij Carris bevestigde de ontsporing destijds en beloofde „grondig onderzoek” uit te voeren.
Source: NRC