Bij de interviews rondom Jay Kelly, op het filmfestival van Venetië, is hoofdrolspeler George Clooney de grote afwezige. Dat sluit goed aan op de thematiek van de film, waarin Clooney een filmster speelt die worstelt met het niet-aanwezig zijn. Volgens de andere acteurs een thema dat voor iedereen herkenbaar is.
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Kent u die mop van die filmster als de zon om wie alles draait, en die op het punt staat om aan te schuiven tegenover een handjevol fortuinlijke journalisten? U raadt het al: die zon kwam op het laatste moment toch niet op.
Elke acteur die de hotelkamer binnenloopt waar de interviews voor Jay Kelly plaatsvinden, voelt zich verplicht zich te verontschuldigen. Hij of zij weet ook wel dat het hier, op het filmfestival van Venetië, toch vooral draait om de grote George Clooney.
Die speelt de hoofdrol in Noah Baumbachs Jay Kelly, een tragikomedie over een Amerikaanse filmster die in een midlifecrisis belandt, zijn filmcarrière tijdelijk pauzeert en met zijn hele pr-team naar Europa trekt om zijn per trein rondreizende dochter op te zoeken (én een oeuvreprijs in ontvangst te nemen in Turijn).
Maar een minuut voordat de interviews moeten gaan plaatsvinden komt een vriendelijke pr-medewerker met verschrikkelijk nieuws: Clooney kampt met een voorhoofdholteontsteking en moet op het laatste moment verstek laten gaan. Was er eerst spanning, nu heerst er toch vooral verslagenheid. Een Spaanse journalist verzucht: ‘Het is altijd wat met die filmsterren.’
Wat het extra zonde maakt, is dat Jay Kelly heel duidelijk werd gemodelleerd naar Clooneys eigen persoon en carrière. Regisseur Baumbach (Marriage Story, Frances Ha) schreef het script samen met de Britse actrice Emily Mortimer, en tijdens het schrijfproces hadden ze altijd Clooney in gedachten voor de hoofdrol. Volgens Baumbach, bedachtzaam en voorzichtig formulerend, weet Clooney tenslotte ‘als geen ander hoe moeilijk het is om nog een echt leven te leiden naast het leven als ster’.
Baumbach: ‘Het publiek moest al een zekere relatie hebben met de acteur die Jay Kelly speelt, omdat alle personages én het publiek in de film een diepe relatie voelen met de figuur Jay Kelly. Hij is een absolute grootheid, en daarvoor hadden we iemand nodig die in het echte leven van dezelfde grootte was.’
Het maakt het in zekere zin des te ironischer dat de ster er vandaag zelf niet is. Maar we mogen natuurlijk niet klagen, want gelukkig zijn er vandaag nog wel Billy Crudup (als Jays rancuneuze jeugdvriend), Laura Dern (als Jays manager), Mortimer (ook kort te zien als Jays grimeur), Baumbach en Adam Sandler (als Jays manager).
Sandler is ‘woest’ op Clooney, beweert hij als hij de hotelkamer binnenloopt, nadat hij de aanwezige journalisten eerst om applaus heeft gevraagd voor regisseur Baumbach. De acteur, die zich het liefst kleedt in sportkleding, zegt grappend: ‘Ik heb me speciaal voor George netjes gekleed, en dan komt-ie zelf niet opdagen! Nee, zonder gekheid: hij vindt het verschrikkelijk om hier niet te zijn.’
Dat ‘niet aanwezig zijn’ vormt sowieso een van de belangrijkste thema’s in Jay Kelly, want het titelpersonage lijkt in de film vooral op de vlucht voor zijn eigen schuldgevoel. Met zijn carrière gaat het al decennialang crescendo, maar zijn privéleven heeft hij in al die jaren zwaar verwaarloosd. Vooral het contact met zijn oudste dochter (Riley Keough) is moeizaam, vooral door zijn jarenlange afwezigheid. En Jay leunt bovendien wel erg sterk op de opofferingsgezindheid van zijn medewerkers. Zeker manager Ron laat zijn eigen gezinsleven nogal eens versloffen omdat hij zo toegewijd is aan zijn ‘puppy’, zoals hij Jay graag noemt.
Baumbach omschrijft de film daarom zelf als een ‘zoektocht naar zelfstandigheid’, waarbij Clooneys personage naar Europa vlucht om ‘weg te rennen van alle problemen in zijn leven en alle fouten die hij heeft gemaakt’.
Want ja, die Jay Kelly heeft onmiskenbaar iets bijgedragen aan de wereld (mensen blij gemaakt met zijn films), maar hij heeft de rest van zijn leven flink verwaarloosd, van familie en kinderen tot zijn nabije vrienden. Steeds vaker vraagt hij zich af in hoeverre hij nog een mens kan zijn. De thematiek van Jay Kelly wordt daarom het best gevangen in een citaat van schrijver Sylvia Plath aan het begin van de film: ‘Het is een enorme verantwoordelijkheid om jezelf te zijn. Het is makkelijker om iemand anders te zijn, of helemaal niemand.’
Voor de makers en acteurs is die thematiek natuurlijk herkenbaar. Schrijver en actrice Emily Mortimer: ‘Mijn vader (John Mortimer, red.) was schrijver, dus ik heb in die zin altijd in een wereld geleefd die werd gedomineerd door alles wat verzonnen was. Het kan lastig zijn om die authenticiteit te vinden als je altijd in verhalen leeft, maar dat is wat acteurs en schrijvers blijkbaar altijd moeten blijven proberen.’
Billy Crudup, filosofisch: ‘Hoe dichter ik bij een versie van mezelf kom, hoe makkelijker ik een personage vorm kan geven.’
Laura Dern: ‘Wat deze film volgens mij op een knappe manier duidelijk maakt, is hoe een leven als filmster al snel uitnodigt tot een zeker narcisme, of tot een gebrek aan bewustzijn voor je eigen omgeving. Het is niet zo dat we dat graag willen, maar we worden gevormd door de omstandigheden, zeker als je leven steeds meer publiek bezit wordt.
‘Dat is natuurlijk uniek voor acteurs, maar veel thema’s in de film zijn herkenbaar voor iedereen, al was het maar het schuldgevoel om alle levens die je mist door je eigen leven te leiden. Dat is niet alleen een zaak van filmsterren.’
Een belangrijk thema is daarbij de slechte werk-privébalans in het leven van Jay Kelly, die ook voor de acteurs maar al te herkenbaar is. Want ja, hoe bewaak je die balans, hoe combineer je een leven in de spotlights en op filmsets met je gezinsleven?
Dern weet in ieder geval waarover ze het heeft, als kind van acteurs Bruce Dern en Diane Ladd: ‘Ik kom uit een typische acteursfamilie, ik ben opgegroeid op de filmset. Ook voor mij is het heel verleidelijk om mijn kinderen mee te nemen naar mijn werk, maar met alle respect voor mijn ouders: je moet nooit, maar dan ook nooit je kinderen meenemen naar een filmset! Dat is een veel te vreemde omgeving voor een kind!’
Daar is Sandler het dan weer niet mee eens, want hij neemt zijn familie juist het liefst zo veel mogelijk mee naar zijn werk. ‘Het kan heus niet altijd, maar dan is er gelukkig altijd nog Facetime. Ik vind het gewoon niet fijn om zo lang zonder ze te zijn. Daarom maak ik het liefst een familie-uitje van mijn films.’
Baumbach: ‘Dat is ook wat Adam zo bijzonder maakt, hij ziet alles vaak als een familiegebeuren, en dat wilde ik ook laten zien in zijn personage. Voor hem is Jay ook haast familie.’
Mortimer: ‘Er zijn genoeg acteurs die denken dat hun gezinsleven soms ondergeschikt moet zijn, omdat ze het anders niet redden. Maar je hoeft die offers niet altijd te brengen. Het is volgens mij ook iets wat acteurs elkaar wijsmaken, dat je moet blijven meegaan in die race om bij de grote jongens te mogen horen.’
Crudup: ‘In die zin zijn de thema’s uit de film natuurlijk herkenbaar voor iedereen. Ik ken ook genoeg mensen in bijvoorbeeld de financiële sector die tot diep in de nacht blijven werken. Maar volgens mij is dat, meer nog dan ambitie, ook gewoon een kwestie van weglopen voor de gure realiteit van het echte leven.’
Mortimer: ‘Dat maakte het ook zo fijn om met Noah deze film te schrijven. We kennen zelf genoeg mensen die voelen dat ze zich zo moeten gedragen als Jay in deze film.’
Crudup: ‘Het is ook gewoon de grilligheid van de entertainmentindustrie, waardoor je steeds allerlei belangrijke momenten mist in het leven van anderen. Je moet maar gewoon hopen dat je op een bepaald moment genoeg wisselgeld hebt om een eigen leven te kunnen leiden. Maar dat blijft een continue balanceeract.’
Ook filmsterren zijn uiteindelijk net mensen, met alledaagse problemen, willen de acteurs maar zeggen.
Jay Kelly is vanaf 20 november te zien op Netflix.
De worstelende man is goed vertegenwoordigd in Venetië. Neem bijvoorbeeld acteur Jesse Plemons in Bugonia (van Poor Things-regisseur Yorgos Lanthimos), als complotdenker Teddy die gelooft dat aliens de wereld komen overnemen, en dat de arrogante baas van een techbedrijf (de zoveelste glansrol van een ditmaal kale Emma Stone) een van hen is. En dus besluit hij haar te ontvoeren, om de wereld eindelijk te kunnen laten zien dat zijn waarheid dé waarheid is.
Lanthimos is op zijn zwart-komische best, en Plemons en Stone zijn in topvorm. In Amerikaanse media werd al voorzichtig gespeculeerd over een derde Oscar voor de nog altijd pas 36-jarige Stone. Het zou niet eens onverdiend zijn.
Bugonia draait vanaf 30 oktober in de Nederlandse bioscopen.
Een vroeg hoogtepunt in Venetië is ook Park Chan-wooks meesterlijke zwarte komedie No Other Choice. Man-soo (Lee Byung-hun) werkt in een papierfabriek, maar wordt wegbezuinigd omdat AI alles overneemt. Er is nog wel één supervisor nodig, een functie waarvoor hij en een paar collega’s in aanmerking lijken te komen. Maar wanneer Man-soo buiten de boot valt en zijn veilige middenklassebestaan dreigt te verliezen, besluit hij al zijn concurrenten te vermoorden.
Park (The Handmaiden) combineert zijn kenmerkende visuele flair met heel veel humor en de nodige dosis maatschappijkritiek. En hij betrapt de kijker op heterdaad als die wel erg gretig blijft meeleven met de verwerpelijke acties van Man-soo.
No Other Choice draait naar verwachting later dit jaar in de bioscopen.
En dan hebben we nog After the Hunt van de immer productieve Luca Guadagnino (Call Me by Your Name, Challengers), waarin juist weer op prikkelende wijze wordt gespeeld met de vraag of de man een grens heeft overschreden. Want is Yale-studente Maggie (Ayo Edebiri) écht aangerand door docent Hank (Andrew Garfield), of verzint ze alles om in een goed blaadje te komen bij professor Alma (Julia Roberts)?
Dat resulteert in dit geval in een dubbelzinnige thriller over grensoverschrijdend gedrag, waarbij het volgens Roberts (in een van haar beste rollen in jaren) de bedoeling is dat de meningen over de film uiteenlopen. Op de persconferentie in Venetië: ‘We raken de kunst van het gesprek kwijt. Er worden in deze film veel oude discussies nieuw leven ingeblazen, waardoor er wel degelijk een gesprek kan ontstaan.’
After the Hunt draait vanaf 16 oktober in de Nederlandse bioscopen.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant