Met argusogen volgen economen, handelaren en politici deze week de financiële markten. Dinsdag tekende zich een scherpe beweging af op de obligatiemarkt, met rap stijgende rentes op langlopende staatsschuld voor alle westerse landen.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Hoewel de koersen woensdag weer licht herstelden, blijven veel handelaren en analisten nerveus. Datzelfde geldt voor de politiek in veel hoofdsteden, waar de stijgende rente op obligaties zorgen over staatsschulden voedt. Intussen blijft de prijs van goud, traditiegetrouw een veilige belegging in tijden van financiële crisis, gestaag stijgen. Doemdenkers zien er het bewijs in dat het beleid van president Donald Trump een schuldencrisis gaat ontketenen in de Amerikaanse en andere westerse economieën.
Die angst voor een volgende zware financiële crisis hangt overigens al jaren in de lucht. Vooral omdat de Verenigde Staten, hoeder van de kapitalische wereldorde, een gigantische staatsschuld hebben. Economen wereldwijd vragen zich af of die schuld wel houdbaar is. Want de handelsoorlog die Donald Trump heeft ontketend, in combinatie met zijn constante aanvallen op de Amerikaanse centrale bank, zou dat economische kruitvat gemakkelijk tot ontploffing kunnen brengen.
Dat de markten heftig kunnen reageren op Trump, bleek toen de Amerikaanse president dit voorjaar zijn eerste serie importheffingen aankondigde. De rente liep zo snel op dat de Amerikaanse staatsschuld onbetaalbaar dreigde te worden, de aandelenmarkten kelderden en burgers buitenlandse producten begonnen te hamsteren. Het was voor Trump reden zijn spervuur van heffingen tijdelijk te staken.
Maar nadat hij het deze zomer weer vrolijk had hervat, bleef een nieuwe reactie uit. Sterker: de aandelenmarkten bereikten recordhoogten.
Tot dinsdag. Toen keek de financiële wereld plotseling verschrikt naar het snel groeiende gat tussen langlopende rente en kortlopende rente op westerse staatsschulden. Zolang die twee rentetarieven dicht bij elkaar liggen, getuigt dat in het algemeen van vertrouwen in de stabiliteit van een economie.
Beleggers schatten in dat geld dat zij nu uitlenen na dertig jaar wordt terugbetaald, zonder al te veel waardeverlies en met een stabiele stroom aan rente-inkomsten. Traditioneel worden dit soort langlopende schulden graag gekocht door pensioenfondsen die een veilige bestemming zoeken voor het geld dat werkenden nu storten en pas over tientallen jaren weer terugverwachten.
Maar het verschil tussen de lange en de korte rente is in alle westerse economieën al het hele jaar aan het oplopen – met name in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, landen die kampen met hoge staatsschulden en moeite hebben hun begrotingen op orde te krijgen. Voor deze landen wordt de oplopende lange rente beschouwd als een teken dat de staatsschuld onhoudbaar wordt.
Die discussies leidden dinsdag in financiële media wereldwijd tot bezorgde berichten, waarin herinneringen werden opgehaald aan de vorige grote financiële crisis. Destijds veroorzaakten ongunstige hypotheken een bankencrisis in de VS, die een lawine-effect had en op een haar na leidde tot de instorting van de euro. Ook toen waren er al jaren signalen geweest voordat de crisis toch ‘ineens’ was losgebarsten, zo valt in commentaren te lezen.
Toch leek de rust woensdag alweer terug te keren. Mede dankzij analisten die erop wijzen dat er bij de lange rentes wel meer factoren meespelen dan alleen onzekerheid over de toekomst. Zo is daar de rol van de Nederlandse pensioenfondsen. ‘Die zijn wereldwijd een zeer belangrijke koper van zulke langlopende obligaties’, zegt Sander Tordoir, hoofdeconoom van het Center for European Reform in Berlijn. ‘Maar die hebben vanwege aankomende hervormingen van het Nederlandse pensioenstelsel besloten minder van zulke lange obligaties te kopen, dus lopen die rentes nu ook op.’
Dat levert voor landen die hun staatsschuld willen financieren niet direct een groot probleem op, zegt Tordoir. ‘Je ziet dat er nog wel vraag is naar tienjarige leningen. Dus je zult de komende tijd zien dat regeringen vaker kiezen voor zulke korter lopende obligaties.’ Waarmee volgens Tordoir zeker nog niet gezegd is dat alle doemdenkers ongelijk hebben. ‘De staatsschulden zijn hoog, zeker in de VS en Frankrijk. En de geopolitieke situatie is gespannen, dus het blijft allemaal heel kwetsbaar.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant