Op een Noors festival brengt de Arbeiderspartij haar troef in stelling voor de verkiezingen van volgende week. Tot zijn eigen verbazing is dat voormalig premier en Navo-chef Jens Stoltenberg, die veel lof oogst met de ‘stap terug’ in zijn carrière.
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit het Noorse Arendal.
In het theater van het Zuid-Noorse kuststadje Arendal gaan de handen op elkaar als de Verlosser wordt aangekondigd. Jens Stoltenberg is zijn naam, en hij staat te popelen om een toespraak te houden over de staat van de Noorse economie.
Maar eerst moet nog eens worden benoemd hoe gek het is dat de politicus, voorheen Navo-baas en tweemaal Noors premier, hier op het politiek-maatschappelijke festival Arendalsuka staat als minister van Financiën. ‘Ik was zelf ook een beetje verrast toen Jonas (premier Jonas Gahr Støre, red.) me vroeg. Ik was nog meer verrast dat ik ja zei, en ik ben nog het meest verrast dat ik zo gelukkig ben.’
Zijn terugkeer heeft deels te maken met de Russische invasie in Oekraïne. In februari 2022 maakte de Noor, toen nog secretaris-generaal van de Navo, bekend dat hij gouverneur zou worden van de Noorse centrale bank. Twee weken later begon de oorlog en werd alles anders. Op verzoek van de Amerikaanse president Joe Biden bleef Stoltenberg ruim twee jaar langer aan als Navo-chef, tot Mark Rutte het overnam.
Daarna bleef het even stil rond de Noor, totdat hij afgelopen februari tot ieders verrassing opdook als minister van Financiën, een functie die hij van 1996 tot 1997 ook bekleedde. ‘Ik zie het als de cyclus van het leven’, grapt Stoltenberg tegenover de zaal. ‘Eerst ging ik steeds een stapje omhoog. Nu ga ik weer een stap terug in mijn carrière.’
De zaal lacht en geniet. De druk gebarende en heen en weer wippende politieke veteraan is reuzepopulair in Noorwegen. Vanwege zijn staat van dienst, maar zeker ook omdat hij het internationale toneel inruilde voor Oslo. Zijn terugkeer – na een coalitiebreuk – gaf de kwakkelende sociaaldemocratische Arbeiderspartij van premier Støre een flinke opkikker in de peilingen. De comeback is mogelijk beslissend bij de verkiezingen van 8 september. Stoltenberg is niet verkiesbaar, maar heeft gezegd nog wel vier jaar door te willen als minister.
De verkiezingen beloven ongemeen spannend te worden. Hoewel de sociaaldemocraten waarschijnlijk weer de grootste worden, draait het erom welk politiek blok – rechts of links – een meerderheid haalt. Dat is mede afhankelijk van de vraag of kleine partijen de kiesdrempel van 4 procent weten te halen.
De rentree van ‘Jens’ is een troef, omdat de Noren hem vertrouwen aan het roer van de staatsfinanciën. Na zijn aantreden kon hij meteen naar Washington om met president Trump te praten over importheffingen, die voor exportland Noorwegen extra vervelend zijn. Het land kreeg een heffing van 15 procent opgelegd, hetzelfde als de EU.
Toen Stoltenberg, econoom van huis uit, de vorige keer minister van Financiën was, begon Noorwegen met het storten van inkomsten uit de verkoop van gas en olie in een nationaal beleggingsfonds. Nu is dat het grootste staatsfonds ter wereld, met 1.650 miljard euro in kas. Niet toevallig dus dat Stoltenberg er in zijn speech uitgebreid bij stilstaat. ‘Dit is misschien wel ’s werelds succesvolste spaarregeling voor de samenleving’, zegt hij. ‘Ik mag best zeggen dat dit een grote prestatie is.’
Toch moet de Noor tijdens zijn toespraak ook deemoedig zijn. In de voorbije weken kwam het oliefonds in opspraak, nadat was gebleken dat het in 2024 nog voor miljoenen euro’s aan aandelen had gekocht van een Israëlische producent van straalmotoronderdelen. Deze zouden onder meer in gevechtsvliegtuigen zitten die de Gazastrook bombarderen.
Dit ligt zeer gevoelig bij de Noren, die vanwege hun eerdere rol in het vredesproces en de Oslo-akkoorden (1993) zeer kritisch staan tegenover de oorlog in Gaza. Het fonds trok zich sindsdien terug uit een trits Israëlische bedrijven. Een applaus volgt als Stoltenberg dat op het podium nog eens herhaalt.
Het is het eerste smetje voor Stoltenberg sinds zijn terugkeer, zegt Elin Sorsdahl, senior verslaggever van zender TV2, die ook bij de toespraak is. ‘Hij staat nu weer met beide voeten op de grond, nadat hij hier maanden is behandeld alsof hij de teruggekeerde Jezus was.’
Stoltenberg, het middelste kind van drie uit een prominente sociaaldemocratische familie, heeft lang gedaan over die messias-status. Zijn eerste premierschap (2000-2001) werd een flop, mede vanwege onpopulaire hervormingen. De daaropvolgende jaren in de oppositie gebruikte hij om linkse partijen bij elkaar te brengen. Met succes: toen hij in 2005 de verkiezingen won, werd hij premier namens een meerderheidscoalitie, zeer ongewoon in de Noorse politiek.
Stoltenberg bleef acht jaar premier. Hij oogstte waardering met zijn beheerste optreden na de aanslagen door de extreemrechtse terrorist Anders Breivik in 2011. Breivik plaatste een bom voor Stoltenbergs kantoor (acht doden) en schoot daarna op het eiland Utøya 69 deelnemers aan een sociaaldemocratisch zomerkamp dood. In een speech riep de premier zijn landgenoten op de ‘open, tolerante en inclusieve samenleving’ te verdedigen. Hij zei: ‘De Noorse reactie op geweld is meer democratie, meer openheid en grotere politieke participatie.’
Tot zijn tevredenheid mag Stoltenberg nu weer elke dag bezig zijn met zijn favoriete onderwerp: de economie. Zonder spiekbriefje praat hij zijn toehoorders door een serie grafieken over zaken als werkgelegenheid, inflatie en belastingdruk. Ook als demonstranten van klimaatactiegroep Extinction Rebellion opstaan en een spandoek omhooghouden met ‘Plan voor uitfaseren olie, nu!’, praat de politicus stoïcijns verder.
Klimaat lijkt anders dan vier jaar geleden geen groot thema bij de Noorse verkiezingen. Ook Stoltenberg laat het onderwerp achterwege. Liever weeft hij een grotendeels positief verhaal over de Noorse economie met een sociaaldemocratische belofte. ‘Als we zorgen voor een eerlijke verdeling van de welvaart, zal het in de toekomst ook goed met ons gaan’, besluit Stoltenberg, waarna hij met een buiging het applaus in ontvangst neemt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant