Arbeidsmigranten krijgen vaker dan andere werknemers te maken met ongelukken op de werkvloer, concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Volgens voorzitter Chris van Dam ontbreekt het in veel bedrijven aan goed werkgeverschap en moeten vakbonden en de overheid in actie komen.
is economieredacteur voor de Volkskrant.
Een Poolse arbeidsmigrant breekt zijn hiel nadat hij van een metershoge vrachtwagentrailer is gevallen. In plaats van een ambulance te bellen, contacteert het vrachtwagenonderhoudsbedrijf het uitzendbureau. Pas anderhalf uur later brengt een medewerker van het uitzendbureau hem naar het ziekenhuis.
Tekenend voor de omgang met arbeidsmigranten, vindt Chris van Dam, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV). ‘Als een Nederlandse werknemer valt, bel je wel een ambulance.’
Woensdag publiceerde de raad een rapport over het relatief hoge aantal arbeidsongevallen met arbeidsmigranten. Van cases zoals die van de Poolse arbeidsmigrant − die na het aflopen van zijn tijdelijke contract ook nog zijn zorgverzekering kwijtraakte − kwam de OVV er tientallen tegen.
Nederland telt naar schatting ongeveer tweehonderdduizend arbeidsmigranten die minder dan 130 procent van het minimumloon verdienen. Ze werken onder meer in kassen, distributiecentra, slachthuizen en de bouw.
De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor hardnekkige misstanden als huisvestingsproblemen en financiële uitbuiting, zegt Van Dam. ‘Wij constateren dat er nog weinig aandacht is besteed aan arbeidsveiligheid.’
Dat terwijl arbeidsmigranten volgens uiteenlopende schattingen 1,4 tot 5 keer zo vaak betrokken zijn bij arbeidsongevallen als andere werknemers, aldus de OVV. Daar komt bij dat zij na ongelukken vaak geen sociaal vangnet hebben en in de knoop komen met het voor hen onbekende Nederlandse zorgsysteem.
De raad ziet tal van oorzaken. Communicatieproblemen, omdat arbeidsmigranten de taal niet altijd (goed) spreken. Een neiging om minder snel misstanden aan te kaarten, onder meer uit vrees hun baan of onderkomen te verliezen. Vermoeidheid als gevolg van lange werk- en reistijden, plus slechte huisvesting. Relatief veel drank- en drugsgebruik.
Maar een groot deel van de onveiligheid kan al worden weggenomen als werkgevers zich verantwoordelijker voelen voor de arbeidsmigranten die ze via uitzendbureaus inhuren, denkt Van Dam. Het gros gaat van tijdelijk contract naar tijdelijk contract: ze worden volgens de OVV-voorzitter ingezet voor ‘wegwerpwerk’ en gezien als makkelijk vervangbaar.
Daardoor bekommeren werkgevers zich minder om het welzijn van arbeidsmigranten, ziet hij. ‘Er is nu vaak een soort niemandsland tussen de zorgplicht van het uitzendbureau en de zorgplicht van de werkgever. In dat niemandsland raakt de arbeidsmigrant verdwaald.’
Van Dam begrijpt dat er flexibele arbeidskrachten nodig zijn voor piekmomenten; neem de tijd van de aardbeienoogst. ‘Maar ook in distributiecentra van supermarkten zijn gevallen waarin 60 procent van de medewerkers arbeidsmigrant is. Hoewel het werk vrij constant is, worden er allemaal mensen met tijdelijke contract op gezet, vaak om economische redenen.’
Die ‘structurele tijdelijkheid’ neemt hij werkgevers kwalijk. ‘Als jij ervoor kiest om mensen hiernaartoe te halen om ze arbeid aan te bieden, relatief kwetsbare mensen die uit heel andere omgevingen komen, dan is het een morele kwestie dat je goed werkgeverschap toont.’
De Onderzoeksraad richt zijn aanbevelingen dan ook grotendeels aan werkgeversorganisaties, onder meer in de bouw-, vlees- en transportsector. Zo adviseert de OVV ze om arbeidsmigranten die structureel werk verrichten als vaste werknemers te behandelen, bijvoorbeeld door afspraken hierover vast te leggen in cao’s.
De belangenorganisaties die het betreft, waaronder LTO Nederland en de Koninklijke Metaalunie, zijn wettelijk verplicht om binnen een half jaar te reageren.
De problemen van arbeidsmigranten blijven vaak onder de radar doordat arbeidsmigranten zelden een stem hebben, aldus de OVV. ‘Terwijl de lobby van werkgevers en uitzendbureaus het arbeidsmigratiebeleid beïnvloedt, ontbreekt daar de stem van de arbeidsmigranten zelf’, noteert de raad in zijn rapport.
Die vertegenwoordiging moet beter worden geregeld, zowel binnen bedrijven als in het maatschappelijke debat, zegt Van Dam. ‘Ik vind ook dat vakbonden zich hier drukker over mogen maken.’
Wat hem betreft gaat de Arbeidsinspectie bovendien harder optreden. De overheid kan ook fiscale voordelen afschaffen die gebruik van flexwerk aantrekkelijker maken. Als werkgevers de omstandigheden niet verbeteren, kan de overheid dwingender optreden, zegt Van Dam.
Hij wijst naar Duitsland, waar het aannemen van flexwerkers via onderaannemers in de vleessector in 2021 werd verboden. ‘We weten ook wel dat dat weer tot pogingen leidt om de regels te omzeilen. Maar uit een evaluatie is gebleken dat de sector als geheel een stuk veiliger is geworden.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant