Eddy van Hijum | lijsttrekker NSC Oud-vicepremier en huidig NSC-lijsttrekker Eddy van Hijum noemt Den Haag een „politieke slangenkuil”. "In het kabinet was het ieder voor zich”, blikt hij terug. Toch is zijn partij „gemotiveerd om door te gaan”.
Eddy van Hijum
Hoe gaat het met Eddy van Hijum? De NSC-leider wrijft even in zijn ogen, hij oogt vermoeid. „Je weet wat er kan gebeuren”, zegt hij. „We hebben natuurlijk bij andere, nieuwe partijen gezien hoe ze kunnen opkomen en ook weer snel kunnen verdwijnen.”
We vragen hoe het gaat en u begint meteen over ‘verdwijnen’.
„Ja, maar ik dat ben ik niet van plan. Ik ben lijsttrekker geworden omdat ik dacht dat we een kans van slagen zouden hebben. Natuurlijk, ik zie dat we van ver moeten komen. We worden door alle dynamiek enorm op de proef gesteld. Maar we zijn gemotiveerd om door te gaan.”
Als NRC Eddy van Hijum spreekt, dinsdagmiddag op zijn werkkamer in de Tweede Kamer, is hij net opnieuw beëdigd als Kamerlid. Tot voor kort was hij demissionair vicepremier en minister van Sociale Zaken. Maar NSC stapte vorige maand uit de coalitie met VVD en BBB.
Het is onrustig bij NSC, zoals zo vaak. Het nieuws gaat rond dat het partijbestuur intern had gedreigd om de partij niet te laten deelnemen aan de verkiezingen. Een dag eerder had de nummer 2, Nicolien van Vroonhoven, zich teruggetrokken van de kandidatenlijst omdat partijleden haar hadden gedegradeerd naar plek 4. En wat in diezelfde 24 uur ook nog was gebeurd: Sandra Palmen, tot voor kort staatssecretaris Toeslagen namens NSC had haar partijlidmaatschap opgezegd, om vervolgens terug te keren in het demissionaire kabinet van VVD en BBB.
„Ik weet niet over welke van die dingen jullie het eerst willen hebben?” vraagt Van Hijum.
Waar wilt u zelf beginnen?
„Nou, eerst even: wij gaan deelnemen aan de verkiezingen. Punt.”
Ontevreden NSC-leden willen zaterdag een motie in stemming brengen waarin partijvoorzitter Kilian Wawoe wordt opgedragen op te stappen. Wawoe had eerder al zijn vertrek aangekondigd, op zaterdag wordt er afscheid van hem genomen. Maar boze leden willen toch een punt maken. Uit onvrede dreigt nu het voltallige bestuur van NSC op te stappen als de motie wordt aangenomen. Dat kan betekenen, schrijft het bestuur in een stemadvies aan de leden, dat deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober niet doorgaat. Maar Eddy van Hijum doet de zaak af als „een technisch ding. Oplosbaar.”
Dat leden ontevreden zijn, begrijpt hij. Nieuw Sociaal Contract werd in 2023 opgericht als partij die zou breken met de oude, gesloten politieke cultuur. Oprichter Pieter Omtzigt had het over herstel van vertrouwen in de politiek, en over een openbaar bestuur dat burgers bestaanszekerheid garandeert. De partij won uit het niets twintig zetels.
Van Hijum: „Door die winst, én omdat we een regeringspartij werden, zijn we enorm onder druk komen te staan. Dat is ten koste gegaan van de ontwikkeling van de ledenorganisatie. We moesten een partij opbouwen, lokale en regionale afdelingen, een wetenschappelijk bureau. Daar hebben we onvoldoende energie in kunnen steken.”
Het was „beter geweest”, zegt Van Hijum, „als we veel kleiner waren begonnen”.
Wist u dat Sandra Palmen haar lidmaatschap had opgezegd?
„Nee. Ik kwam net uit een televisieuitzending en ik las het via een persalarm. Zij had kunnen bellen, of Schoof had kunnen bellen. Dat is allebei niet gebeurd.” Van Hijum denkt dat het nieuws „bewust naar buiten is gebracht” door een van de coalitiepartijen, VVD of BBB, om zijn partij te beschadigen. Het is naar buiten gebracht, terwijl het nog niet officieel besloten was.”
Sandra Palmen is het gezicht geworden van de Toeslagenaffaire, de bestaansreden van uw partij. Nu gaat ze zonder NSC verder.
„Ik kan er prima mee leven dat dit de uitkomst is. Het gaat ons om het oplossen van de problemen van de toeslagenouders.”
Daarmee zegt u ook: dit probleem kan opgelost worden zonder NSC.
„Wij houden vanuit de Kamer een kritische vinger aan de pols, daar hebben we nog altijd negentien zetels waarmee we nog een hoop verschil kunnen maken. En na de verkiezingen ook nog, maar ik weet niet met hoeveel precies.”
In alle politieke peilingen dreigt NSC te verdwijnen. In de verkiezingen van 2023 kwam de partij als grote belofte de Tweede Kamer in, met twintig zetels. De partij bestond toen nog geen half jaar.
Van Hijum, een vertrouweling van Pieter Omtzigt, was er vanaf het allereerste moment bij. Op de dag dat hij afscheid had genomen als gedeputeerde voor de provincie Overijssel, namens het CDA, viel het kabinet-Rutte IV. Omtzigt was op zijn afscheid geweest en had hem gevraagd of hij mee wilde denken over de oprichting van een nieuwe partij. „Toen kwam de vraag of ik Kamerlid wilde worden. En daarna of ik minister wilde worden.”
Ruim een jaar na zijn beëdiging stapte Van Hijum, samen met alle andere ministers en staatssecretarissen van NSC, uit het al demissionaire kabinet-Schoof. In juni was het kabinet al gevallen, nadat de PVV zich terugtrok.
De NSC’ers vertrokken nadat Caspar Veldkamp, minister van Buitenlandse Zaken van die partij, zijn ontslag had aangekondigd. Hij vond dat hij te weinig ruimte kreeg van coalitiepartijen VVD en BBB om maatregelen te nemen tegen Israël vanwege diens optreden in Gaza.
U moest daarna een paar dagen bijkomen. Waarvan?
„Er werden die dag allerlei politieke spelletjes gespeeld. Veldkamp werd onder druk gezet om in te stemmen met een brief aan de Tweede Kamer, waar hij het niet mee eens was. Er werd expres naar deadlines toegewerkt. Veldkamp hield het niet meer, hij zei dat hij er geen vertrouwen meer in had. Dat hij de ruimte niet zou krijgen van VVD en BBB, niet alleen tijdens die ministerraad, maar ook daarna niet.”
Van Hijum ziet het als onderdeel van een „patroon” waarin NSC „voortdurend is tegengewerkt, met de rug tegen de muur is gezet.”
Hoe was de samenwerking in het kabinet-Schoof?
„We hebben samen dingen kunnen doen, op het gebied van armoedebestrijding en beperking van arbeidsmigratie bijvoorbeeld. Maar op de grote dossiers was het ieder voor zich, de bereidheid om over schaduwen heen te stappen was er gewoon niet. Sterker nog: dingen werden getraineerd, geblokkeerd, er werd elkaar geen ruimte gegund, er werd gespind, gelekt, noem maar op. Dat is me vies tegengevallen.”
Op de avond dat NSC uit het kabinet stapte, moest u lang nadenken over de vraag of u steun had gekregen van demissionair premier Dick Schoof. U wist het niet, zei u toen. Nu wel?
„Schoof zat en zit in een heel lastige positie, denk ik. Omdat hij een onafhankelijke premier is van een kabinet met meerdere smaldelen, waarbinnen een politieke strijd gaande is. Het is voor hem lastig om een positie te kiezen. En tóch zou je hopen dat er op sommige momenten iets partijoverstijgends zou zijn gebeurd, een premier die zegt: deze kant moet het op.”
En dat gebeurde niet?
„Heel weinig. Dat had te maken met waar de regie lag: bij de fracties in de Tweede Kamer. De regering kon zich daar niet aan ontworstelen. Dat zag je bijvoorbeeld bij stikstof: het lukte niet om maatregelen te nemen om stikstofuitstoot terug te dringen omdat de BBB-fractie dat niet wilde.
„We hadden als regering sterker onze verantwoordelijkheid moeten nemen. Dat het kabinet met de voorjaarsnota een begroting opstelde en die daarna door de Tweede Kamerfracties liet verbouwen, dat is... Dat is echt...”
Van Hijum maakt zijn zin niet af. In april onderhandelden de fractievoorzitters van PVV, VVD, NSC en BBB samen over de begroting van het kabinet. Dick Schoof kwam langs, maar moest de hele nacht op de gang wachten. Hij mocht niet meepraten.
Welke kwalificatie wilde u aan die gang van zaken geven?
„Dat voelde als iets dat niet de bedoeling was.”
In zijn politieke carrière stemde Eddy van Hijum twee keer voor samenwerking met de PVV. De eerste keer in 2010, toen Van Hijum nog Kamerlid was voor het CDA. De PVV kreeg een gedoogrol in het minderheidskabinet-Rutte I (VVD en CDA), zijn partij was daarover diep verdeeld. Van Hijum stemde voor. En het gebeurde opnieuw in de formatie van het kabinet-Schoof. Binnen NSC leefden sterke twijfels, onder meer bij Pieter Omtzigt. Van Hijum „zag het dilemma”, zegt hij nu, maar pleitte intern wel vóór samenwerking.
Waarom wilde u het nog een keer proberen?
„Ik vond dat we ze een kans moesten geven. Ik zag in Overijssel, waar ik vandaan kom, de omgekeerde vlaggen hangen. Mensen, ook NSC-stemmers, hebben me op het hart gedrukt: schiet nou eens op, doe iets met het signaal van de kiezer.”
En daarom ging u er intern voor pleiten?
„Ik heb niks met de PVV, ik vind sommige van hun denkbeelden verwerpelijk. Maar het signaal dat de kiezer had gegeven, over strenger migratiebeleid, moesten we serieus nemen. Anders zou de club straks twee keer zo groot worden. En in de formatie was onze inschatting dat Wilders zou zijn veranderd. Misschien, dachten we, zou hij aan het einde van zijn politieke loopbaan nog iets willen nalaten. Ook een keer bestuurlijk iets willen laten zien, in plaats van alleen maar dingen roepen op X.”
Waarom dacht u dat?
„Nou, die gedachte leefde wel breder.”
Waarom dacht ú het?
„Hij nam natuurlijk wat gas terug."
Waaruit leidde u dat af?
„In tv-debatten gingen optisch de scherpe kantjes ervan af.”
Optisch?
„Ja. Hij matigde zijn toon, hij zei: die hele scherpe kritiek op de islam laat ik wat lopen.”
En u vertrouwde daarop?
„Ik geloofde niet dat hij er werkelijk anders over was gaan denken. Maar we hebben vangrails aangebracht. Bijvoorbeeld met een rechtsstaatverklaring, waar de vier coalitiepartijen hun handtekening onder zetten. En door de Kamerfracties meer speelruimte te geven, los van de regering.”
Van dat laatste heeft Wilders dankbaar gebruik gemaakt.
„Ja, zeker. Maar in de politiek moet je er ook op kunnen rekenen dat een afspraak met iemand een afspraak is. Wat heb je anders?”
Is de PVV een normale partij, met wie afspraken te maken zijn?
„Nee, ik vind de PVV geen normale partij. Vanwege de niet-rechtsstatelijke elementen en de neiging om hele groepen mensen, moslims, als tweederangsburgers te behandelen. Dat bleek uit hun wetsvoorstellen, een koranverbod bijvoorbeeld. Die hebben ze moeten intrekken. Ze hebben binnen de kaders van wat wij acceptabel vinden moeten werken.”
Waren de tweets die Wilders daarna bleef sturen binnen de kaders die jullie acceptabel vonden?
„Hij zal de grenzen hebben opgezocht.”
Heeft hij ze opgezocht of is hij er overheen gegaan?
„Als ik kijk naar hoe hij omgaat met burgemeesters of instituties als de Raad van State, dan vind ik dat hij eroverheen is gegaan. Ik vind dat wij tegenwicht hebben gegeven. We hebben vangrails aangelegd, maar die hebben onvoldoende gefunctioneerd.”
Zou u het een derde keer weer doen?
„Nee, dat zie ik niet meer zitten. Op basis van de ervaringen die we nu hebben met deze club. Dat gaat niet gebeuren.”
Bent u dan wel een geschikt boegbeeld van de partij? U was twee keer wel voor die samenwerking.
„Ja, want die keuzes kan ik goed uitleggen. Je moet ook luisteren naar wat de kiezer van je vraagt en proberen om verantwoordelijkheid te nemen, hoe moeilijk het ook is. ”
Het vertrouwen in de politiek is bijzonder laag. Trekt u zich dat aan? NSC is juist opgericht om dat vertrouwen te herstellen.
Hij denkt even na, zegt dan: „Ik kan niet zeggen dat dat helemaal geslaagd is. En toch: de samenleving wilde verandering, we kregen enorm veel vertrouwen. Dat kun je niet negeren. Maar we hebben het vertrouwen onvoldoende kunnen herstellen. En we hebben onvoldoende tegenwicht kunnen bieden aan de mechanismen die dat mede veroorzaken.”
Waar ligt dat aan?
„Ik heb onderschat wat er voor nodig is om je hier in Den Haag staande te houden, in deze politieke slangenkuil. We hadden op onze kandidatenlijst [in 2023] veel mensen van buiten de politiek: mensen uit de zorg, het bedrijfsleven, woningcorporaties. Maar ze kwamen in een omgeving van ruzie, zonder samenhang in het kabinet, zonder de wil om er samen de schouders onder te zetten. In die politieke spelletjes zijn we onvoldoende weerbaar geweest.”
U bedoelt: NSC had harder moeten zijn, gemener?
„Ik weet het niet, het is ook niet onze stijl.”
Bent u cynisch geworden over politiek?
„Ik probeer het niet te worden. Wel ben ik echt geschrokken van de omgangsvormen. Ik ben niet naïef, ik ben eerder Kamerlid geweest [tussen 2003 en 2014]. Het is veel harder geworden. Gepolariseerder. Die cultuur verander je niet zomaar. We wilden het anders doen, al is dat onvoldoende uit de verf gekomen, de afgelopen anderhalf jaar. Maar ik wil me daar niet bij neerleggen, en doorgaan met een beweging die een ander soort politiek voorstaat. ”
Eddy van Hijum Foto Frank Ruiter
Thuissituatie:
Getrouwd, drie kinderen.
Hobby’s: Gitaarspelen en hardlopen. „Ik heb de laatst de City-Pier-City Loop gedaan, met Dick Schoof.” Lachend: „Ik was sneller.”
Hoe zou u uw karakter omschrijven?
„Rustig. Inhoudelijk. Oplossingsgericht. Ik heb mijn vrouw nog gevraagd: vind je dat ik humor heb? Daar moest ze heel hard om lachen.”
Welk boek heeft u onlangs geïnspireerd?
„De Burgerbaron van Luc Panhuysen over de achttiende-eeuwse patriot Joan Derk van der Capellen uit Zwolle. Hij was rebels. Iets gedurfder dan ik zou zijn.”
Waar bent u anders over gaan denken?
„Als Kamerlid stemde ik in 2005 voor de Europese Grondwet. Dat zou ik niet nog een keer doen.”
Op welk compromis bent u trots?
„Het sociaal akkoord over vroegpensioen. Dat kwam ons niet aanwaaien, met vakbonden en werkgevers die lijnrecht tegenover elkaar zaten, en beperkte politieke speelruimte. Toch is het gelukt.”
Wat is uw grootste fout geweest?
„De politiek is zo verhard dat je daar met een nieuwe beweging niet zomaar verandering in brengt. Dat heb ik niet op tijd gezien.”
Welk lid van een andere partij zou u bij uw partij willen hebben?
„Aant Jelle[Soepboer, die de fractie in de zomer verliet om lijsttrekker te worden van de Fryske Nasjonale Partij]. Zonde dat die weg is. Ook omdat de partij dichtbij mensen moet staan, geworteld in de regio moet zijn. Dat kan hij.”
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC