Paul Onkenhout en John Schoorl schrijven elke week over een liedje waarvan de titel bestaat uit alleen een voornaam. Naima was de favoriete compositie van John Coltrane, en gaat over de vrouw die hem uit de shit had getrokken.
Naima, John Coltrane (1960)
Alleen in het werk van de beste muzikanten, aldus jazzschrijver Nat Hentoff, hoor je ‘a cry’ in hun muziek. Het heeft niets met verdriet te maken, of met wanhoop. ‘Het betekent dat iemand volledig in contact is met zijn gevoelens en ze kan uiten.’
Naima, het nummer dat tenorsaxofonist John Coltrane schreef voor zijn eerste vrouw Juanita Naima Grubbs, noemde Hentoff ‘a cry’. Niks geen romantisch geflierefluit voor haar, maar een hartverscheurend eerbetoon omdat zij hem uit de shit had getrokken. Dankzij haar kickte Coltrane af van zijn heroïne- en alcoholverslaving en kon hij zich ontwikkelen tot de meest invloedrijke jazzmuzikant van zijn generatie.
Een andere jazzscribent, John Vettese, beschrijft de vierenhalve minuut van Naima als een verslag van een uitputtingsslag. ‘Het zal altijd een snapshot zijn van die moeilijke maanden in het voorjaar van 1956 in Philadelphia, waar hij werd gered door liefde.’
Coltrane nam Naima in 1959 op met zijn kwartet. Het nummer verscheen een jaar later op het album Giant Steps. In dezelfde periode maakte hij deel uit van het gezelschap rond Miles Davis dat de ultieme jazzklassieker creëerde, Kind of Blue. Coltrane betitelde Naima als zijn favoriete compositie en speelde de ballad veelvuldig.
Coltrane en Grubbs waren getrouwd in 1955. Zij had al een dochter uit een eerdere relatie. Voor haar schreef Coltrane eveneens een nummer dat een plaats kreeg op Giant Steps: Syeeda’s Song Flute.
Behalve dat Naima hem van de dope afhielp, was ze als soefi-moslim ook degene die aan de basis stond van zijn zoektocht naar zingeving. Dit leidde in 1965 tot A Love Supreme, het hoogtepunt in zijn oeuvre, een avant-garde jazz-suite gedoopt in spiritualiteit.
Het jazzsprookje kwam ook snel weer tot een einde. Toen Coltrane weer clean was, kwamen er andere vrouwen in zijn leven. Naima keek er niet van op, zo is te lezen in Chasin’ the Trane van J.C. Thomas. ‘Hij vertelde dat hij dingen moest doen en verliet het huis met wat kleren en zijn instrumenten’, aldus Naima. ‘Alles wat hij zei was: Naima, ik ga het anders doen.’
John Coltrane verloor zijn ex nooit uit het oog. In 1964 componeerde hij Wise One voor haar, en al eerder Nita. Mevrouw Coltrane nummer twee werd jazzpianist Alice McLeod, met wie hij drie kinderen kreeg. Als Alice Coltrane werd zij een van de vaandeldragers van de meditatieve jazz.
John Coltrane overleed in 1967 op 40-jarige leeftijd aan leverkanker. Begin jaren zestig trad hij regelmatig op in Nederland. Fred van Doorn was er telkens bij in Amsterdam, en doet er in zijn boek Blue Notes - jazzportretten verslag van.
Op 1 december 1962 hoorde Van Doorn hem Naima spelen in Het Concertgebouw, en ook nog My Favorite Things. Hij ervaarde ‘een intensiteit’ die hij niet eerder had meegemaakt, ‘overweldigend, adembenemend’. Bij het begin van de pauze liep hij achter Coltrane de trap op. De tenorist keek hem even aan toen hij zijn kleedkamer binnenstapte.
‘En’, vroeg een vriend nadien, ‘heb je hem nog iets gevraagd?’ Van Doorn antwoordde: ‘Ik zou niet weten wat.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant