Amerikaanse musea moeten ‘het Amerikaanse verhaal vertellen’ vindt Trump, en dan wel graag zíjn versie. Zo niet, dan geen subsidie. Wat vinden musea en hun bezoekers daarvan?
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
Gemare Watkins (52) kan haar frustratie niet verbergen. In het National Museum of African American History and Culture in Washington wijst ze op een muur met historische Amerikanen, maar haar dochters doen alsof ze spoken zien. ‘Hem kennen jullie toch wel?’ Ze wijst naar een gigantische foto van schrijver James Baldwin. Haar dochters van 10 en 15 schudden weer nee. ‘Zij dan?’ Het is Shirley Chisholm, de eerste zwarte vrouw die president wilde worden. Ook niet. Laat staan Thurgood Marshall, de eerste zwarte opperrechter. De meisjes kijken steeds beschaamder voor zich uit.
‘Ik wilde mijn dochters vandaag meenemen, omdat ik bang ben dat de geschiedenis straks niet meer klopt’, legt Watkins even later uit. ‘We zijn hier vanwege Trump.’
De president heeft de oorlog verklaard aan musea en culturele instellingen in de VS die volgens hem te ‘woke’ zijn. Het Smithsonian Instituut, waaraan alle grote Amerikaanse musea verbonden zijn, kreeg te horen dat het 120 dagen de tijd heeft om de collecties te verenigen met de politieke lijn van de regering. Het instituut moet ‘het Amerikaanse exceptionalisme vieren, verdeeldheid zaaiende verhalen verwijderen en het vertrouwen in onze gedeelde culturele instellingen herstellen’.
Het gaat te veel over ‘hoe erg de slavernij was’, schreef Trump over musea als het National Museum of African American History and Culture in Washington. ‘Niets over succes, niets over helderheid, niets over de toekomst.’ Amerikanen vrezen dat hij de zwarte geschiedenis van de VS wil uitwissen, door misschien wel hele tentoonstellingen over het slavernijverleden te herschrijven of op te heffen.
Sindsdien barst het in de hoofdstad van de zwarte moeders als Gemare Watkins die hun kinderen halsoverkop naar het museum sleuren om te leren over hun eigen geschiedenis. Nu het nog kan.
Het imposante National Museum of African American History and Culture, gelegen op de National Mall, werd in 2016 geopend door oud-president Barack Obama. Het doel van het museum was om het leven van zwarte Amerikanen onderdeel te maken van ’s lands collectieve geschiedenis. Het museum bezit de trompet van Louis Armstrong, de bokshandschoenen van Muhammad Ali en originele kettingen waaraan slaafgemaakten werden vastgeketend.
‘Ik ben opgegroeid in Philadelphia’, zegt Watkins. ‘Ik leerde vroeger wie al deze mensen zijn.’ Ze kijkt naar haar dochters, dan weer naar de muur. Het gezin woont in een Republikeins district van de staat Maryland, waar ze op school weinig meekrijgen over de geschiedenis van zwarte Amerikanen. ‘Hoe erg zal het zijn als dit soort plekken er straks ook niet meer zijn?’
In reactie op de aanvallen van de regering heeft het Smithsonian benadrukt dat het onpartijdig handelt en alle collecties samenstelt op basis van feiten en wetenschap. Toch knielen ook zij voor de dreigementen van de president, die op papier geen zeggenschap heeft over de collecties van musea. Het National Museum of American History heeft al teksten aangepast over de afzettingsprocedures tegen Trump. Ook stapte Kim Sajet, de directeur van de National Portrait Gallery, op nadat Trump had gedreigd haar te ontslaan vanwege haar steun aan diversiteitsinitiatieven – iets waar hij niet over gaat.
Volgens historicus Samuel Redman, die aan de Universiteit van Massachusetts Amherst onderzoek doet naar de invloed van musea in de VS, is het nog niet eerder voorgekomen dat een Amerikaanse president dergelijke invloed wilde uitoefenen op de geschiedenis of cultuursector van het land. ‘Trump voert een opzettelijk misleidende en politiek gemotiveerde smeercampagne tegen belangrijke instituten waarover hij niet hoort te gaan’, zegt Redman. ‘Dit kennen we alleen uit autoritaire landen.’
De gevolgen kunnen groot zijn, zegt Redman. De grote musea in de hoofdstad zijn volgens hem de ‘kroonjuwelen’ van de VS, waar miljoenen Amerikanen laagdrempelig naartoe kunnen gaan. Ladingen schoolkinderen leren op dit soort plekken over hun cultuur en geschiedenis, meestal gratis. Volgens de historicus zijn collecties door de jaren heen juist wetenschapperlijker geworden, omdat er expertise uit verschillende hoeken wordt betrokken bij de inhoud.
‘Als de inhoud wordt veranderd naar de ideologische maatstaven van Trump’, zegt Redman telefonisch, ‘dan kunnen Amerikanen na verloop van tijd een vertekend beeld krijgen van wie ze zijn.’
In The Kennedy Center, het cultuurpaleis verderop in Washington, is de sfeer de andere kant op geslagen. Terwijl het Museum of African American History and Culture gevuld is met Amerikanen die in alle haast naar musea afreizen voordat de inhoud verandert, is het in The Kennedy Center – waar een operahuis, concertpodium en theaterzaal zetelen – juist doodstil. Er lopen meer medewerkers dan bezoekers over de rode tapijten en langs de metershoge buste van oud-president John F. Kennedy. De schijnwerpers aan de plafonds staan uit. Zelfs de tentoonstelling over het leven van oud-president John F. Kennedy wordt amper bezocht.
The Kennedy Center werd geopend in 1971 en groeide uit tot het belangrijkste theaterhuis van de VS. Tot Trumps tweede termijn werd het gerund door een bestuur bestaande uit voor de helft Republikeinen en voor de helft Democraten.
In februari besloot de president om bestuursleden die waren benoemd door zijn voorganger Joe Biden naar huis te sturen en te vervangen door loyalisten. Ook maakte hij zichzelf de nieuwe voorzitter van het bestuur – iets wat een Amerikaanse president nog nooit eerder heeft gedaan. The Kennedy Center zou in een ‘enorme staat van verval’ verkeren, aldus Trump, vanwege ‘slecht management’. Daarom zou Trump zich naar eigen zeggen genoodzaakt voelen om in te grijpen.
Amerikaanse sterren hebben verbijsterd gereageerd op de coup. Filmmaker Issa Rae, zangeres Rhiannon Giddens en de makers van musical Hamilton zegden hun optredens in The Kennedy Center af. Steeds vaker zijn hier de zalen leeg. Tijdens een concert droeg zangeres Victoria Canal een T-shirt met de tekst ‘ANTI TRUMP AF’ (as fuck, red.).
De president heeft zich dit jaar al gemengd in de uitreiking van The Kennedy Center Honors, de jaarlijkse oeuvreprijzen voor Amerikaanse kunstenaars. Voor 98 procent bepaalde hij dit jaar de winnaars, zei hij – iets waar een selectiecommissie voorheen over ging. Een van de winnaars dit jaar is acteur Sylvester Stallone, een fervent fan van de president. Trump wil de uitreiking in december zelf hosten.
In februari zei Trump – die toegaf nog nooit naar een voorstelling in The Kennedy Center te zijn geweest – ‘kunst weer geweldig te willen maken’ als nieuwe voorzitter. Zo wil hij tijdens kerst ‘een grote, gigantische viering van de geboorte van Christus’. Dragshows of andere ‘anti-Amerikaanse propaganda’ zullen niet meer welkom zijn in het programma. Partij-ideoloog Steve Bannon stelde voor het podium te bieden aan de J6 Prison Choir, een koor van Capitoolbestormers die een gevangenisstraf kregen, maar dankzij Trump weer zijn vrijgekomen.
‘We hebben veel minder bezoekers dan vroeger’, fluistert een medewerker van The Kennedy Center in een rood jasje, nadat ze vier keer om zich heen heeft gekeken. ‘We zijn bezorgd over wat er gebeurt. Maar als we weggaan, vrezen we dat de boel wordt overgenomen door Trumps aanhangers.’
‘Het is eng als je president doet alsof geschiedenis een mening is’, zegt Amber Williams (43) in het National Museum of African American History and Culture, die haar dochters van 9 en 7 vertelt over Madam C.J. Walker, de eerste Amerikaanse vrouw die zelfstandig miljonair werd. Haar baby van vier maanden heeft ze in een draagzak. ‘Mijn grootste angst is dat dit hele museum wordt opgeheven. Dat er niets meer van onze geschiedenis overblijft.’
‘Mama, wat is een ‘negro’?’, vraagt een van haar dochters, die net heeft gelezen over een reisgids voor roadtrippers, vol hotels en restaurants waar zwarte mensen wél welkom waren. ‘Ehm’, antwoordt Williams, terwijl ze op zoek gaat naar de juiste bewoording. ‘Dat was vroeger een ander woord voor zwarte mensen.’
Volgens Amerikaanse curatoren zijn de collecties samengesteld door experts die vaak meerdere opleidingen achter de rug hebben of uitvoerig onderzoek hebben gedaan. ‘Het is niet zo dat mensen tentoonstellingen maken om een verhaal te vertellen, met als doel een politieke agenda te verdedigen’, aldus Omar Eaton-Martinez, voormalig bestuursvoorzitter van de Association of African American Museums, tegen nieuwssite Axios. ‘Tentoonstellingen worden samengesteld op basis van wetenschappelijke bevindingen.’
Intussen moeten ze het op veel plekken al met minder geld doen. Eerder dit jaar werden vele miljoenen dollars aan landelijke subsidies geannuleerd die waren bedoeld voor kleine musea, bibliotheken, kunstprogramma’s en academische onderzoeksprojecten verspreid over het land. Hoewel musea onafhankelijk van de overheid worden gerund, kan de president een deel van de financiering stopzetten, zoals Trump dat ook voor universiteiten dreigt te doen.
Het Witte Huis heeft een lijst vrijgegeven met twintig Smithsonian-tentoonstellingen die niet op feiten zouden zijn gebaseerd maar op ideologie. Zo mag het National Museum of the American Latino niet beweren dat de Amerikaanse geschiedenis is geworteld in ‘kolonialisme’. Het National Museum of African American History and Culture zou Benjamin Franklin, een van de stichters van Amerika, geen slavenhouder mogen noemen, wat hij wel was.
‘Hij is de klok aan het terugdraaien’, zei filmmaker Spike Lee tegen CNN over Trumps plannen de collecties van musea te herzien. Zijn eigen werk is ook te zien in meerdere musea die nu onder vuur liggen. ‘De hele wereld snapt heel goed wat hier in de VS gebeurt, de zogenaamde bakermat van de democratie.’
De komende tijd kan de inspanning van Trump in het culturele leven van Washington nog veel zichtbaarder worden, zeker voor de miljoenen Amerikanen die de grote musea in de hoofdstad bezoeken.
‘Er is nog niks concreets veranderd, maar we weten niet voor hoelang’, zegt een vrijwilliger in het National Museum of African American History and Culture, die een plattegrond tevoorschijn haalt van het gigantische gebouw, met onder de grond een tentoonstelling over slavernij. Hier is het zo druk dat er constant opstoppingen ontstaan. Alsof mensen weten dat het ieder moment voorbij kan zijn. ‘Ik ga pas weg als ik leugens moet verkopen’, zegt de vrouw.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant