Indonesië maakt zich op voor een nieuwe week van demonstraties en geweld. Veel Indonesiërs leven een jarenlange frustratie uit op agenten en overheidsgebouwen. Kan president Prabowo Subianto hun vertrouwen terugwinnen?
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont in Indonesië.
De trieste balans na een week van gewelddadige demonstraties in Indonesië: zeven doden, honderden gewonden en evenzovele arrestaties.
In Jakarta verdween een motortaxichauffeur onder de wielen van een zwaar politievoertuig. In Makassar konden drie ambtenaren niet meer ontsnappen uit hun brandende parlementsgebouw en in dezelfde stad werd een man doodgeslagen omdat hij werd aangezien voor een undercoveragent. De residentie van de gouverneur in Surabaya ging in vlammen op en vijf woningen van parlementariërs werden geplunderd door een woedende menigte.
Voor deze week staan nieuwe protesten gepland. Op veel plekken blijven scholieren en ambtenaren veiligheidshalve thuis, de Indonesische beurs ging maandag onderuit.
Veel Indonesiërs zijn al jaren gefrustreerd. Ze mopperen over hun lage salaris. Zo verdient een onderwijzer 150 euro per maand, terwijl de prijzen van rijst, benzine en het schoolgeld stijgen. Ook zijn veel mensen de dagelijkse corruptie zat. Een vergunning van de arbeidsinspectie kost bijvoorbeeld 17 euro. Maar wie wil dat zijn aanvraag ook in behandeling wordt genomen, moet 300 euro meenemen. En zonder orang dalam – een mannetje binnen – kom je überhaupt niet ver.
Tel daar de economische ongelijkheid bij op. De rijkste 10 procent bezit 60 procent van het nationaal vermogen. Die vermogende families domineren de politiek en het zakenleven. Een handvol oligarchen incasseert de opbrengsten van natuurlijke rijkdommen als kolen, goud, nikkel, hout en visserij.
Veel Indonesiërs accepteerden lange tijd knarsetandend hun lot, zolang het eigen inkomen enigszins groeide, de kinderen zicht hadden op een beter leven en politici tenminste de indruk wekten dat zij zich het lot van de gewone man aantrokken. Heel slim bezocht de vorige president Joko Widodo wekelijks een willekeurige markt in het land om daar te informeren naar de prijs van rijst en tofu en geduldig te luisteren naar de economische zorgen van bezoekers en verkopers.
De huidige president Prabowo Subianto doet dat niet. Hij lijkt al binnen een jaar de tolerantiegrens van de gemiddelde Indonesiër te hebben overschreden.
Vlak voor zijn aantreden demonstreerden studentenorganisaties met succes tegen een wetswijziging die leek bedoeld om de Widodo-dynastie meer macht te geven. In februari dit jaar volgden nieuwe demonstraties tegen een wet die militairen meer ruimte geeft om civiele banen te vervullen. Veel demonstranten vrezen dat oud-generaal Prabowo terug wil naar het autocratische bestuursmodel van dictator Suharto (1967-1998). Daarom wapperden op 17 augustus, Onafhankelijkheidsdag, op veel plaatsen de piratenvlag uit de Japanse mangastrip One Piece ten teken van verzet. Op dezelfde dag dansten op nationale televisie de machtigste politici en zakenmannen van het land in de tuin van het presidentieel paleis – hun gala-uniformen en kostbare gewaden schitterden in de zon.
Dat is traditie, maar dit jaar schoot de vrolijke afsluitingsscene veel Indonesiërs in het verkeerde keelgat. Op sociale media verschenen compilatiefilmpjes van dansende machthebbers op de soundtrack van The Hunger Games. In die Amerikaanse film feest een decadente elite in een glanzende hoofdstad, ten koste van een onderdrukte bevolking die honger lijdt in grauwe buitengebieden.
Een week later volgde een felle demonstratie in Jakarta tegen de invoering van een riante woonvergoeding die parlementariërs zichzelf hadden toegekend, weer een paar dagen later demonstreerden de vakbonden voor onder meer een hoger minimumloon en een hardere aanpak van corrupte bestuurders. Daarbij viel de eerste dode, de 21-jarige motortaxichauffeur Affan Kurniawan werd verpletterd door een oprukkend politievoertuig. Afgelopen weekend volgden demonstraties en plunderingen in een dozijn steden.
Dat roept de vraag op: kan Prabowo de gemoederen nog tot bedaren brengen en het vertrouwen tussen burger en bestuurder herstellen? De president zegde een staatsbezoek aan China af en bood, heel on-Indonesisch, excuses en concessies aan. Hij schrapte de woonvergoeding voor parlementariërs en verhoogde de drempel voor buitenlandse dienstreizen voor politici.
Twee parlementariërs van wie het huis is geplunderd nadat zij zich laatdunkend hadden uitgelaten over de eisen van demonstranten, zijn geschorst. De president bezocht de nabestaanden van Kurniawan in hun eenvoudige woning en beloofde een strafrechtelijk onderzoek naar de verantwoordelijke agenten. Tegelijkertijd gaf hij opdracht hard op te treden tegen plunderaars. In Jakarta patrouilleerde maandag het leger.
Dat is niet genoeg, vrezen analisten, die vaststellen dat een maatschappelijk kookpunt is bereikt. De huidige regering is volgens hen autocratischer dan de vorige en lijkt vooral toondoof als het gaat over de dagelijkse ontberingen van de gewone Indonesiër. Volgens Prabowo gaat het juist uitstekend met de Indonesische economie.
Volgens politicoloog Yoes Kenawas (Atma Jaya Universiteit, Jakarta) staat Prabowo voor de grootste test uit zijn presidentschap. Een optelsom van frustratie, diagnosticeert hij. ‘Aangewakkerd door een groeiende kloof tussen het officiële verhaal van de overheid over economische groei en stabiliteit, en de dagelijkse strijd van de gewone Indonesiër tegen de groeiende ongelijkheid.’
In de Indonesische media verschijnen al vergelijkingen met de situatie in 1998, toen president Suharto moest aftreden na aanhoudende en gewelddadige demonstraties. Dat ging ook toen niet alleen om de stijgende kosten van levensonderhoud, schrijft universitair docent Michael Hadylaya (Stih, Jakarta) in een opiniestuk in The Jakarta Post, ‘maar ook omdat symbolen van extravagantie het dagelijkse lijden ondraaglijk maakten’.
Voor vrijdag is weer een landelijke demonstratie aangekondigd met als thema’s ‘transparantie, hervormingen en empathie.’ Die laatste eis is veelzeggend en kost Prabowo eigenlijk niks.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant