is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
Het tijdperk van ‘when they go low, we go high’ is voorbij. Het aforisme van Michelle Obama, uitgesproken tijdens de Democratische campagne van 2016, bleek een ongelooflijke misrekening: Trump won, en in 2024 wéér. Obama was niet de enige die dacht dat de rechtspopulistische golf weerstaan kon worden door ‘erboven te staan’ en simpelweg te wachten tot de kiezer weer bij zinnen zou komen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Nu extreemrechts, ondanks de evidente incompetentie, corruptie en immoraliteit van haar leiders en bewindslieden, gewoon door blijft groeien, begint het dan eindelijk te dagen. In Amerika werpt de Californische gouverneur Gavin Newson zich op als de Democratische uitdager van Trump door vuur met vuur te bestrijden. Onder leiding van Camille Zapata, zijn
jonge sociale mediastrateeg, kopieert hij Trumps maniakale communicatiestijl, tot ontzetting van de Republikeinen. Hij kan rekenen op de complimenten van Barack Obama en komiek Bill Maher, die treffend zei dat je ‘de tegenstander niet slimmer, maar dommer af moet zijn’.
In Nederland begint de linkse oppositie ook te snappen dat alle retorische middelen geoorloofd zijn tegen extreemrechts. Zo wist Stephan van Baarle (Denk) Wilders neer te zetten als een klein jongetje, door simpelweg foto’s te tonen van vermoorde Palestijnse kinderen – ‘ga toch weg man’ was het enige dat de wegkijkende gifmenger kon uitbrengen.
Esther Ouwehand wist Eric van der Burg, ooit de liberale hoop in bange VVD-dagen, te verleiden tot een platte scheldpartij. Ouwehand was een ‘kutwijf’ en de NSC-fractie bestond uit ‘teringlijers’. Een even effectieve als publieke ontkrachting van het nepfatsoen van domrechts, dat tegenstanders altijd ‘schelden’ en ‘polarisatie’ verwijt wanneer er inhoudelijke kritiek wordt geleverd. Het was nota bene Eric van der Burg die Frans Timmermans op hoge toon ‘schelden’ verweet toen hij NSC’er Diederik Boomsma een huichelaar noemde.
Van der Burg zei dat hij die dag ‘ontzettend slecht’ in zijn vel zat. ‘Collega’s zeggen de ergste dingen. Zoals dat ik een genocide vergoelijk en dat ik bloed aan m’n handen heb. Ik krijg ook veel foto’s van dode kinderen opgestuurd. Dat gaat je allemaal niet in de koude kleren zitten.’ Ja, de werkelijke slachtoffers zijn de opvarenden van Schoofs modderschuit en niet de tienduizenden vermoorde Palestijnen.
Het idee dat de extreemrechtse golf zal overwaaien als men maar netjes blijft was gestoeld op het volstrekt naïeve idee dat extreemrechtse kiezers rationeel zijn. Dat idee leidt tot beschouwingen waarin die kiezers daadwerkelijk iets te klagen hebben; anders zouden ze toch niet zo ontevreden zijn? Laten we dus ‘nog beter te luisteren’ naar ‘ontevredenheid’ en ‘zorgen’ van kiezers, riep men. Maar het probleem is: extreemrechtse kiezers stemmen helemaal niet op basis van rationele, materiële zorgen, voor zover ze die überhaupt hebben.
Deze fundamentele misvatting leidt vervolgens tot de gedachte dat wanneer extreemrechts aan de macht is en faalt, die extreemrechtse kiezer daarvan leert en voortaan zal stemmen op die gematigde partij ‘die erboven stond’. Uit de peilingen blijkt hoezeer dat onzin is; de aanhang van de PVV verhardt, precies zoals te verwachten valt van een irrationele, gehersenspoelde (online) cult, met eigen waarheden en alternatieve feiten. Erboven staan betekent eronder eindigen.
Extreemrechts heeft haar kiezers inhoudelijk niets te bieden, daarom kan het weinig anders dan het aanjagen van relletjes, racisme en nationalisme. Progressieve partijen hebben lang gedacht dat inhoudelijke superioriteit genoeg zou zijn om kiezers (terug) te winnen, maar lijken nu te beseffen dat óók zij de modderpoel in moeten. Daarbij heeft men bovendien weinig te verliezen: het is onmogelijk een rationele kiezer kwijt te raken aan extreemrechts.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant