Op 30 augustus vierde Gabon de omverwerping van de Bongo-dynastie die het Centraal-Afrikaanse land 56 jaar met harde hand regeerde. Hoewel veel Gabonezen twee jaar na de militaire coup nog wachten op echte verandering, kijken ze positief naar de toekomst.
De tamboer-majoor heft zijn staf en de fanfare begint te spelen. Het toegestroomde publiek houdt de adem in terwijl twee soldaten langzaam de vlag hijsen. Zodra het geel-blauw-groen fier wappert, begint het defilé: verschillende bataljons met ieder hun eigen uniform en eigen marcheerstijl paraderen over het onafhankelijkheidsplein in Libreville.
Sinds kort viert Gabon twee weken na de viering van de onafhankelijkheid van Frankrijk in 1960 een tweede bevrijdingsdag, en op net zulke grootse wijze. In de hoofdstad prijkt op elke rotonde ‘anniversaire de la liberation’ in kerstmisachtige lichtversiering, ieder winkeltje heeft de vlag uitgehangen en feestvierende inwoners dragen petten en T-shirts met het gezicht van de dit voorjaar verkozen president: Brice Clotaire Oligui Nguema.
‘Voor mij is 30 augustus de belangrijkste feestdag’, vertelt Claude Nzue Ndong (59), die met bewondering naar de parade kijkt. ‘Na de onafhankelijkheid hadden we slechte leiders die de bevolking onderdrukten, maar Oligui heeft ons bevrijd. Nu hebben we pas politieke vrijheid en een president waar we echt op hebben gestemd.’
Precies twee jaar geleden verscheen toenmalig generaal Oligui te midden van een groep militairen op de nationale zender met de boodschap dat zij het land van het Bongo-regime hadden bevrijd. Eerder die dag had de kiescommissie nog bekendgemaakt dat president Ali Bongo Ondimba voor de derde keer op rij de verkiezingen had gewonnen. Maar niemand geloofde die uitslag.
56 jaar lang heerste de familie Bongo met harde hand over Gabon, eerst vader Omar en later zoon Ali. De populariteit van Ali nam een duikvlucht door een combinatie van zijn gezondheidsproblemen en een economische crisis. Rond de verkiezingen van 2016 vonden in het hele land grote protesten plaats.
‘We eisten meer vrijheid en dat onze stem gehoord zou worden’, vertelt Lionel Ikogou-Renamy (43), docent met een PhD in antropologie, aan de telefoon. ‘Maar het werd alleen maar erger.’ De protesten eindigden in een bloedbad en een kritisch Facebookbericht was voortaan voldoende om jaren in de gevangenis te belanden.
Na de verkiezingen van 2023 liet het leger de president plotseling vallen, tot grote verbazing en vreugde van de bevolking. Er kwam een transitieregering die een nieuw Gabon voor alle 2,5 miljoen inwoners beloofde. Dit voorjaar volgden de beloofde presidentsverkiezingen, die coupleider Oligui met overmacht won.
‘Oligui is een goede president’, zegt Zige Dieudonné (59). ‘Hij denkt aan alle mensen, ook aan de gehandicapten.’ Dieudonné wijst trots op zijn scootmobiel, een cadeau van de nieuwe president, die hij voor de gelegenheid met vlaggen en stickers heeft versierd.
Veel mensen hebben het gevoel dat het land na jaren van stilstand weer vooruit gaat. Ze wijzen op de vele bouwprojecten van de regering, van nieuwe markthallen en appartementencomplexen tot het asfalteren van de nationale wegen. ‘Hij is sterk, een arbeider, een bouwer’, zegt Nzue Ndong. ‘Hij heeft al veel bereikt en zijn termijn is pas net begonnen.’
Maar 14 kilometer verderop in een buitenwijk van Libreville is weinig vooruitgang te merken. ‘Ieder huis hier heeft leidingen en kranen, maar er is geen water’, vertelt Marie-Noëlle Eyan (62). Als ze met moeite het pad naar haar huis is opgeklommen, wijst ze op het nabijgelegen meertje dat mensen gebruiken om te wassen. In het gras langs de randen ligt afval, in het midden drijft een dode hond.
Het enige waterpunt in de wijk is alleen ’s nachts geopend. Eyan betaalt iemand om drinkwater voor haarzelf, haar kinderen en kleinkinderen te halen. ‘Na zonsondergang gaan we niet meer naar buiten omdat het te gevaarlijk is’, zegt ze. ‘Er zijn criminelen die je opwachten. Ze stelen je geld en je telefoon.’
Gabon is dankzij haar olievelden en uitgestrekte bossen een van de welvarendste landen van Afrika, maar niet iedereen profiteert. Een derde van de bevolking leeft onder de armoedegrens. In grote delen van het land hebben mensen geen toegang tot schoon drinkwater, elektriciteit, goede gezondheidszorg of onderwijs.
‘Het grootste deel van het oliegeld wordt verdeeld onder de politieke elite’, zegt Jeremy Rich, professor Afrikaanse geschiedenis aan de Marywood Universiteit in de VS. Volgens hem is er aan dat patronagesysteem nog niets veranderd. ‘President Oligui distantieert zich sterk van de Bongo’s, maar hij was zelf onderdeel van die politieke elite. Hij is een neef van Ali Bongo.’
Veel bondgenoten van de Bongo’s hebben inmiddels weer een plek in de regering verworven. Rich ziet de coup vooral als een slimme truc om van de impopulaire Ali Bongo af te komen. ‘Het is gewoon goede marketing. De politieke elite zocht naar een manier om Ali te vervangen en vond inspiratie in de coups in West-Afrika.’
Ook Eyan ziet dat veel ‘slechte mensen’ uit het oude regime zijn blijven zitten. Toch viert ze zaterdag feest. Ze hoopt dat het leven onder ‘bevrijder’ Oligui makkelijker zal worden. ‘Het is goed dat hij een militair is. Hij zit niet de hele dag achter zijn bureau, maar stuurt zelf de projecten aan en praat met gewone mensen’, zegt ze.
Antropoloog Ikogou-Renamy wil pas bevrijdingsdag vieren als alle Gabonezen toegang tot basisvoorzieningen hebben. ‘Er is nog geen bevrijding, maar wel meer vrijheid’, zegt hij. Voor de coup kreeg hij doodsbedreigingen vanwege zijn kritische onderzoek naar de machthebbers, nu durft hij te solliciteren op een post bij een prestigieuze universiteit.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant