Duurzaamheid
Into The Great Wide Open was dit jaar voor bandjes, buitenkunst én bouwers. Het festival werkt samen met grote bouwbedrijven om duurzame innovaties te testen. „Een festivalterrein en een bouwplaats hebben veel gemeen.”
Bamboeconstructie bij de ingang van de Bouwplaats van de Toekomst, op het festival Into the great wide open, op Vlieland. Het duurzame bamboe werd op het festival getest.Foto Simon Lenskens.
Minutenlang klettert de regen op het dak van een van de grote tenten op muziek- en kunstfestival Into The Great Wide Open (ITGWO). Vlieland, zaterdagmorgen. Tientallen bezoekers zoeken beschutting tegen de stortregen. Dan breekt de zon door en kunnen ze eindelijk weer het festival op.
Na een wandeling door de duinen staan ze stil voor de entree van De Open Plek. Dit is een van de mooiste podia van het vierdaagse festival in de Vlielandse natuur, een groen amfitheater tussen de dennen. Straks begint hier het eerste optreden op zaterdag, van de Britse countryrockband Brown Horse.
Maar de bezoekers gaan het terrein niet op. Ze zoeken geen goed plekje voor het optreden straks. Ze blijven staan voor de ingang, geboeid omhoog starend. Hoog tussen de dennen hangt wat lijkt op een reusachtige variant van mikado, het spel waarbij je stokjes moet oppakken zonder de andere stokjes te laten bewegen. Meterslange bamboestokken vormen een driehoekige constructie, een open dak van de entree.
Rondleiding op de Bouwplaats van de Toekomst tijdens ITGWO. Foto Simon Lenskens
Deze rondleiding van bezoekers hoort bij een bijzonder initiatief dat je niet snel verwacht op een festival voor bandjes en buitenkunst. Into The Great Wide Open (ITGWO) – van donderdag 28 augustus tot en met zondag 31 augustus – heeft een Bouwplaats van de Toekomst ingericht.
Zo wil het festival, dat een van de koplopers in de sector is op het gebied van duurzaamheid, laten zien hoe de festivalbranche en de bouwsector van elkaar kunnen leren. Op het gebied van emissievrije energie, uitstootvrij bouwmaterieel en transport en sinds dit jaar ook door fossiele materialen te vervangen door biologisch (‘biobased’) bouwmateriaal. Grote bouwbedrijven als BAM, TBI en Voskamp Groep werken mee; Stichting Doen geeft subsidie.
Tijl Couzij, verantwoordelijk voor duurzaamheid en innovatie van ITGWO, leidt de rondleiding. Hij wijst omhoog naar de bamboeconstructie. „Dit is een voorbeeld hoe wij willen onderzoeken hoe je circulair, biobased en zonder uitstoot kan bouwen”, zegt hij in een microfoon. Alle deelnemers aan de rondleiding dragen koptelefoons.
De ontwerper van de constructie, Robert van Kats van het Utrechtse bedrijf Studio Akeka licht toe: „Bamboe is mijn favoriete duurzame bouwmateriaal. Oersterk, zeven keer duurzamer dan hout. De overgang naar hout is al goed voor de verduurzaming van de bouw, maar elke boom die je kapt is weg. Bamboe is een reuzengras; je maait het om te gebruiken. Binnen negen maanden is het minstens 20 meter hoog. En vergeet niet dat het al eeuwenlang wordt gebruikt in Azië.”
Van Kats vertelt dat de bamboe op ITGWO uit Georgië komt. „Da’s nog behoorlijk ver weg, en in dat opzicht nog niet zo duurzaam. Maar binnen een of twee jaar komt de bamboe uit Spanje en Portugal en over vijf jaar oogsten we in Nederland.”
Het belangrijkste obstakel voor grootschalig gebruik in de Nederlandse bouw? „Sommige bouwers maar ook opdrachtgevers bij bijvoorbeeld gemeenten zijn nog behoorlijk conservatief. Wij moeten ze overtuigen dat bamboe constructief veilig, sterk en brandveilig is”, zegt Van Kats.
En dan helpt het dat sceptische bouwers of ambtenaren op Vlieland kunnen zien hoe bouwen met bijvoorbeeld bamboe in de praktijk eruitziet. „Het festival wil een katalysator zijn”, zegt Eefje Colsen, projectleider van de Bouwplaats van de Toekomst bij ITGWO.
Colsen wordt vooral enthousiast van een innovatie die weinig festivalbezoekers zullen zien: geotextiel. Dit is het grondzeil dat festivalorganisatoren en bouwers gebruiken als materiaal tussen bijvoorbeeld rijplaten en de bodem. Normaal van plastic, vele vierkante kilometers, meestal eenmalig gebruikt.
Speciaal grondzeil op de Bouwplaats van de Toekomst, gemaakt van houtvezelpulp. Dat kan na het festival ITGWO blijven liggen, omdat het snel composteert.
Colsen: „Het geotextiel dat we hier gebruiken is van houtvezelpulp. Dat kan blijven liggen na het evenement, composteert binnen korte tijd en kan zo zelfs helpen de kwaliteit van de grond te verbeteren.” Het geotextiel komt van bouwbedrijf Joosten Groep uit Schiedam, dat bij ITGWO betrokken raakte via partner BAM.
Een festivalterrein en een bouwplaats hebben veel gemeen, vertelt Jasper Visser. Hij werkt als programmamanager duurzaamheid bij BAM Infra Nederland. De BAM-groep is met een omzet van 6,5 miljard euro (2024) en 13.000 medewerkers een van de grootste bouwers van Nederland. Festivalterrein en bouwplaats „zijn beide tijdelijke terreinen”, zegt Visser. „Intensief gebruikt, er komen heel veel mensen, en je hebt allerlei voorzieningen nodig – van elektriciteit tot catering en sanitair. Dit festival is een ideale proeftuin voor duurzame innovaties.”
Bovendien vindt ITGWO plaats middenin de natuur in Vlieland. Emissievrij werken is de enige manier waarop de organisatie deze locatie mag gebruiken. Dat is ook relevant voor veel bouwers, zegt Visser van BAM, gezien de stikstofproblematiek.
Vijftig collega’s van BAM zijn betrokken bij het festival. Visser is zondag zelf naar Vlieland om mee te praten over duurzaam bouwen. „De grootste uitdaging voor onze sector is verduurzaming. We weten: als we op termijn emissievrij willen werken kunnen we niet doorgaan op de manier waarop we dat altijd al deden. Dan moeten we verder kijken. Wij hopen dat de innovaties die je onder meer ziet op het festival hun weg zullen vinden naar bouwplaatsen in heel Nederland.”
Tijl Couzij van ITGWO is inmiddels verder gegaan met de rondleiding. Hij leidt de deelnemers onder meer langs de Waardeloze Winkel, waar bezoekers ‘afval’ kunnen inleveren dat nog (creatieve) waarde heeft. De betrokken bouwbedrijven leverden overtollig materiaal voor de bouw van de Winkel.
Couzij vertelt over de koelcontainers die de cateraars op het festival gebruiken: oude vriescontainers die een ondernemer heeft uitgerust met zonnepanelen en batterij en nu een tweede leven leiden als mobiele koelcellen op buitenlocaties.
Waar veel festivals en bouwplaatsen nog afhankelijk zijn van fossiele aggregaten (diesel), werkt de Bouwplaats van de Toekomst volledig op lokale zonnestroom en groene waterstof.
Couzij vertelt dat ITGWO dit jaar streeft naar 100 procent gebruik van duurzame Nederlandse zon- en windstroom (2023: 85 procent). Hij neemt de deelnemers van de rondleiding mee achter de schermen.
Aan een toegangsweg naar een podium in het duin staan twee containers: een grote witte met groene waterstof onder hoge druk, een kleine groene met het waterstofaggregaat en batterij. Die zorgen ervoor dat de toevoer van duurzame energie op peil blijft als het niet waait en de zon niet fel genoeg schijnt.
De stroombehoefte is dit jaar gegroeid, zegt hij, nu het transport op het festivalterrein geheel plaatsvindt met elektrische voertuigen. Vrachtwagens op fossiele brandstof zijn vervangen door elektrische exemplaren voor alle aanvoer en afvoer van materialen, voedsel en apparatuur. Dat moet een blauwdruk opleveren „die de duurzame mobiliteitstransitie in zowel de bouw als de festivalbranche versnelt”.
Een van de aanjagers van emissievrij bouwmaterieel en transport is Anne Koudstaal van de grote Nederlandse bouwgroep TBI (omzet: 2,8 miljard euro, 6.500 medewerkers, ruim twintig bedrijven). Hij is ook mede-oprichter van Emission-0, een platform waar bouwers elektrisch, emissievrij materieel kunnen delen.
„Een eiland heeft veel beperkingen”, zegt Koudstaal, „je moet allerlei creatieve oplossingen bedenken. Het is zo ook een ideale proeftuin. Wat wij onder meer leren van Into The Great Wide Open is dat je heel goed in kaart moet brengen wat de energiebehoefte van alle betrokken partijen is. Alleen dan kan je goede afspraken maken om de uitstoot te voorkomen.” Het laatste dat je wil, zegt hij, is dat je hebt afgesproken dat je een bouwopdracht emissieloos gaat uitvoeren en dat een toeleverancier of onderaannemer aankomt met een ronkende dieselaggregaat.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC