Wietteelt Sinds april mogen 75 coffeeshops in tien gemeenten alleen wiet van legale, nationale teelt verkopen. Vanaf maandag geldt die regel ook voor hasj. Coffeeshophouders en onderzoekers vrezen dat hasj uit Marokko daardoor in het criminele circuit belandt. En pleiten voor gereguleerde import.
Max Schreder van CanAdelaar geeft een rondleiding door de wietkwekerij in Hellevoetsluis.
Tijd om te oogsten. Twee mannen in witte overalls, met mondkapjes en haarnetjes, knippen de bloemtoppen van cannabisplanten af. Ze staan tussen het groen, op het gangpad van de felverlichte, kasvormige cel waarin de planten groeien. Uit een boxje klinkt housemuziek, de lucht is vochtig.
Voor de twee ‘knippers’ van cannabiskweker Hollandse Hoogtes is het een werkdag als alle andere. Vandaag worden de cannabisplanten met herfstkleurige bladeren, van de zaadsoort Georgia Pie, onder handen genomen. De mannen verwijderen de groen-oranje bloemtoppen, bezaaid met kleine, witte harskristallen, als sneeuw op een bergtop. Hoe meer kristalletjes, hoe puurder de hasjoogst.
De knippers werken in Bemmel, tussen Arnhem en Nijmegen. Daar liggen, te midden van maïsvelden, tien bloeicellen. Daarin groeien tienduizenden stekjes uit tot cannabisplanten. De kwekerij beslaat in totaal zo’n 1,3 hectare, bijna twee voetbalvelden. Er werken 180 medewerkers met allerlei nationaliteiten: Pools, Oekraïens, Duits, Spaans, Portugees. Ze zorgen ervoor dat elke week 120 kilo cannabis naar coffeeshops wordt vervoerd. Overal hangen camera’s, om de strak gereguleerde teelt in de gaten te houden.
Hollandse Hoogtes is een van de tien telers die door de overheid werden aangewezen voor het wietexperiment, dat maandag volledig in werking treedt. Sinds april, de officiële start van deze proef, mogen 75 coffeeshops alleen nog wiet van legale, nationale oogst verkopen. Inmiddels zijn zeven telers op het punt dat ze legale cannabis oogsten en leveren aan die shops, die verspreid liggen over tien proefgemeentes: Nijmegen, Arnhem, Groningen, Zaanstad, Almere, Voorne aan Zee, Heerlen, Maastricht, Breda en Tilburg.
Het vier jaar durende wietexperiment is een stap richting legalisering van softdrugs en moet het huidige gedoogbeleid beëindigen. Op dit moment kopen de overige 385 coffeeshops in Nederland, die niet deelnemen aan de proef, hun cannabis nog in het criminele circuit. Terwijl ze dat via deze illegale ‘achterdeur’ doen, knijpt de overheid een oogje toe.
Voor de verkoop van hasj maakte de overheid een uitzondering tot 1 september, omdat tot nu toe onvoldoende en kwalitatief goede hasj van de deelnemende telers beschikbaar was.
Uit een rondgang van NRC blijken de aanvankelijke zorgen over het experiment grotendeels verdwenen. Kwekers leveren voldoende wiet en hasj, coffeeshophouders en klanten zijn te spreken over de kwaliteit. Er is wel een probleem: de Marokkaanse hasj, populair in Nederland, verdwijnt vanaf maandag van het menu.
Rick Brand (64) baalt daarvan. De eigenaar van coffeeshop De Baron in Breda verkoopt nog altijd veel Marokkaanse hasj. Van deze ervaren roker – „Ik rook bijna een halve eeuw” – is die hasj ook de z’n persoonlijke favoriet. „Het is de beste hasj.” Met een zachte smaak, volgens Brand.
Marokkaanse hasj staat bekend om een hoog CBD-gehalte, de stof waardoor rokers hun lichaam voelen ontspannen. Boeren kweken de planten in de bergen van het Rifgebied, in het noorden van Marokko. De nachten zijn koud, de dagen bloedheet: omstandigheden die volgens Nederlandse telers niet vallen na te bootsen.
„Wij kunnen die Marokkaanse hasj nooit namaken, maar wel een alternatief bieden”, zegt Rick Bakker, directeur van Hollandse Hoogtes. Hij geeft, eveneens gekleed in een witte overall, een rondleiding langs de bloeicellen in Bemmel. Hij laat zien hoe de teler nederhasj maakt, op dit moment 15 procent van de productie. De kweker bereidt zich tegelijkertijd voor op een grotere oogst, nu de gedoogde, illegale hasj uit de deelnemende shops verdwijnt.
Wanneer Bakker de eerste schuifdeur opent, verschijnen 150 moederplanten waarvan zowel hasj als wiet geoogst kan worden. Ze variëren van een halve meter tot anderhalve meter hoogte. „De genenbank” van het teeltbedrijf, zegt Bakker, deze planten worden puur gebruikt om „baby’s te klonen”.
Die ‘baby’s’ – lees: stekjes – staan in rijtjes opgesteld achter een volgende schuifdeur. In deze eerste bloeicel staan ze te wortelen in blokken van steenwol, naast oranje etiketjes met een unieke code. Met die code is de plant te volgen door het hele productieproces, zodat de overheid elk eindproduct kan herleiden tot aan de kiem. In een volgende cel krijgen de jonge planten extra licht, zodat ze ‘volwassen’ worden en worden klaargestoomd voor de oogst. Er hangt een sinaasappelgeur, typisch voor deze plantensoort: Super Silver Haze. Elke cel levert 180 tot 200 kilogram gedroogde cannabis op, vertelt Bakker.
De bloemtoppen voor nederhasj, bijvoorbeeld die van de planten met herfstkleurige bladeren, worden in Bemmel een week eerder geoogst dan de cannabisplanten voor wiet. Volgens Bakker „het optimale moment om al die smaken en geuren van de plant te vangen”, zoals de sinaasappellucht. „Dat vertaalt zich door naar de hasj die we maken.”
In deze faciliteit in Hellevoetsluis wordt op grote schaal hasj geproduceerd. Foto Walter Herfst
Hasj maken van de harskristalletjes kan op verschillende manieren. In Bemmel scheiden de werknemers in witte pakken de kristallen in emmers ijskoud water van de toppen. Daarna persen ze die met machines tot blokjes ‘waterhasj’. In sommige gevallen persen ze die blokjes onder hoge temperaturen tot een vloeibare hasjvariant, ook wel ‘rosin’ genoemd. Dat kan zonder tabak gerookt worden in een verdamper, een vape.
Vijf telers binnen het experiment leveren inmiddels hasj. Drie daarvan, waaronder Hollandse Hoogtes, richten zich op hoogwaardige hasj. Die kost zo’n 16 tot 40 euro per gram, met uitschieters tot wel 80 euro. Hollandse Hoogtes kiest alleen voor coffeeshops met een professionele uitstraling, zegt Bakker, die hun producten onder de juiste omstandigheden bewaren.
Een andere teler, CanAdelaar, levert de meeste hasj: aan 68 van de 75 deelnemende coffeeshops, zegt Max Schreder, manager van de teelt. CanAdelaar produceert op grote schaal in een voormalige tomatenkwekerij in Hellevoetsluis, waardoor de prijzen laag liggen, zo’n 6 tot 11 euro per gram. In plaats van aparte ruimtes is één gigantische kas ingericht met moederplanten, stekjes en volwaardige planten. Waar Hollandse Hoogtes de zakjes handmatig vult, werkt CanAdelaar met een machine.
Het aanbod nederhasj is flink uitgedijd, merken ook coffeeshophouders. In april verkocht de Smokery in Wormerveer drie legale soorten, nu vijftien. „Vaste klanten zijn – op een aantal na – redelijk makkelijk overgestapt”, zegt eigenaar Maikel van Nieuwkasteele, die maandag vijf gedoogde soorten van de menukaart schrapt.
Het THC-gehalte is door de omstandigheden in Nederland hoger dan in Marokkaanse hasj. Dat maakt rokers sneller stoned. Op zich niet zo’n probleem, vindt coffeeshophouder Brand: een kwestie van doseren. Waar hij wel moeite mee heeft, is dat de nederhasj hem te scherp smaakt. Al hoort Brand van oudere klanten van de Baron dan weer dat ze geen last van hun keel hebben. De wiet en hasj binnen het experiment worden gecontroleerd op bestrijdingsmiddelen en metalen.
Hoewel Brand „nog niet genoeg” nederhasj verkoopt, is een deel van de klanten tevreden met de prijzen in het lagere segment. „Dan kunnen ze een keer extra uit eten.” Ook bij de Barbershop in Hellevoetsluis wordt de goedkope hasj „gewaardeerd door klanten met een kleine portemonnee”, zegt manager Fatima el Ouamari. Ze merkt daarnaast dat vooral oudere klanten vasthouden aan Marokkaanse hasj. „En het liep toch al terug.”
Volgens Saïd Adib, manager van Boerejongens in Almere, wordt Marokkaanse hasj onder klanten langzaam minder populair. Ze kiezen steeds vaker voor nederhasj.
Een krat vol met gouden joints. Foto Walter Herfst
Er klinken ook andere geluiden. Hasj uit Marokko is „onvervangbaar”, zegt Margriet van der Wal. Ze spreekt als voorzitter van de Vereniging voor Actieve Bredase coffeeshophouders namens acht lokale ondernemers. Van Nieuwkasteele, eigenaar van coffeeshop Smokery in Zaanstad: „Ik denk dat de conclusie van het experiment is dat we de Marokkaanse hasj niet kunnen vervangen door alléén Nederlandse producten.”
Die conclusie onderschrijft Pien Metaal, lid van de Initiatiefgroep legale import hasj. Daarin vertegenwoordigt onderzoeker Metaal het Transnational Institute, dat onder meer onderzoek doet naar drugsregulering. Aan het begin van het experiment, in april, stuurde de initiatiefgroep een brief aan de burgemeesters van deelnemende gemeentes, waarin tot de import van Marokkaanse hasj werd opgeroepen.
Volgens Metaal zal „een deel van het experiment mislukken”, als Nederland vasthoudt aan alleen nederhasj. Sommige consumenten zullen inderdaad overstappen, denkt de onderzoeker, maar de vraag naar Marokkaanse hasj verdwijnt dan niet. „De kans dat de verkoop van Marokkaanse hasj zich vervolgens naar de straat verplaatst, is erg groot.”
Een gereguleerde import van Marokkaanse hasj biedt voordelen, zegt Metaal. De kans op een zwarte markt verkleint, de gezondheid van gebruikers verbetert – vanwege het hogere CBD-gehalte dat THC-effecten dempt – en het is duurzamer, omdat de Marokkaanse zon de energie-intensieve kweeklampen in Nederland kan vervangen.
Toeval wil dat ook Marokko nu een cannabisexperiment uitvoert, met export als doel. In 2021 nam het parlement een wet aan die telers in drie provincies in het Rifgebergte de mogelijkheid geeft cannabis legaal te verbouwen voor de farmaceutische en cosmetische sector. De vergunningen volgden vanaf 2023. Inmiddels doen duizenden boeren mee, op plekken waar hun families al generaties lang cannabisplanten verbouwen. Nieuw is dat ze dat legaal kunnen doen én dat hun producten aan strenge normen moeten voldoen. Dat controleert de Marokkaanse overheid met inspecties en laboratoriumtests.
De – veelal arme – boeren in het Rifgebergte worden al decennialang achtergesteld door hun overheid. In 2017 bereikte de onvrede in het noorden een hoogtepunt, tijdens de Hirak-rellen. Uiteindelijk besloot de Marokkaanse koning de boeren een kans op legaal inkomen te bieden en het Rifgebergte op die manier een economische impuls te geven.
Volgens onderzoeker Metaal ligt in totaal vier miljoen kilo aan legale hasj en wiet in Marokkaanse pakhuizen, geproduceerd door lokale boeren, te wachten op export. Toch kan Marokko lastig een farmaceutische afzetmarkt vinden in Europa, zegt Metaal. Die is al verzadigd en boeren hebben moeite met de nieuwe normen van de farmaceutische sector. Als de boeren hun overschotten niet kwijtraken, dreigt dus terugkeer naar de illegale markt – en een blamage voor het koningshuis.
Op dit moment is het niet mogelijk Marokkaanse hasj legaal naar Nederland te importeren. Telen voor recreatief gebruik is tegelijkertijd verboden in het Noord-Afrikaanse land en export is niet toegestaan volgens internationale verdragen. De initiatiefgroep voor import ziet een opening: een bilaterale overeenkomst waarbij Marokko hasj onder de noemer van wetenschappelijk onderzoek naar Nederland exporteert, zodat de softdrug kan worden opgenomen in het Nederlandse wietexperiment.
De ministeries die bij het wietexperiment betrokken zijn, laten aan NRC weten de mogelijkheid tot import niet te onderzoeken: ze achten het onmogelijk. Vanwege regelgeving, maar ook omdat de overheid bij import van hasj niet van begin tot eind toezicht kan houden op de keten, zoals bedoeld in het experiment.
Deze teler, CanAdelaar in Hellevoetssluis, levert hasj aan coffeeshops die deelnemen aan het wietexperiment. Foto Walter Herfst
Na de kabinetsval verklaarde de Tweede Kamer het wietexperiment controversieel. Dat betekent dat het demissionaire kabinet geen besluiten over het experiment mag nemen. In aanloop naar de verkiezingen tonen de christelijke partijen zich kritisch over het experiment. Hoewel zowel de ChristenUnie als het CDA in kabinet-Rutte III vóór het wietexperiment stemde, willen beide partijen het – blijkens hun verkiezingsprogramma’s – stopzetten. Het CDA schrijft: „We trekken de stekker uit het wietexperiment.” De ChristenUnie noemt de proef „heilloos” en wil die per direct beëindigen. Met 22 zetels in de peilingen (25 augustus) is de kans reëel dat het CDA opnieuw gaat regeren.
Toch maakt voorvechter van het experiment Joost Sneller (D66) zich weinig zorgen: „Het experiment is inmiddels vastgelegd in de wet en kan niet met een simpele motie worden stilgelegd.” Hij noemt het bovendien „onverstandig dat het CDA wegkijkt van internationale ontwikkelingen rond regulering” en ziet het stopzetten van de proef als „een uitnodiging voor de georganiseerde criminaliteit om opnieuw veel geld te verdienen.”
Source: NRC