LEIDEN - Veel mensen denken dat de koninklijke familie nogal conservatief is en misschien zelfs wat stijfjes. Voor prinses Juliana geldt dat in haar jonge jaren in elk geval zeker niet. Wat ze allemaal heeft gedaan tijdens haar studententijd in Leiden is uitgezocht door een culinair historicus uit Voorburg. Ook de bekende Westlandse meesterpatissier, tv-kok en ijsmaker Hidde de Brabander doet mee aan het onderzoek. Want eten is een rode draad in de geschiedenis van eigenlijk alles, ontdekken zij samen.
Lizet Kruyff is culinair historicus. Zij is dol op geschiedenis en weet alles over ons eten en drinken van vroeger. En laten die twee zaken nou ook de grote liefdes van Hidde de Brabander zijn. Samen hebben ze 'Een taart voor de prinses' geschreven, dat afgelopen week in Leiden is gepresenteerd.
Waar anders dan in het Rijksmuseum van Oudheden aan het Leidse Rapenburg kan dat plaatsvinden? 'Nu honderd jaar geleden heeft de moeder van Juliana, koningin Wilhelmina hier theegedronken toen ze een eredoctoraat kreeg. Daarna gingen ze naar het Academiegebouw en toen naar de kerk. Daarna geef je normaal gesproken een diner, maar dat kon niet want het 350-jarig bestaan van de universiteit werd gevierd.'
Dus wordt later een Leids diner gegeven, maar dan in Den Haag. Op Paleis Noordeinde. Prinses Juliana is daarbij (ze was toen 15), maar ook hoogleraren en vertegenwoordigers van studentenverenigingen, zegt Kruyff. 'Daaraan zie je dat studeren en eten samenhangen.' Zelf studeert ze ook in Leiden, geschiedenis. En met sommige dames uit haar dispuut heeft ze nog steeds contact.
En daar begint dit boek, Een taart voor de prinses. 'Tijdens een reünie kwam iemand naar mij toe die werkzaam is bij het Erfgoedcentrum Leiden en Omgeving. Ze zegt: mijn schoonmoeder was de dochter van een jaarclubvriendin van Juliana. Snap je het nog?' Als we die zin twee keer overlezen, uiteindelijk wel. 'Lastig ja, oké. Maar die mevrouw had dus allerlei brieven en menukaarten in haar archief. En zo is het begonnen.'
Een kleine vier jaar is er gewerkt aan dit boek over de studententijd van prinses Juliana tussen 1927 en 1930. En nu ligt er een boek vol foto's en recepten. 'Ik heb er stiekem best veel werk in gestoken. Het zijn maar 144 pagina's, maar het kostte veel onderzoek en zoekwerk, vertelt medeauteur Hidde de Brabander. 'Maar dat is juist leuk hoor, begrijp mij alsjeblieft niet verkeerd.'
De Poeldijker en Kruyff kennen elkaar inmiddels al een paar jaar. 'Tja, we zijn allebei dus dol op eten én op geschiedenis. Dat is toch een bepaald slag mens, dat trekt elkaar. Het zijn de leukste mensen van de wereld', zegt hij zonder spoortje overdrijving. 'We vullen elkaar goed aan. Lizet weet echt veel van de geschiedenis, ik heb in sterrenzaken gewerkt en zo vullen we elkaar lekker aan.'
De twee zitten geregeld onder het genot van een kop koffie in het Koninklijk Archief in Paleis Noordeinde in Den Haag. 'Ja, struinen, graven. Heerlijk. Dat zou ik elke dag wel willen doen', zegt De Brabander. 'Heel leuk en mooi werk om te doen, echt uniek.' En wat hebben ze dan zoal ontdekt?
Kruyff: 'We hadden geluk. De archiefstukken uit de studieperiode van Juliana waren al die tijd geheim, maar waren echt net openbaar geworden. Dus er was echt heel veel nieuwe informatie. Ach, dat archief is zo mooi. Het is ook een soort bloemlezing uit de Nederlandse culinaire geschiedenis, omdat dus van alles bewaard is gebleven. Dat zegt veel over de hofhouding en hoe zij werkten, maar ook over de gewone mensen.'
En daar blijft het niet bij. 'Ik ben ook het nationaal archief ingedoken en we gingen mensen interviewen over hun herinneringen. Toen meldde zich ook nog een dochter van een andere jaarclubvriendin, die bleek nog veel meer in haar archief te hebben.'
Oké mevrouw Kruyff, nu willen we het weten. 'Goed, de meeste mensen kennen Juliana eigenlijk helemaal niet zo goed. Ze werd ook heel lang strak gehouden door haar ouders. En hier in Leiden, tijdens haar studententijd komt ze eindelijk een beetje los. Dan zie je dat ze andere ideeën gaat ontwikkelen. En ze doet ineens stoute dingen.'
Dat klinkt spannend. 'Nou ja, ze ging bijvoorbeeld stiekem met de tram naar huis. Dat doe je niet in dat soort kringen, normaal gesproken. En ze ging ook weleens onaangekondigd winkelen in Den Haag, met haar vriendinnen. Ze probeerde ook echt los te komen en was op zoek naar een vriendinnengroep die niet bepaald werd door het hof.'
Juliana houdt wel van een knalfuif op zijn tijd, zegt de historicus. 'Ze was echt heel geestig en vlot van de tongriem gesneden. Ze organiseerde ook graag feesten en zo, dat vond ik wel een bijzondere ontdekking. Ze had echt een enorme drang naar gezelligheid en activiteiten ondernemen. Ze at graag samen met vriendinnen en ging graag uit wandelen, fietsen. Ze hield ook logeerpartijtjes en fuiven.'
Het eerste was ze doet op haar achttiende verjaardag, is twee auto's kopen. 'Van die Amerikaanse, Cadillacs. Die gebruikt ze als taxi om haar vriendinnen van Den Haag naar Leiden te brengen en weer terug. Nee, ze reed niet zelf. Dat deden haar chauffeurs. In tegenstelling tot het koningshuis heden ten dage, reed zij zelf geen auto. Ze had ook geen rijbewijs.'
En er is meer wat opvalt in vergelijking met de rest van de Oranjes. 'Ze is de enige die niet paardreed. En van de jacht hield ze ook niet. Zij maakte foto's. En ze fietste.' En toch, een gewone tiener is ze niet. Blijkt, jawel, uit het eten.
'De menukaart voor haar achttiende verjaardag in 1925 bevatte een gerecht als zeekreeft met ketchupsaus. Ketchup ja, voor het eerst in de geschiedenis van het koninklijk huis. Die saus was toen trouwens al een paar decennia in zwang hoor, in Nederland kennen we dat sinds eind negentiende eeuw.' Tegenwoordig een heel ordinair sausje, maar toen dus goed genoeg voor de majestueuze smaakpapillen.
Dat recept heeft ze nagemaakt, uit een kookboek van destijds. 'Samen met topkok Joris Bijdendijk. Wil je proeven?' Uiteraard. Wat goed genoeg is voor het koningshuis, is ook goed genoeg voor uw verslaggever. We krijgen het op een zilveren theelepeltje aangereikt. Het goedje lijkt in niets op het fabrieksspul van de bekende Amerikaanse fabrikant. 'Ik heb hier veertig potjes van gemaakt, gewoon om weg te geven. Leuk hè?'
En zo belanden we via smaak dus weer in de jaren 20 van de vorige eeuw. Maar hoe zit het nou met die studie van de prinses? 'Juliana kon zich wel inschrijven aan de universiteit en colleges volgen maar geen tentamens doen zoals de anderen. De constructie was: college volgen in een aantal vakken en mondeling tentamen doen in vier vakken. Wanneer ze slaagde, dan zou ze een eredoctoraat krijgen.'
'Ze heeft uiteindelijk een aantal vakken gedaan zoals rechten en internationale betrekkingen. En ze kreeg in 1930 inderdaad dat eredoctoraat van Leiden. Ze was trouwens ook geïnteresseerd in oosterse culturen, zoals de islam en spirituele vernieuwing. Ja, iets zweverigs had ze wel in zich. Dat was toen heel modieus.'
'Tegelijkertijd was ze volstrekt onvoorbereid op het universitaire leven', zegt de schrijver. 'Ergens had dat ook wel iets goeds. Juliana vond alles boeiend en wilde altijd het naadje van de kous weten. Daarom is ze later zo'n goede koningin geworden.' Haar studententijd was de mooiste tijd van haar leven, dit is de tijd waar ze het meest genoten heeft. Zonder zorgen, met het hof op afstand, veel gezelligheid, vriendschap en verdieping zijn de kernwoorden uit de periode.
Hoe kijkt de historicus naar haar onderzoeksobject, na het doorspitten van al die archieven en menukaarten? 'Zij is absoluut onderschat. Zodra ze niet beïnvloed werd door haar moeder, of haar latere man Bernhard, dan heeft ze echt een eigen stem en een eigen mening. Ze nam ook allerlei initiatieven. Ze hield van mensen en niet van moeilijk doen. Juliana had absoluut een hekel aan gedoe.'
Wie echt in de voetsporen van de prinses wil stappen, kan een speciale wandelroute volgen waarvan je een kaartje cadeau krijgt bij aanschaf van het boek. 'De Juliana-wandeling, ja. Over het Rapenburg. Langs het academiegebouw, maar ook het clubgebouw van de Vereniging van Vrouwelijke Studenten te Leiden (VVSL), waar ze lid van was, langs de hortus en uiteindelijk ook Rapenburg 45. Daar zouden later haar dochters Beatrix en Margriet gaan wonen tijdens hun studie.'
Tot slot dist Hidde de Brabander ook nog een leuk feitje op. Hij vindt asperges op een koninklijke menukaart, terwijl het helemaal geen seizoen was. 'Die moeten dus wel uit een pot of uit een blik gekomen zijn. Mensen denken dat het alles goud is dat daar blinkt, maar dat is dus helemaal niet altijd zo. Dat vond ik een leuk inkijkje.'
Heeft hij al een idee voor een nieuw gezamenlijk boek? 'Ja, dat hebben we wel. Maar Lizet is altijd bescheiden, dus ik mag daar nooit iets over zeggen. Het lijkt zo'n kleine en oudere vrouw, maar ze geeft mij soms wel op mijn falie. Dus ik zeg niks', klinkt het lachend.
Het boek staat vol foto's uit de geschiedenis van de prinses, haar familie, vrienden en studiegenoten. En vol met recepten, met foto's van nu. Is het nou een kookboek of een geschiedenisboek, dat ze dit keer samen schreven? 'Dat moeten mensen zelf maar bepalen. Het grijpt in elk geval allemaal heel erg in elkaar', zegt Kruyff.
We zijn natuurlijk reuze benieuwd wat de koninklijke familie van dit boek vindt. Vinden ze het een leuk initiatief eng aan ze het lezen? Die vragen stelden wij aan de Rijksvoorlichtingsdienst.
Zijn doen de woordvoering van het koninklijk huis. Maar, op onze vragen gaan ze helaas niet in. 'De Rijksvoorlichtingsdienst reageert niet op publicaties van derden', is het enige commentaar dat wij ontvingen.
Source: Omroep West L'dam