China pakt de komende dagen uit met diplomatieke mega-evenementen, om te beginnen zondag met een top van de Shanghai Cooperation Organisation (SCO), een praatclub voor regeringsleiders buiten de westerse wereldorde. Wat is Beijing daarmee van plan?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Wat is de Shanghai Cooperation Organisation (SCO)?
Toen dit gezelschap in juli 2001 voor het eerst bijeenkwam, bestond de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) uit initiatiefnemer China, Rusland en vier Centraal-Aziatische landen, die met elkaar over gezamenlijke grensconflicten overlegden.
Al deed het Westen smalend over het gebrek aan daadkracht van deze anti-westerse club, het weinig verplichtende karakter is blijkbaar zo aantrekkelijk dat SCO stevig is uitgedijd. Inmiddels zijn tien landen permanent lid, nog eens zestien zitten als dialoog-partner of waarnemer in de wachtkamer. De oorspronkelijke doelstelling, veiligheid en terrorismebestrijding, is uitgebreid met economische en militaire samenwerking. Daarom vinden landen in het mondiale zuiden SCO interessant: meedoen biedt zicht op een zeldzaam momentje met de Chinese leider Xi Jinping.
Waarom is deze jaarvergadering bijzonder?
De gastenlijst van deze editie in de Noord-Chinese havenstad Tianjin is langer dan ooit, met ruim twintig wereldleiders. Dat zijn vertegenwoordigers van landen die vrijwel nergens welkom zijn, zoals de Iraanse president Masoud Pezeshkian, maar dit jaar haken er ook opvallend veel Aziatische staatshoofden aan. Dat zijn niet louter autoritaire types, maar ook democratisch verkozen leiders van Indonesië, India en Maleisië.
Gastheer Xi, die SCO ziet als een schoolvoorbeeld van ‘multilateraal’ denken en doen, zal de symboliek van deze forse opkomst voor zich laten spreken. Xi stelt China aan het hoofd van een nieuwe wereldgemeenschap voor landen uit het mondiale zuiden. Hij is van plan er in Tianjin één grote show van niet-westerse solidariteit van te maken.
Speelt Trumps buitenlandse politiek hierbij een rol?
Nu de Verenigde Staten zich terugtrekken op het Amerikaanse eigenbelang en de internationale wereldorde in de woorden van de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio als ‘een wapen tegen de VS’ beschouwt, kunnen landen die nog wel geloven in internationale samenwerking bij China terecht.
Beijing zet met SCO een schril contrast tussen de Chinese en de Amerikaanse omgang met minder machtige partners. Waar de Amerikaanse president Donald Trump bilateraal of in groepsverband zijn internationale collega’s schoffeert, voor gek zet of opzadelt met torenhoge tarieven, staat Xi klaar met een warm bad van multilateralisme en win-winzakendeals.
Xi wil in Tianjin laten zien dat alle pogingen van het Witte Huis om China, Rusland en Iran onder druk te zetten niets hebben uitgehaald, aldus Eric Olander, hoofdredacteur van het China-Global South Project, een gezaghebbende onderzoeksgroep in Zuid-Afrika.
Vandaar dat de Indiase president Narendra Modi, die zo ambivalent tegenover SCO staat dat hij bij eerdere vergaderingen slechts per videoverbinding meedeed, hoogstpersoonlijk naar Tianjin gaat. Deze week sloeg Trump Modi met importheffingen van 50 procent om de oren.
In Tianjin wordt nu al gefluisterd dat Rusland, China en India een in onbruik geraakt trilateraal overleg genaamd RIC uit de mottenballen zullen halen. RIC stond in de jaren negentig bekend om zijn kritiek op de door de Amerikanen geleide liberale wereldorde, bijvoorbeeld westerse bemoeienis met mensenrechtenkwesties of steun aan afvallige gebieden zoals Taiwan.
Tegelijkertijd keert New Delhi zich af van QUAD, een Amerikaanse groep voor militaire samenwerking in de Indo-Pacific met India, Japan en Australië. India zou dit jaar gastheer zijn van een QUAD-vergadering, maar maakt geen aanstalten die te organiseren.
Hoe ziet de post-Amerikaanse wereldorde volgens Xi eruit?
Het Volksdagblad, de krant van de Chinese communistische partij, pakt uit met een artikel over Xi’s Global Security Initiative (GSI). Dat veiligheidsplan lanceerde Xi in 2022, samen met mondiale initiatieven voor respectievelijk economische ontwikkeling en beschaving. Deze driepoot ondersteunt Xi’s internationale masterplan, het Belt Road Initiative (BRI) waarmee Beijing over de hele wereld infrastructuur en industriegebieden bouwt.
Wie Xi’s GSI onderschrijft, tekent voor ‘ondeelbare veiligheid’, een begrip uit de Koude Oorlog. Het komt erop neer dat geen enkel land zijn veiligheid mag versterken ten koste van anderen, omdat dan ieders veiligheid in het geding is.
Dat klinkt vaag, hoe werkt het in de praktijk?
Het Volksdagblad, dat GSI tot ‘onfeilbare theorie voor internationale betrekkingen’ verheft, noemt ‘China’s positie voor het regelen van de Oekraïne-crisis’ als een lichtend voorbeeld van Xi’s wijsheid. China doet formeel alsof het neutraal is inzake Oekraïne, maar houdt in de praktijk zijn ‘strategische partner’ Rusland de hand boven het hoofd. Ga met elkaar aan tafel, verder komen de Chinese vredesplannen niet.
Xi zegt af te rekenen met realpolitik door staten, die slechts uit zijn op hun eigen veiligheid. Dat vindt Xi een bedreiging voor de wereldvrede. Zijn GSI staat voor een alles overstijgende mondiale aanpak onder leiding van China. Dat betekent leven en laten leven, waarbij de enig denkbare internationale interventie bij gruwelijk oorlogsgeweld bestaat uit het advies maar eens goed met elkaar in dialoog te gaan, en zich verder niet met andermans zaken te bemoeien. Xi’s wollige vredesboodschap komt uiteindelijk neer op het recht van de sterkste.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant