Tijdens de Peloponnesische Oorlog, in 416 voor Christus, kregen de inwoners van het eilandje Melos bericht van Athene: wij annexeren jullie, geef je over of we vermorzelen jullie. Melos was als enige Egeïsche eiland niet in handen van Athene. Wij zijn neutraal, antwoordden de eilanders, we vormen geen bedreiging voor jullie. Daarop stuurde Athene Melos een ultimatum. Thucydides, de Atheense historicus, heeft deze episode beschreven in De Peloponnesische Oorlog. De enige rechtvaardiging die Athene voor Melos’ annexatie gaf: „De sterken doen wat ze kunnen, de zwakken lijden wat ze moeten.”
Dit gezegde is weer akelig actueel nu Amerika Europees grondgebied opeist, een handelsoorlog voert tegen Europese goederen en deze week ook de aanval inzette op digitale regelgeving, ‘digitaks’ en chipsbedrijven in Europa – en dan hebben we het nog niet eens over Russisch of Chinees gebully. Geconfronteerd met dit soort krachtpatserij zijn kleine Europese landen keihard bezig hun knopen te tellen. En dekking te zoeken bij de Europese Unie. Laatste voorbeeld: het vorstendom Liechtenstein, een Alpenstaatje met veertigduizend inwoners ingeklemd tussen Zwitserland en Oostenrijk. Liechtenstein, een van ’s werelds rijkste landen, heeft net een werkgroep in het leven geroepen om de toekomstige betrekkingen met de EU te inventariseren. „We gaan alle opties bekijken,” kondigde premier Brigitte Haas aan, „zonder oogkleppen op.”
Haar land is zonder kleerscheuren door de eerste maanden-Trump heen gekomen. Niemand schaakt Liechtenstein, tot nog toe. Terwijl Zwitserland in rep en roer is omdat Trump heffingen van 39 procent aankondigde op Zwitserse importproducten (grotendeels medicijnen), kreeg Liechtenstein net als de EU ‘slechts’ 15 procent opgelegd. Liechtenstein zit met IJsland en Noorwegen (beide ook 15 procent) in de Europese Economische Ruimte (EER), waar alle EU-landen ook deel van uitmaken. Dat arrangement stelt hen in staat om, als niet-EU-land, mee te doen op de Europese interne markt èn er vrije handel mee te drijven. Zwitserland zit niet in de EER en heeft geen vrijhandel met de EU. De les: hoe meer je je aansluit bij een grotere club, hoe minder je alleen staat tegenover tirannieke grootmachten als Amerika. Massa telt, tegenwoordig.
Denemarken, dat jarenlang selectief EU-lid was en niet meedeed aan Europese defensie, justitiesamenwerking of de euro, verdiept zijn lidmaatschap nu (Groenland, geclaimd door Trump, is Deens grondgebied). IJsland, dat in 2013 onderhandelingen met de EU afbrak omdat het de Europese visserijregels niet wilde, houdt binnenkort toch een referendum over toetreding. Velen zeggen dat Noorwegen, na de verkiezingen in september, weleens kan volgen. In dat geval blijft Liechtenstein misschien als enige niet-EU-land in de EER over. Zelfs het Eurosceptische Zwitserland, dat in 2021 onderhandelingen met Brussel over extra toegang tot de interne markt afkapte omdat het bepaalde EU-regels niet wilde overnemen, heeft laatst haastig getekend. Kleine landjes voelen zich ineens kwetsbaar, concludeert de Zwitserse EU-expert Cenni Najy in een podcast. Ze kiezen eieren voor hun geld omdat „de EU, die vroeger vooral een economische macht was, steeds meer een veiligheidsmacht wordt”.
Over veiligheid gesproken: Liechtenstein zit ook niet bij de NAVO. Het heeft leger noch defensiebudget – net als IJsland, dat wel bij de NAVO zit en nu wil aanhaken bij Europese defensie. Wat een ministaatje kan bijdragen aan Europese defensie, is onduidelijk. Maar Liechtenstein heeft dezelfde veiligheidsproblemen als andere Europese landen – fake news, cybercrime, bruggen en wegen waar geen tank overheen kan. Dus overweegt ook Vaduz om enige procenten bbp aan defensie te gaan uitgeven, zoals NAVO-landen. Wie de lusten wil, moet ook de lasten dragen.
Of Liechtenstein ooit lid wordt van de EU? Premier Haas kan het zich „voorlopig niet voorstellen”. Maar ook buitenstaanders kunnen ver integreren. En bescherming krijgen. Die kans hadden ze op Melos destijds niet. Zij konden nergens schuilen. Niemand hielp hen. Uiteindelijk deed het almachtige Athene „wat het wilde”: het veroverde Melos, executeerde alle mannen en maakte vrouwen en kinderen tot slaaf. En op het eiland „leden de zwakkeren wat ze moesten”.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC