De overheid kan mensen actief en direct gaan benaderen als zij recht hebben op uitkeringen of toeslagen maar die nog niet hebben aangevraagd. Het wetsvoorstel dat dit mogelijk moet maken is naar de Tweede Kamer gestuurd, waar mogelijk nog vragen zullen leven over de privacy.
is chef van de politieke redactie.
Gemeenten, de Belastingdienst en uitkeringsinstanties kunnen zelfs het aanvraagformulier al zelf gaan invullen, zo staat in het voorstel van waarnemend demissionair minister Keijzer van Sociale Zaken.
Uit onderzoeken blijkt al jaren dat veel mensen met recht op uitkeringen of toeslagen de weg naar de juiste instanties niet weten te vinden. In 2021 meldde de inspectie van het ministerie van Sociale Zaken dat meer dan een derde van de bijstandsgerechtigde huishoudens in de praktijk geen bijstandsuitkering ontvangt. Dat gaat om 170 duizend huishoudens.
Ook veel toeslagen liggen ongebruikt op de plank. Uit cijfers van de Belastingdienst blijkt dat een op de tien mensen bijvoorbeeld de zorgtoeslag niet aanvraagt terwijl zij daar gezien hun inkomenspositie wel recht op hebben. ‘Mensen weten niet dat de regelingen bestaan of zijn bang om later een groot geldbedrag terug te moeten betalen’, aldus Keijzer in een toelichting op het voorstel. ‘Hoewel dit begrijpelijk is, leidt het ertoe dat ze een bedrag mislopen dat net het verschil kan maken tussen financiële stress of rust.’
Het nieuwe wetsvoorstel geeft uitkeringsinstanties en gemeenten de mogelijkheid om mensen actief te benaderen als uit de gegevens blijkt dat zij geen gebruik maken van rechten die ze wel hebben. De instanties krijgen daartoe een ‘discretionaire bevoegdheid’: ze mógen het doen, maar zijn daartoe niet verplicht. Mensen kunnen er dus ook geen rechten aan ontlenen als een instantie hen niet actief heeft benaderd.
Met het voorstel komt het kabinet tegemoet aan een lang gekoesterde wens van de Tweede Kamer, maar daar zal het debat zich nog wel toespitsen op de privacy. Bij het bepalen of mensen inkomensondersteuning mislopen, mogen instanties niet alleen gebruik maken van hun eigen gegevens maar worden – meer dan nu – ook gegevens uitgewisseld.
De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde eerder dat voor iedereen volstrekt duidelijk moet zijn welke gegevens op welke plek belanden en wat daarmee gebeurt. Keijzer benadrukte vrijdag dat gegevens alleen gebruikt mogen worden op mensen te wijzen op hun rechten en niet om actief op zoek te gaan naar uitkeringsfraude of onterecht ontvangen toeslagen. Ook komt er de mogelijkheid van een opt-out: mensen kunnen bezwaar aantekenen tegen de uitwisseling van hun gegevens.
De Raad van State, de belangrijkste adviseur van het kabinet over nieuwe wetsvoorstellen, ziet de voordelen van het plan. Wel wijst de Raad erop dat het inzetten van de discretionaire bevoegdheid zal gaan leiden tot verschillen: de ene gemeente of uitkeringsinstantie zal er waarschijnlijk actiever mee omgaan dan een ander. De Raad waarschuwt de Tweede Kamer dat die zich bij de behandeling van de wet moet realiseren dat niet iedereen gelijk zal worden behandeld.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant