Het agressieve handelsbeleid van Trump heeft na een gerechtelijke uitspraak een forse tegenslag opgelopen. Een federaal beroepshof oordeelde vrijdag dat de meeste van zijn importheffingen illegaal zijn. Wat betekent dit voor Trumps plannen om het mondiale handelssysteem naar zijn hand te zetten?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat hebben de rechters geoordeeld over Trumps heffingenbeleid?
Donald Trump heeft sinds zijn aantreden het ene na het andere land importheffingen opgelegd, steevast eigenhandig en zonder instemming van het Congres. Daaraan heeft een federaal beroepshof in ieder geval tijdelijk paal en perk gesteld. Het hof oordeelde dat veel van Trumps importheffingen onrechtmatig tot stand zijn gekomen.
Het opleggen van belastingen, inclusief importheffingen, is ‘primair de bevoegdheid van het Congres’, stellen de rechters in hun uitspraak. En de wet waar Trump een groot deel van zijn heffingenbeleid juridisch op heeft gestoeld, geeft hem niet zomaar de 'onbegrensde macht’ om importheffingen op te leggen.
Het gaat om de zogeheten wederkerige heffingen tegen landen van over heel de wereld waar Trump in april voor het eerst mee kwam. Het tarief berekende de president door het handelstekort met een land door twee te delen, een rekensom waar economen scherpe kritiek op uitten. En ook de heffingen die hij in februari aankondigde tegen China, Canada en Mexico, als onderdeel van zijn strijd tegen de illegale handel in fentanyl, vallen onder deze uitspraak.
Waarom vindt Trump dat hij het Congres kan omzeilen?
De centrale pijler onder Trumps wereldwijde importheffingen is de zogeheten International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) uit de jaren zeventig. Volgens die wet kunnen presidenten een breed scala aan economische maatregelen nemen om ‘uitzonderlijke bedreigingen’ voor ‘de nationale veiligheid, het buitenlandbeleid of de economie’ het hoofd te bieden.
Zijn voorgangers gebruikten de wet om sancties op te leggen aan andere landen. Trump is de eerste die er importheffingen mee heeft ingevoerd. Zijn wederkerige heffingen rechtvaardigde hij door de ‘grote en aanhoudende’ handelstekorten van de Verenigde Staten met de rest van de wereld tot ‘nationale noodtoestand’ te bombarderen. Datzelfde deed hij om ‘de buitengewone bedreiging die uitgaat van illegale immigranten en drugs, zoals het dodelijke fentanyl’ met heffingen tegen China, Canada en Mexico te kunnen bestrijden.
Maar in de wettekst komt het woord ‘heffingen’ helemaal niet voor, benadrukt het beroepshof in zijn uitspraak, waar zeven van de elf rechters zich achter schaarden. Het Congres heeft volgens de rechters met de IEEPA ‘geen duidelijke toestemming gegeven’ voor heffingen met de orde van grootte waar Trump mee op de proppen is gekomen.
Zulke juridisch dubieuze maatregelen zijn in Trumps tweede termijn gemeengoed geworden. Ook in andere gevallen heeft hij teruggegrepen naar obscure noodwetten om zijn beleid te rechtvaardigen. Zo beriep hij zich op een wet uit 1798, die daarvoor enkel in oorlogstijd werd gebruikt, om Venezolanen die verdacht werden van bendelidmaatschap het land uit te zetten. Daar stak het Hooggerechtshof uiteindelijk een stokje voor.
Betekent dit het einde van Trumps importheffingen?
Vooralsnog niet. Zoals Trump na de uitspraak op zijn sociale medium Truth Social uitriep: ‘Alle heffingen zijn nog van kracht!’. Het beroepshof heeft bepaald dat de heffingen die hun basis vinden in de IEEPA tot zeker oktober van kracht mogen blijven.
Dat moet de regering de kans geven om beroep aan te tekenen bij het Hooggerechtshof. Trumps minister van Justitie, Pam Bondi, heeft al aangekondigd dat te zullen doen. De grote vraag is of de conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof bereid is Trumps handelsbeleid de genadeslag toe te brengen. In de vele rechtszaken tegen zijn decreten weet Trump het Hof vaker wel dan niet aan zijn zijde.
Bovendien heeft Trump niet al zijn heffingen doorgevoerd op basis van de wet die nu ter discussie stond. Naast importheffingen aan landen overal ter wereld heeft Trump ook bepaald dat op specifieke producten invoerrechten moeten worden betaald. Zo geldt er een tarief van 50 procent op de import van staal en aluminium en een tarief van 25 procent op auto’s en auto-onderdelen.
Heffingen in die tweede categorie zijn dan weer gebaseerd op een bepaling uit de Amerikaanse handelswetten die bekendstaat als ‘Section 232’. Daarmee kan een president heffingen opleggen als bepaalde importen de nationale veiligheid ‘dreigen te beschadigen’. Maar daar moet eerst wel een onderzoek voor worden uitgevoerd dat tot wel 270 dagen kan duren. Dat strookt niet altijd met de snelheid waarmee Trump te werk wil gaan.
Welke gevolgen heeft de uitspraak dan wel?
Die zijn met name politiek. Onder dreiging van de wederkerige importheffingen heeft Trump met verschillende landen voor hem gunstige handelsovereenkomsten gesloten. Zo dwong hij akkoorden af met het Verenigd Koninkrijk, Vietnam en ook de Europese Unie. Als onderdeel van die overeenkomsten zijn nog altijd verlaagde tarieven van kracht. De uitspraak van het beroepshof dreigt daar de basis onder weg te halen en de nog lopende onderhandelingen met andere landen te verstoren.
Dat risico onderkent ook Trumps regering. In een verklaring die minister van Financiën Scott Bessent aan het beroepshof overlegde, waarschuwde hij dat het opschorten van de heffingen zou ‘leiden tot een gevaarlijke diplomatieke afgang’. Handelsminister Howard Lutnick zei te vrezen voor ‘vergeldingsmaatregelen’ van andere landen bij een dergelijke besluit, evenals voor het annuleren van bestaande handelsovereenkomsten.
Met zijn importheffingen heeft Trump bovendien een handig instrument om landen zijn politieke wil op te leggen. Zo heeft hij de IEEPA gebruikt om Brazilië om de oren te slaan met een heffing van 50 procent, als straf voor het vervolgen van oud-president en Trump-bondgenoot Jair Bolsonaro. De uitspraak van vrijdag dreigt ook aan dat dreigmiddel een eind te maken.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant