Het stemrecht van patiëntvertegenwoordigers binnen het Europees geneesmiddelenagentschap (EMA) dreigt te verdwijnen. Dat zou een zeer slechte zaak zijn, omdat zij inzichten hebben die geen enkel medisch handboek kan bieden.
In het Europese geneesmiddelenbeleid wordt de bijdrage van patiënten in de besluitvorming nog te vaak gezien als die van mensen met een verhaal, oftewel als een emotioneel intermezzo tijdens vergaderingen. Hun rol is compassie opwekken, niet meebeslissen. Maar dat beeld is achterhaald.
Als twee professionals uit de biotech- en onderzoekswereld én patiëntvertegenwoordigers zien we juist het tegenovergestelde: patiëntenvertegenwoordigers zijn niet alleen ervaringsdeskundig, maar ook artsen, onderzoekers, data-analisten, labmanagers en beleidsadviseurs. Zij brengen inzichten mee die geen enkel medisch handboek kan bieden. Hun inbreng is geen bijzaak, maar een kwaliteitsgarantie.
Toch overweegt de Europese Raad het stemrecht van patiëntvertegenwoordigers binnen het Europees geneesmiddelenagentschap (EMA) af te schaffen of sterk te beperken. Daarmee verdwijnt in één klap 25 jaar vooruitgang op het gebied van patiëntenparticipatie.
Over de auteurs
Thibault Krommenhoek is patiëntenvertegenwoordiger bij de Belangenvereniging van Kleine Mensen en sales manager bij TebuBio. Rob Haselberg is voorzitter van de Vereniging van Huntington en Head Translational Biomarkers bij VectorY Therapeutics.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het gaat om twee belangrijke commissies: de CHMP (Committee for Medicinal Products for Human Use), die adviseert over de toelating van nieuwe geneesmiddelen en de PRAC (Pharmacovigilance Risk Assessment Committee), die toeziet op de veiligheid van geneesmiddelen na toelating. Patiëntenorganisaties hebben daar nu een formele stem in beslissingen over effectiviteit, risico’s en bijwerkingen. Straks dreigt die stem te worden gereduceerd tot symboliek.
Alsof dat niet genoeg is, blijft het stil vanuit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over deze koerswijziging. Vanuit Den Haag klinkt officieus zelfs dat Europa te veel op de hand van patiënten is en dat men liever meer stemmen hoort van mensen met een wetenschappelijke achtergrond.
Die opmerking verraadt het hardnekkige misverstand dat ervaringsdeskundigheid en wetenschappelijke deskundigheid elkaar uitsluiten. Alsof iemand met een zeldzame ziekte of chronische aandoening niet óók wetenschappelijk gevormd kan zijn. Juist die combinatie maakt de stem van patiënten extra relevant: zij herkennen blinde vlekken, stellen andere vragen en denken in oplossingen die in een ivoren toren nooit boven tafel komen.
Wij kennen talloze voorbeelden uit onze eigen netwerken: professionals combineren werkervaring met levenservaring als patiënt. Die dubbelrol maakt hen onmisbare bruggenbouwers tussen beleid, wetenschap en menselijk perspectief.
De Europese Unie erkende dit in het verleden zelf. In 2012 startte zij met het EUPATI-project, opgezet met als doel om patiënten op te leiden tot hoogwaardige gesprekspartners in geneesmiddelontwikkeling. Als zelfstandige non-profitorganisatie geeft EUPATI nu intensieve training in klinische studies, regelgeving, data-analyse en geneesmiddelontwerp. Meer dan vierhonderd patiëntvertegenwoordigers mogen zich EUPATI-fellow noemen en zetten hun expertise wereldwijd in. Het is wrang dat Europa eerst investeert in de opleiding van patiënt-experts om hen vervolgens het stemrecht te ontnemen. Het is nog wranger als je beseft dat dit tegen de visie ingaat van zowel (hooggeplaatste) WHO- als EMA-medewerkers.
In het domein van zeldzame en genetische aandoeningen kan de combinatie van professionele kennis en ervaringsdeskundigheid het verschil maken tussen een behandeling die werkt op papier, en een behandeling die werkt in het echte leven. Wanneer de stem van patiënten in bijvoorbeeld CHMP en PRAC slechts een formaliteit wordt, vervalt hun invloed tot ‘aanhoorrecht’. Maar luisteren zonder stemrecht is vrijblijvend. Het geeft geen gelijkwaardige positie. En wie bepaalt dan nog of een risico ‘aanvaardbaar’ is, of een bijwerking ‘redelijk’? Het zijn uiteindelijk patiënten die met die gevolgen leven. Zij moeten daarom mede-eigenaar zijn van deze afwegingen.
Nederland staat internationaal bekend als voorloper in patiëntenparticipatie. We hebben een reputatie van samenwerking tussen overheid, wetenschap en patiëntenbewegingen. Die positie dreigen we nu in te ruilen voor een achterhoederol. Dit gaat verder dan een interne EMA-discussie. Het raakt de legitimiteit van het hele besluitvormingsproces rond geneesmiddelen. Door patiënten uit te sluiten van volwaardig stemrecht, keren we terug naar een technocratisch model waarin alleen medisch-wetenschappelijke experts mogen meestemmen, alsof medische wetenschap in een sociaal vacuüm kan bestaan.
Wij roepen het ministerie van VWS op om terug te komen op deze lijn. Nederland moet zich in Brussel juist inzetten voor het behoud en de versterking van volwaardig stemrecht voor patiënten in het EMA. De Europese Raad moet patiënten niet zien als passieve ontvangers van zorg of als lastige belanghebbenden, maar als medebouwers van beleid en innovatie. Wetenschap en patiënten zijn bondgenoten en moeten volwaardig aan tafel blijven, mét stemrecht.
De volgende personen ondersteunen deze oproep:
Johan de Graaf is voorzitter Hypofyse Stichting en EUPATI-fellow.
Louise Bouman is voorzitter Stichting Pulmonale Hypertensie en EUPATI-fellow.
Maria Kortekaas is voorzitter Vereniging voor Angio-oedeem en EUPATI-fellow.
Diana Kwast-Hoekstra is voorzitter Stichting (On)beperkt Vooruit! en EUPATI-fellow.
Annemarie Sluijmers is vice-voorzitter en secretaris Lupus Europe en EUPATI-fellow.
Koen Nijbroek is voorzitter HEVAS.
Eus van Leeuwen is bestuurslid Cure ALS patiëntenvereniging en EUPATI-fellow.
Janine Bastiaans-Smith is bestuurslid Stichting voor Afweerstoornissen en EUPATI-fellow.
Leonard van Egmond is bestuurslid MPN stichting en EUPATI-fellow.
Wilma Westenberg is bestuurslid HEVAS en EUPATI-fellow.
Jet van Lierop is bestuurslid Patienten Platform Sarcomen en EUPATI-fellow.
Maaike Star is patiëntvertegenwoordiger SchildklierNL en EUPATI-fellow.
Madelon Kroneman is patiëntvertegenwoordiger Spierziekten Nederland en EUPATI-fellow.
Carine Besselink- Berendsen is patiëntvertegenwoordiger Nierpatiënten Vereniging Nederland en EUPATI-fellow.
Betty Frankemölle is patiëntvertegenwoordiger Longfonds en EUPATI-fellow.
Marieke Holzapfel is patiëntvertegenwoordiger Jeugdreuma Vereniging Nederland en EUPATI-fellow.
Loes den Braber is patiëntvertegenwoordiger Nederlandse Vereniging Sjögren Patiënten en EUPATI-fellow.
Petra van der Voort is patiëntvertegenwoordiger SchildklierNL en EUPATI-fellow.
Evert Walrave is patiëntvertegenwoordiger Longkanker Nederland en EUPATI-fellow.
Jetske van der Schaar is patiëntvertegenwoordiger dominant erfelijke ziekte van Alzheimer.
Ine Israel is voorzitter Neurofibromatose Vereniging Nederland.
Lidia Barberio is directeur patiëntenorganisatie Longkanker Nederland.
Carla Vos is algemeen directeur Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen.
Annemiek Verkamman is managing director Hollandbio.
Merel Langelaar is director Biomedical Primate Research Centre.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant