Er was onder EU-defensieministers in Kopenhagen vrijdag ‘brede steun’ voor een mandaat om in Oekraïne militaire training te verzorgen na een staakt-het-vuren. Zo’n bestand, en de druk op Rusland die daarvoor nodig is, blijven echter ongrijpbaar.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
In wat een herkenbaar patroon voor het Europese continent begint te worden, voerde Rusland deze week massale bombardementen uit op Oekraïne, inclusief de hoofdstad Kyiv. Daarbij vielen ten minste 23 doden en tientallen gewonden, en raakten de gebouwen van de diplomatieke missie van de EU en The British Council beschadigd.
EU-ministers, bijeen in Kopenhagen voor informeel overleg, sloegen terug met woorden. Hoge vertegenwoordiger Kaja Kallas sprak van een ‘bewuste keuze om te escaleren en het vredesproces te bespotten’. Ook andere Europese leiders reageerden woedend.
Die Europese boosheid beïnvloedt de Russische oorlogscalculaties echter niet. EU-landen toonden zich vrijdag bereid Oekraïense troepen in Oekraïne te trainen, na een bestand. Maar de benodigde militaire en economische druk op Rusland om zo’n bestand te sluiten, blijft een ongrijpbaar doel.
Het lukt de Europeanen na achttien sanctiepakketten nog steeds niet dat effect te bereiken via economische druk – ook omdat ze zelf toch energie uit Rusland zijn blijven importeren en goederen (via Centraal-Azië) naar Rusland exporteren.
Nieuwe Amerikaanse sancties worden onder Trump steeds uitgesteld, behalve tegen India. Nu blijkt uit berichtgeving van The Wall Street Journal dat er dit jaar geheime gesprekken zijn gevoerd tussen Exxon en Rosneft over een terugkeer van de Amerikaanse oliegigant naar Rusland. Gelijktijdig aan de top in Alaska hief Poetin een juridische barrière voor die terugkeer op, en suggereerde hij meer bilaterale zakendeals.
De EU-ministers spraken vrijdag over een nieuw sanctiepakket. Zaterdag buigen ze zich opnieuw over een grotere inzet van Russische bevroren tegoeden ten gunste van Oekraïne. Maar ook daarover blijven de interne verschillen groot.
Kan Europa dan wellicht de militaire druk op Rusland verhogen? Oekraïne reageerde deze week verheugd op de Amerikaanse bereidheid 3.500 Eram-raketten, met een bereik tot 450 kilometer, te leveren – vooral met Deens, Nederlands en Noors geld. Maar tegelijkertijd onthulde The Wall Street Journal dat Oekraïne al maanden geen toestemming krijgt van het Pentagon om doelen in Rusland aan te vallen.
Raketdeskundige Fabian Hoffmann wijst op X op de prijs van deze afhankelijkheid van de VS: ‘Er is geen reden waarom Europese raketproducenten in de afgelopen drieënhalf jaar niet zo’n systeem hadden kunnen bouwen, gefinancierd door Europese regeringen. Nu verlaten schaarse Europese fondsen het continent, terwijl Amerikaanse beperkingen op doelen de impact van deze wapens flink zullen verminderen.’
In Kopenhagen spraken de defensieministers ook over de snelste en waarschijnlijk goedkoopste manier de Oekraïense defensie op te krikken: meer investeren in de defensieproductie in Oekraïne. Denemarken loopt hierin voorop, net als in bilaterale projecten met Kyiv inzake wapenproductie buiten Oekraïne.
Ondertussen herinnerde de regering-Trump er weer aan hoe fundamenteel anders zij tegen de oorlog aankijkt. Trumps woordvoerder veroordeelde niet alleen Ruslands luchtaanvallen op civiele doelen, maar ook de Oekraïense droneaanvallen op olieraffinaderijen in Rusland. Terwijl die laatste aanvallen, uitgevoerd met wapens die Oekraïne zelf produceerde, juist de enige ‘sancties’ zijn die een direct effect sorteren in Rusland: de benzineprijzen vliegen omhoog en in de provincie zijn er benzinetekorten.
De Europeanen juichen over de eindelijk binnengehaalde Amerikaanse belofte van betrokkenheid bij Europese ‘veiligheidsgaranties’ na een staakt-het-vuren – al lijkt deze beperkt en onbetrouwbaar. Ook daar ligt Poetin niet wakker van: gaan Europeanen hun troepen echt ontplooien zonder zijn instemming? En zo ja, gaan ze dan echt terugschieten als Rusland hun wilskracht test in Oekraïne?
Jim Townsend, oud-topfunctionaris op het Pentagon, noemt de Europese plannen hieromtrent ‘vastklampen aan een strohalm’. ‘De Russen zijn niet bang voor de Europeanen’, zegt hij tegen nieuwssite Politico. Het zou goed kunnen dat Poetin dezelfde boodschap stuurde met zijn twee raketinslagen op 50 meter van de EU-missie in Kyiv.
In een verdere realitycheck zei Oekraïense president Volodymyr Zelensky vrijdag dat de Russen honderdduizend militairen hebben samengetrokken rond Pokrovsk.
Zo blijft, terwijl Oekraïne de frontlijn houdt, een strategisch eenzaam Europa zich bezinnen op een overtuigend antwoord op Russische agressie, waarvan de omvang het Europese voorstellingsvermogen nog steeds te boven gaat.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant