Het is verkiezingstijd dus daar is het onderwerp weer: de hypotheekrenteaftrek. Wat klopt er van drie belangrijke argumenten voor en tegen afschaffing van de koopsubsidie?
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Ja, daar is het H-woord weer. Al ruim een kwarteeuw is het motto ‘handen af van de hypotheekrenteaftrek’ de gehoopte parachute voor politieke partijen in vrije val. Deze keer is het de VVD die, met steun van De Telegraaf en de heren van Vandaag Inside, vol op het orgel gaan voor behoud van de regeling. Ook de PVV doet mee.
Zij staan daarin opvallend genoeg nu niet alleen tegenover voorspelbare linkse partijen als GroenLinks-PvdA maar ook tegenover het CDA (dat de regeling vorige verkiezingen nog wilde behouden).
In het gevecht om de kiezer vliegen de argumenten voor en tegen nu weer over tafel. Aan de hand van drie grafieken bespreken we de belangrijkste.
Puur economisch bekeken is het onzinnig en duur om iedereen die een hypotheek afsluit te subsidiëren. Dat doet de hypotheekrenteaftrek doordat huizenbezitters de rente die zij betalen mogen aftrekken van de inkomstenbelasting. Aangezien alle huizenkopers hetzelfde voordeel krijgen en de hoeveelheid huizen beperkt is, vertaalt de subsidie zich in een hogere huizenprijs. De enige partij die evident baat heeft bij deze miljarden kostende maatregel, is de bank. Die kan immers hogere hypotheken verkopen.
Allemaal goede redenen om de regeling in een gestaag tempo af te schaffen, en dat hebben regeringen onder leiding van de VVD deze eeuw dan ook gedaan, zodra de campagne voorbij was. Daardoor is de kostenpost voor de staat sinds 2012 geleidelijk afgenomen.
Maar door een combinatie van stijgende huizenprijzen en de stijgende rente is dat bedrag sinds twee jaar weer hard aan het oplopen. Gecombineerd met de krappe overheidsfinanciën ligt het dus voor de hand dat partijen naar verdere afbouw kijken om andere plannen overeind te houden.
Sommige van die nadelen worden erkend door Taco van Hoek, directeur van het Economisch Bureau voor de Bouw. Van Hoek figureerde afgelopen week groot in een voorpaginastuk van De Telegraaf tégen de afbouw van de hypotheekrente. ‘De hypotheekrenteaftrek is weinig doelmatig, en als hij niet bestond zou ik hem niet invoeren. Dus als je zo geld naar de schatkist wil halen, dan kan ik dat begrijpen.’ Veel andere argumenten die tegenstanders van de heffing gebruiken noemt Van Hoek ‘onjuist’ of ze hebben in zijn ogen aan kracht ingeboet ‘doordat de regeling afgelopen tien jaar al flink is teruggeschroefd’.
Een belangrijk argument in de politiek is altijd dat vooral rijken profiteren van de hypotheekrenteaftrek. Van Hoek zette deze week de cijfers nog eens op een rijtje. Jonge mensen hebben inmiddels gemiddeld een hogere hypotheekschuld dan oudere huizenbezitters. Terwijl die oudere huizenbezitters in aanzienlijk duurdere huizen wonen. ‘Verlagen van de renteaftrek komt dus harder aan bij starters dan bij vermogende ouderen.’
Ook Oscar Noorlag van de Van Bruggen Adviesgroep (financieel adviseurs) onderschrijft dat jongeren die afgelopen jaren met moeite een huis hebben gekocht de meeste impact zullen voelen van het afschaffen van de hypotheekrenteafrek. ‘Zeker doordat de rente de afgelopen jaren scherp is gestegen van 1 procent naar ruim 4 procent. Hoe meer rente je betaalt, hoe meer je profiteert van de aftrek.’
Noorlag wijst er intussen ook op dat de starter van nu een zeer selecte groep is. ‘De gemiddelde eenverdiener die nu een eerste huis koopt, heeft een salaris van ruim 70 duizend euro. Of wordt door ouders geholpen.’
Noorlag ziet hoe de renteaftrek de vermogensongelijkheid tussen kopers en niet-kopers vergroot en is daarom zeker voorstander van afbouwen. Het leed voor mensen die recent gekocht hebben, zal volgens hem beperkt blijven als een volgende regering daar minimaal vijftien jaar de tijd voor neemt. ‘Dan worden de stijgende rentekosten ruim gecompenseerd door groei van inkomen.’
Het klinkt logisch: mede door de hypotheekrente zijn huizen zo duur dat starters ze niet meer kunnen betalen, dus als je de regeling afschaft doe je daar iets tegen. Maar die redenering gaat eraan voorbij dat potentiële huizenkopers ook minder kunnen bieden zonder hypotheekrenteaftrek. In de concurrentie met andere kopers schieten ze er simpelweg niets mee op.
Het werkelijke probleem is volgens EIB-directeur Van Hoek vooral dat er gewoon te weinig geschikte woningen zijn. ‘Hoge prijzen los je uiteindelijk alleen maar op door meer aanbod en door de kosten omlaag te brengen van het ontwikkelen en bouwen van woningen.’ Door de hypotheekrenteaftrek te verlagen, zal dat probleem op korte termijn alleen maar groter worden, voorspelt Van Hoek. ‘Als mensen minder kunnen lenen, krijg je tijdelijke vraaguitval, waardoor er tijdelijk ook minder woningen worden gebouwd.’
Maar die logische stelling wordt genuanceerd door De Nederlandsche Bank. In een recente studie schrijven DNB-onderzoekers dat de relatie tussen het ‘woningtekort’ in Nederland en de huizenprijs heel beperkt is. Sterker: in de jaren veertig, toen er gigantische woningnood was, stegen de prijzen amper. Er waren geen huizen, maar ook geen geld om de prijs verder op te drijven.
De afgelopen decennia was het woningtekort redelijk constant maar vlogen de prijzen de lucht in. Dat is te verklaren door een samenloop van omstandigheden, stelt DNB. ‘De fiscale regels rondom wonen spelen zeker een rol, net als de lage rente en de gestegen salarissen’, zegt een woordvoerder van DNB. ‘Maar ook hoe de bestaande woonruimte wordt verdeeld, hoe de huurmarkt functioneert.’
Wie er precies baat heeft bij het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek is dus zeer afhankelijk van veel verschillende factoren. In hoeveel tijd wordt het afgeschaft? En vooral, wat doet een nieuwe regering vervolgens met het belastinggeld dat vrijkomt? Gaat dat naar het leger of naar het bouwen van extra huizen of verlagen van inkomstenbelasting?
Dezer dagen zijn de meeste politieke partijen druk in onderhandeling met het Centraal Planbureau om de details te leveren die schuilgaan achter de beloften in hun verkiezingsprogramma. Pas als het CPB op 7 oktober de doorrekening van al die details publiceert, wordt duidelijker wat de echte consequenties zijn van alles wat politici nu roepen.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant