NSC is uit het demissionaire kabinet gestapt vanwege onenigheid over de handel met illegale Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Maar waaruit bestaat die handel eigenlijk, en waarom is het zo moeilijk ermee te stoppen? Zes vragen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie.
Wat haalt Nederland uit het door Israël bezette gebied in Palestina?
Als het gaat over handel vanuit de illegale Israëlische nederzettingen met Nederland, dan komen al snel dadels in beeld.
‘Je kunt denken: wat stelt dat nu voor’, zegt Thomas van Gool, Israël-Palestina-expert van vredesorganisatie Pax. ‘Maar die dadels worden letterlijk gekweekt op land waar kort geleden nog Palestijnen woonden. Hun land is afgepakt, ze zijn verdreven. Echte levens, van echte mensen, worden op deze manier verwoest.’
De dadelteelt is niet marginaal, benadrukt Van Gool. ‘Als je een bakje dadels koopt in een Nederlandse supermarkt, en er staat op dat die uit Israël komen, dan is de kans groot dat ze uit bezet gebied afkomstig zijn.’
Naast dadels komen ook citrusvruchten, avocado’s en mango’s er vandaan. En wijn.
Welke goederen en diensten leveren Nederlandse bedrijven in de illegale nederzettingen?
Accommodatieplatform Booking.com, gevestigd in Amsterdam, is een van de ondernemingen die er actief is. De Hoge Commissaris van de Mensenrechten van de Verenigde Naties nam het platform op in een database van bedrijven die bijdragen aan het voortbestaan van de illegale nederzettingen.
In die lijst staat nog een Nederlands bedrijf, Tahal Group International. Dat hielp mee met het opzetten van de afvalwaterzuivering in Jeruzalem en een aantal illegale nederzettingen.
Op een andere lijst, van de Don’t Buy Into Occupation Coalition, staat voor Nederland ook CNH Industrial, een multinational die zware machinerie levert. Volgens de Israëlische maatschappelijke organisatie Who Profits worden die machines onder andere gebruikt voor de bouw aan nieuwe Israëlische nederzettingen, de sloop van Palestijnse huizen en voor de afscheidingsmuur die Israël neerzette op Palestijns gebied.
En dat is nog maar het topje van de ijsberg, denkt Lydia de Leeuw, van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo). Zij wijst op techbedrijven die intensieve banden onderhouden met Israël. ‘Alles wat naar Israël gaat, kan ook in de nederzettingen terechtkomen’, benadrukt De Leeuw.
Zo draagt TKH Security Solutions, een Nederlands bedrijf voor beveiligingstechnologie, volgens Amnesty International bij aan de surveillance in Oost-Jeruzalem, door camera’s – en mogelijk gezichtsherkenningstechnologie – te leveren.
Welke rol spelen Nederlandse investeerders?
Nederland is een zeer grote investeerder in Israël, en wellicht dus ook in de nederzettingen, zegt Lydia de Leeuw. ‘Geen enkel land ter wereld doet meer investeringen in Israël dan Nederland. Kijk je naar de EU-lidstaten, dan neemt Nederland twee derde van de investeringen voor zijn rekening: een bedrag van 50 miljard euro in 2023.’
Van tal van Nederlandse investeerders – voornamelijk banken en pensioenfondsen – is bekend dat ze geld steken in bedrijven die actief zijn in de illegale nederzettingen, zoals Booking.com. Het gaat dan om banken als ING, Rabobank en ABN Amro, en pensioenfondsen zoals PFZW, PMT en ABP.
Volgens de drie deskundigen die de Volkskrant sprak, zijn deze investeringen onwettig. Het Internationaal Gerechtshof heeft vorig jaar uitgesproken dat het illegaal is om bij te dragen aan de instandhouding van de Israëlische bezetting.
Zijn er al Nederlandse bedrijven of investeerders die zich hebben teruggetrokken?
Voor zover bekend niet. Het pensioenfonds PFZW verkocht wel zijn beleggingen in Israëlische beursgenoteerde bedrijven, maar niet in internationale bedrijven die in de illegale nederzettingen actief zijn.
ASN Impact Investors, verbonden aan ASN Bank, kondigde ruim een jaar geleden aan de investeringen in TKH Group (van de beveiligingstechnologie) stop te zetten, als dat bedrijf niet binnen een jaar meer rekening zou gaan houden met de mensenrechten op de Westelijke Jordaanoever. Het is onbekend hoe dit is geëindigd.
Wat doet de Nederlandse overheid tot nu toe om handel met de illegale nederzettingen te ontmoedigen?
Niet veel. Volgens Europese wetgeving zijn bedrijven verplicht om het op het etiket te vermelden als producten uit bezet gebied komen. ‘Maar dat gebeurt nauwelijks’, zegt Erwin van Veen, hoofd van het Midden-Oosten-programma bij Clingendael. ‘En de handhaving is buitengewoon slecht.’
Officieel kent Nederland een ontmoedigingsbeleid voor zakendoen in bezet Palestijns gebied, maar ook dat stelt weinig voor. De Nederlandse overheid benadert bedrijven niet actief. Alleen als die er zelf naar vragen, krijgen ze te horen dat Nederland ‘liever niet heeft’ dat ze in de nederzettingen actief zijn.
Toen Somo de communicatie tussen ambtenaren opvroeg, bleek hoe die zich in allerlei bochten wrongen om bedrijven niet te hinderen. Zo werd na intern overleg besloten ‘Booking niet proactief te benaderen om ze te informeren over het beleid, omdat dit wellicht ‘te assertief’ kan overkomen en kan worden opgevat als een impliciete oproep te stoppen met hun activiteiten – en zover willen we niet gaan’.
Waarom vindt Nederland het zo moeilijk om te stoppen met deze hele handel?
‘Dat is mij een raadsel’, zegt Lydia de Leeuw (Somo). ‘Waarom zou je de rechtsstaat schenden en je eigen kabinet opblazen, voor iets wat zo overduidelijk illegaal is? Daar kan ik geen rationele verklaring voor vinden.’
‘Economisch stelt de handel met de nederzettingen niet veel voor, dus dan weet je het wel’, zegt Erwin van Veen (Clingendael). ‘Er is gewoon niet de politieke wil. Dat komt vooral door de pro-Israëlische ideologische houding van een aantal rechtse partijen, die volledig aan het internationaal recht voorbijgaat.’
‘Israël gold altijd als een bondgenoot van Nederland’, zegt Thomas van Gool (Pax). ‘De handelsrelaties zijn intensief. Nederland is voor zijn veiligheid bijvoorbeeld afhankelijk van Israëlische wapens. En zeker van de Verenigde Staten, die andere machtige bondgenoot van Israël.’
Doen andere landen meer om Israël tot de orde te roepen?
De meeste niet, sommige wel. De Ierse centrumrechtse regering is bezig met wetgeving die handel met de bezette Palestijnse gebieden verbiedt. Die wet kan ook gevolgen hebben voor bijvoorbeeld Airbnb, dat zijn hoofdkwartier in Dublin heeft.
In Slovenië deed de regering van de groenliberale politicus Robert Golob de import van goederen uit de illegale nederzettingen begin augustus simpelweg in de ban. De bedoeling is om ook de export van goederen naar de nederzettingen te verbieden.
In EU-verband gebeurt er vooralsnog weinig. Tijdens een bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie komende dagen in Kopenhagen wordt een importstop uit de illegale nederzettingen wel besproken, maar er worden geen concrete maatregelen verwacht.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant