Het demissionaire kabinet wil de Asielnoodmaatregelenwet aanpassen zodat hulp aan mensen die illegaal in Nederland verblijven niet strafbaar wordt. Asielminister David van Weel kondigde de stap vrijdag aan in de hoop alsnog de Eerste Kamer aan boord te krijgen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Het kabinet zal de asielwet nog voordat die naar de senaat gaat aanpassen middels een zogenoemde novelle. Het voorstel wordt daarna opnieuw door de Tweede Kamer behandeld voordat de senatoren het laatste woord krijgen.
Het kabinetsbesluit volgt na de vrijdag verschenen juridische analyse van de strafbaarstelling illegaliteit. In die analyse schrijft de Raad van State dat het PVV-amendement, dat onderdeel uitmaakt van de Asielnoodmaatregelenwet, niet alleen de aanwezigheid van uitgeprocedeerde asielzoekers in Nederland strafbaar stelt, maar ook het verlenen van hulp aan deze groep. Dat kan zijn door artsen die zorg verlenen, scholen die onderwijs bieden of hulporganisaties die een kommetje soep brengen.
De Raad ‘ziet het als een reële mogelijkheid dat het verlenen van hulp aan iemand die illegaal verblijft in Nederland een vorm van medeplegen of medeplichtigheid is’. Zelfs in het geval van de meest basale hulp. ‘Ook bij beperkte vormen van hulp, zoals het geven van een kop soep, kan al sprake zijn van medeplichtigheid’, aldus de Raad. ‘Het is daarom aannemelijk dat de strafbaarstelling van illegaal verblijf ertoe leidt dat hulpverleners strafbaar zijn.’
Het advies is het resultaat van een ongebruikelijk en chaotisch wetstraject. In de zomer stemde de Kamer over de Asielnoodmaatregelenwet, inclusief het PVV-amendement om illegaliteit strafbaar te maken. Omdat de stemming samenviel met Ketikoti konden niet alle Kamerleden op tijd terug zijn van de herdenkingsbijeenkomst in Amsterdam. Daardoor werd, geheel tegen de verwachting in, de strafbaarstelling van illegaliteit aangenomen.
Het maakte dat het CDA de steun voor de asielwet moest intrekken, terwijl het voor was. De christendemocraten vonden het PVV-voorstel te radicaal. CDA-leider Henri Bontenbal waarschuwde toen al dat tekst van de wet kraakhelder is: ook hulp aan uitgeprocedeerde asielzoekers wordt strafbaar. ‘We gaan in Nederland medemenselijkheid niet crimineel maken’, was de uitleg van zijn tegenstem.
Omdat het demissionaire kabinet geen meerderheid in de senaat heeft, was het wegvallen van het CDA een aderlating. Dat de SGP wél akkoord ging met de strafbaarstelling illegaliteit en de gehele asielwet, leek dan ook een opsteker voor het kabinet. Steun van de SGP in de senaat is cruciaal om de wet over de streep te trekken.
Anders dan het CDA bleek de SGP zich niet bewust van de implicaties voor onder meer kerkelijke instellingen die uitgeprocedeerden te hulp schieten. Om de chaos compleet te maken, eiste de christelijke partij een advies van de Raad van State, terwijl zij ondertussen wel alvast instemde met de asielwetten.
Het is hoogst ongebruikelijk dat de Tweede Kamer juridisch advies inwint ná het instemmen met een wet. Vorige maand maakte SGP-leider Chris Stoffer het kabinet duidelijk dat zijn partij de steun voor de wet zou intrekken als blijkt dat hulp strafbaar zou worden. Nu blijkt dat dit het geval is, is het voorstel voor de SGP ‘onaanvaardbaar’, liet de partij vrijdag weten.
Het kabinet hoopt nu met een aanpassing van de wet voldoende Eerste Kamerfracties aan boord te krijgen. ‘Alles afwegende kies ik ervoor dat hulpverlening niet strafbaar zal zijn door zowel medeplegen als medeplichtigheid uit te sluiten’, aldus Van Weel. ‘De strafbaarstelling van illegaliteit zelf houd ik in stand.’
Dat betekent dat het kopje soep niet langer strafbaar wordt, maar ook dat mensen die uitgeprocedeerde asielzoekers voor een langere periode helpen, of ze helpen uit het zicht van de overheid te blijven, zich niet voor de rechter hoeven te verantwoorden. ‘In de praktijk van het strafrecht bestaat tussen medeplegen en medeplichtigheid een vloeiende overgang. Ik kies er bewust voor om beide uit te sluiten.’
Dit zou de SGP weer aan boord kunnen brengen en zou zelfs het CDA ertoe kunnen verleiden alsnog voor de wet te stemmen in de senaat. Het CDA wil eerst het aangepaste voorstel goed bestuderen voor het steun kan toezeggen. Tegelijkertijd heeft het kabinet niet alleen rekening te houden met CDA en SGP, maar ook met de PVV. Van Weel zal bij Geert Wilders, die geen letter van de wet wil veranderen, moeten aftasten of hij het toestaat dat zijn amendement wordt aangepast.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant