Het demissionaire kabinet heeft onvoldoende steun voor het invoeren van de Asielnoodmaatregelenwet. De Raad van State noemt het ‘aannemelijk’ dat het PVV-amendement dat illegaliteit strafbaar stelt, ook hulp aan uitgeprocedeerde asielzoekers criminaliseert. Daardoor valt de steun in de Eerste Kamer weg.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
In de juridische analyse schrijft de Raad van State dat het PVV-amendement, dat onderdeel uitmaakt van de Asielnoodmaatregelenwet, niet alleen de aanwezigheid van uitgeprocedeerde asielzoekers in Nederland strafbaar stelt, maar ook het verlenen van hulp aan deze groep. Dat kan zijn door artsen die zorg verlenen, scholen die onderwijs bieden of hulporganisaties die een kommetje soep brengen.
De Raad ‘ziet het als een reële mogelijkheid dat het verlenen van hulp aan iemand die illegaal verblijft in Nederland een vorm van medeplegen of medeplichtigheid is’. Zelfs in het geval van de meest basale hulp. ‘Ook bij beperkte vormen van hulp, zoals het geven van een kop soep, kan al sprake zijn van medeplichtigheid’, aldus de Raad. ‘Het is daarom aannemelijk dat de strafbaarstelling van illegaal verblijf ertoe leidt dat hulpverleners strafbaar zijn.’
Het advies is het resultaat van een ongebruikelijk en chaotisch wetstraject. In de zomer stemde de Kamer over de Asielnoodmaatregelenwet, inclusief het PVV-amendement om illegaliteit strafbaar te maken. Omdat de stemming samenviel met Ketikoti konden niet alle Kamerleden op tijd terug zijn van de herdenkingsbijeenkomst in Amsterdam. Daardoor werd, geheel tegen de verwachting in, de strafbaarstelling van illegaliteit aangenomen.
Het CDA was tegen. Die partij, in principe vóór de Asielnoodmaatregelenwet , vond het PVV-amendement te radicaal. CDA-leider Henri Bontenbal waarschuwde dat tekst van de wet kraakhelder is: ook hulp aan uitgeprocedeerde asielzoekers wordt strafbaar. ‘We gaan in Nederland medemenselijkheid niet crimineel maken’, was de uitleg van zijn tegenstem.
Omdat het demissionaire kabinet geen meerderheid in de senaat heeft, was het wegvallen van het CDA een aderlating. Dat de SGP wél akkoord ging met de strafbaarstelling illegaliteit en de gehele asielwet, leek dan ook een opsteker voor het kabinet. Steun van de SGP in de senaat is cruciaal om de wet over de streep te trekken.
Anders dan het CDA bleek de SGP zich niet bewust van de implicaties voor onder meer kerkelijke instellingen die uitgeprocedeerden te hulp schieten. Om de chaos compleet te maken, eiste de christelijke partij een advies van de Raad van State, terwijl zij ondertussen wel alvast instemde met de asielwetten.
Het is hoogst ongebruikelijk dat de Tweede Kamer juridisch advies inwint ná het instemmen met een wet. Vorige maand maakte SGP-leider Chris Stoffer het kabinet duidelijk dat zijn partij de steun voor de wet zou intrekken als blijkt dat hulp strafbaar zou worden.
‘Dit amendement is niet uitgebreid besproken in het debat. Dat had beter gemoeten’, zei Stoffer bij het NPO- radioprogramma Dit is de Dag. ‘Als uit het advies blijkt dat hulp strafbaar wordt, dan trekken wij onze steun in.’ Nu blijkt dat dit het geval is, is het voorstel voor de SGP ‘onaanvaardbaar’, liet de partij vrijdag weten.
Dat betekent niet dat de wet nu doodverklaard kan worden. Asielminister David van Weel (VVD) kondigde vrijdagochtend aan de wet aan te passen voordat de Eerste Kamer het voorstel behandelt.
De Raad van State ziet twee mogelijke oplossingen. De strafbaarstelling kan een overtreding worden in plaats van een misdrijf. Hierdoor zullen ‘de meeste hulpverleners’ niet strafbaar zijn. De tweede optie is de toevoeging van een ‘strafuitsluitingsgrond’, die bepaalt dat hulpverlening uit humanitair oogpunt niet strafbaar is.
Dit zou de SGP weer aan boord kunnen brengen en zou zelfs het CDA ertoe kunnen verleiden alsnog voor de wet te stemmen in de senaat. Van Weel wil nog niet zeggen welke route het kabinet voor ogen heeft.
Het kabinet heeft niet alleen rekening te houden met CDA en SGP, maar ook met de PVV. Van Weel zal bij Geert Wilders, die geen letter van de wet wil veranderen, moeten aftasten of hij zijn amendement wil aanpassen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant