Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van reisprogramma Big in Korea acht dilemma’s voor historicus en Korea-kenner Remco Breuker.
is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over populaire cultuur, media en muziek.
Schrijven of tv maken?
‘Schrijven. Dat is wat ik instinctief kan. Tv-maken niet. Big in Korea had niet kunnen worden gemaakt zonder een heel goed team en een fantastische regisseur, Hassnae Bouazza. Ik vond het ontzettend spannend, ik wilde het alleen maar doen met iemand die ik vertrouw. Haar vertrouw ik.
‘Het plan voor een documentaire over Zuid-Korea is acht jaar geleden ontstaan aan de eettafel, met kerst. Ik leerde Hassnae kennen omdat ze de partner is van Peter Breedveld, een studievriend. We studeerden allebei Japans. Onze gesprekken gingen altijd over Japan en Korea én over eten. Daar moeten we iets mee doen, zei Hassnae. Het was aanvankelijk allemaal niet serieus, maar elk kerstdiner kwam het weer ter sprake.
‘De belangstelling voor Korea is de laatste jaren enorm toegenomen – voor Zuid-Korea dan. Vroeger verscheen ik vooral in de media om over Noord-Korea te praten. Dan ging het over mensenrechten of geopolitieke kwesties of het rare kapsel van de grote leider.
‘Het is volledig omgedraaid. Nu richt de aandacht zich op Zuid-Korea. Het kan over geopolitiek gaan, maar ook over cultuur, literatuur, muziek, eten, noem maar op. Het geldt niet voor de staatsgreep van afgelopen jaar, maar het land komt over het algemeen op een gezonde, leuke manier in het nieuws. En die staatsgreep eindigde ook positief, de democratie zegevierde. Ook daarom was het maken van deze documentaire zo’n feestje. Er was veel goed nieuws te vertellen.’
Playing God of There Is a Wolf?
‘Twee platen van Lang Lee, een singer-songwriter. Ik kies voor There Is a Wolf, in de eerste plaats vanwege de melodie. Inhoudelijk is het verschil met Playing God niet zo groot, maar over There Is a Wolf heeft ze iets verteld.
‘Ze had het nummer eigenlijk There Is a Witch willen noemen, maar ze voorzag een negatieve reactie van jonge, ultraconservatieve mannen. Die zouden dat hebben gezien als een provocatie, want ‘heks’ is in Korea een scheldwoord voor feministen. Dan zou iedereen op dat woord focussen, dat wilde ze vermijden.
‘Nee, niet uit angst, ze kent geen angst. Ze staat in een eerbiedwaardige traditie, ze maakt protestliedjes. Ik had haar niet eerder ontmoet, maar het interview was héél leuk. Ik heb me echt rot gelachen. Zij is in staat om zware onderwerpen licht te maken, zelfs geweld tegen vrouwen of de lastige positie van de lhbti-gemeenschap. Die balans kunnen niet veel mensen vinden.’
Samsung of Apple?
‘Apple, ik heb een iPhone. Ik ben wetenschapper, ik geloof heel erg in onafhankelijkheid. Dat is ongeveer het enige wat ik te bieden heb. Het wordt niet altijd op prijs gesteld door mensen in Zuid-Korea, dus dat betekent dat je het moet bevechten, steeds weer. Die iPhone is daar een uitdrukking van. Als ik amerikanistiek had gestudeerd, dan had ik een Samsung gehad.
‘Samsung is een van de uithangborden van Zuid-Korea, het grootste zelfs. Het bedrijf staat symbool voor het economische succesverhaal. Samen met een paar andere chaebols – grote, door families gecontroleerde bedrijven – is Samsung op dit moment misschien wel machtiger dan de overheid. Zij zetten de koers van het land uit, sinds de jaren negentig ongeveer.
‘Die bedrijven hebben een enorme bijdrage geleverd aan de welvaartsstijging in het land. De levensstandaard is onvoorstelbaar hoog, als je kijkt waar het land vandaan komt. Het is zó comfortabel, de openbare voorzieningen zijn zó goed.
‘Zuid-Korea heeft altijd naar Nederland gekeken als gidsland, maar nu zou het andersom moeten zijn. Samsung heeft daar een grote bijdrage aan geleverd. Anderzijds: die grote bedrijven vormen een nieuwe aristocratie. Ze hebben zo veel macht dat het niet makkelijk is om de democratie tegen ze te bewapenen.’
Studie Chinees of Koreaans?
‘Ik studeerde Japans en wilde er wat bij doen, iets in dezelfde sfeer. Ik wist niet wat ik moest doen. Gelukkig werd het voor mij beslist. Bij de colleges Koreaans zat een jonge vrouw van Koreaanse afkomst voor wie ik als een blok viel, Imke van Gardingen. Dus het werd Koreaans, als bijvak. En zij werd mijn vriendin, en later mijn vrouw.
‘Meteen die zomer, in 1993, ben ik naar Zuid-Korea gegaan. Het was nog voor het internet, ik had geen enkel idee hoe het land eruitzag. Wat ik over Korea had gelezen, was ook beperkt. Ik beheerste de grammatica en de karakters van de taal al behoorlijk en ik kon oude teksten lezen, maar geen biertje bestellen. Ik was er totaal niet op toegerust om daar mijn weg te vinden. Maar ik vond het er meteen heel prettig, ondanks mijn lengte.
‘Ik ben 2 meter, daarom heet de serie ook Big in Korea. Ik pas daar nergens, letterlijk. Toen ik in Seoul studeerde, moest ik altijd met een busje de berg op, daar zat de universiteit. Ik kon niet zitten, maar ook niet staan. Ik ben te groot voor de voorzieningen. En ik val heel erg op. Hier ook, maar mensen staren mij niet aan. Daar wel, maar het is relaxed genoeg om er geen last van te hebben.
‘Vies, beton, was mijn eerste indruk in 1993, maar ik wist meteen dat ik wilde terugkeren. Er hing een bijna tastbare energie in de stad. Nog steeds, trouwens. Ik heb nog steeds de neiging om er te gaan wonen en werken, ook omdat mijn vrouw er heeft gewoond en gewerkt. En de kinderen vinden het er ook leuk.
‘Als je iets over mij hebt opgezocht, weet je dat ik niet de meest positieve, optimistische persoon ben die je ooit hebt geïnterviewd. Ik zie altijd problemen, overal beren op de weg. Maar in Zuid-Korea valt alles weg. Daar is de reactie op beren op de weg: gas geven. Ik word daar aangestoken door de notie dat alles goed zal komen, dat er weinig is wat je niet kunt oplossen door je schouders eronder te zetten.’
Squid Game of Parasite?
‘Allebei. Bong Joon-ho is mijn favoriete regisseur, maar Parasite is niet mijn favoriete film van hem. Dat is Memories of Murder uit 2003. Ik ben er twee weken door van slag geweest. Het is misschien wel de beste film die ik ooit heb gezien, een meesterwerk. Het gaat over een onopgeloste reeks moorden op het platteland in de buurt van Seoul in de jaren tachtig. Het verhaal is waargebeurd.
‘Het internationale succes van de Koreaanse series en films is in de eerste plaats een kwestie van vakmanschap. Er zijn gewoon heel veel getalenteerde regisseurs, scenarioschrijvers, cameramensen, acteurs, noem maar op.
‘Daarnaast is er de snelle ontwikkeling van het land. Zuid-Korea heeft veel moderne kenmerken. Dat maakt de verhalen ook voor Amerikanen en Europeanen herkenbaar. En menselijk. De aankleding is anders, maar de problematiek is universeel. Zowel in Squid Game als Parasite wordt bij de kijkers een grote mate van empathie opgewekt.’
Young-pyo Lee of Ji-sung Park?
‘Met Guus Hiddink als coach won Zuid-Korea op het WK in 2002 van Italië en Spanje en plaatste het zich voor de halve finale. Na het toernooi nam hij ze allebei mee naar PSV. Hiddink is een genie, ik bewonder hem enorm. Voor en na hem heeft iedere bondscoach zijn tanden stukgebeten op de stugge organisatie van de Koreaanse voetbalbond.
‘Ik studeerde destijds in Seoul. Ik had mijn bedenkingen, misschien kwam er weer iemand uit het Westen even vertellen hoe het allemaal moest. Dat deed hij ook, maar zonder enige arrogantie en met een groot begrip voor de Koreaanse sociale textuur. Onvoorstelbaar knap.’
BTS of Seventeen?
‘K-popbands, ze zijn onvoorstelbaar populair, wereldwijd zelfs. Ik heb geen voorkeur, ik ben er te oud voor. Sommige vrienden van mij in Korea houden er wel van, daar is het gewoon mainstream muziek. Voor K-pop geldt hetzelfde als voor de Koreaanse films en series die nu zo populair zijn. Ze zijn een gevolg van de enorme uitbarsting van creativiteit die ontstond nadat in 1993 de eerste burgerpresident was aangetreden en alle censuur werd opgeheven.
‘Net zoals bedrijven steken makers in de culturele sector heel veel tijd en energie in het verfijnen van hun producten. Welke Europese of Amerikaanse platenmaatschappij geeft een onbekende band een jaar de tijd om een plaat te maken? Dat gebeurt in Zuid-Korea wel. Daarnaast doet de overheid actief mee aan de export van films, series en muziek. Er werd al snel ingezien dat dit een prima manier was om het land aan de man te brengen.
‘Zuid-Korea was eigenlijk altijd het ondergeschoven kindje in Oost-Azië. Mensen gingen op vakantie naar China of Japan. Niemand ging naar Zuid-Korea. Dat is helemaal veranderd. In Seoul word ik tegenwoordig af en toe aangesproken door Nederlandse toeristen. Dat was vroeger compleet ondenkbaar.’
Bibimbap of ramyeon?
‘Ramyeon, daar hoef ik geen seconde over na te denken. Bibimpap is gemengde rijst. Het is heerlijk en het is gezond, maar ramyeon is echt goddelijk en paradijselijk. En slecht, vanwege het hoge zoutgehalte en de chemische toevoegingen. Het zijn de Koreaanse noedels. Tegenwoordig kun je die pakjes ook gewoon in Nederlandse supermarkten krijgen. Ik probeer het niet te veel te kopen, anders zit ik de hele dag ramen te eten, het liefst bij het ontbijt al.’
Big in Korea, vanaf zondag 7 september drie weken lang bij BNNVara op NPO 2, 20.20 uur.
Remco Breuker
1972 Op 23 juni geboren in Zaandam
1990-1997 Studie Japans en Koreaans Universiteit Leiden
1998-2001 MA Seoul University (alleen coursework)
2001-2006 Wetenschappelijk onderzoeker Universiteit Leiden
2005 Vertaling roman Mijnheer Han van Hwang Sǒg-yǒng, samen met Imke van Gardingen
2011-heden Hoogleraar Koreastudies Universiteit Leiden
2018 De BV Noord-Korea – Een kernmacht in de marge
2023 De Koreaanse golf – De onstuitbare opmars van de N.V. Zuid-Korea
2025 De wereld volgens Noord-Korea
Remco Breuker is getrouwd met jurist Europees arbeidsrecht Imke van Gardingen. Ze wonen in Leiden en hebben twee kinderen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant