De plannen waarmee demissionair landbouwminister Femke Wiersma de stikstofcrisis te lijf wil gaan kosten tientallen miljarden, maar laten de ammoniakuitstoot amper dalen. Dat concluderen de kennisinstituten die de maatregelen hebben doorgerekend.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De BBB-minister belooft al meer dan een jaar dat ze ‘Nederland van het stikstofslot’ zal halen, maar heeft op dat punt tot dusver niet geleverd. Begin dit jaar richtte premier Dick Schoof daarom een ministeriële commissie Economie en Natuurherstel (MCEN) op. Wiersma moet daar met andere vakministers maatregelen verzinnen.
De plannen bleven tot nu toe binnenskamers, maar het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft ze nu online gezet. Het instituut ging tot publicatie over, omdat Wiersma woensdag in het FD verklaarde dat ze zich gesteund voelt door een recente doorrekening van kennisinstellingen, waaronder het PBL. ‘Zij vinden dat het goede plannen zijn’, aldus Wiersma.
Bij het PBL kunnen ze die uitspraak niet plaatsen. Dat het goede plannen zijn, ‘kan niet op basis van de analyse worden geconcludeerd’, schrijft het instituut op zijn website. Het PBL heeft de plannen doorgerekend samen met het RIVM, Deltares en de Wageningen Universiteit. De korte samenvatting van de expertanalyse is dat Wiersma ruim 21 miljard euro wil uitgeven aan beleid dat vrijwel geen stikstofwinst oplevert.
De stikstofuitstoot van de landbouw daalt voor 2035 weliswaar met 25 procent ten opzichte van 1990, maar dit is louter te danken aan de Europese Commissie (die heeft afgedwongen dat Nederlandse boeren minder mest uitrijden) en aan maatregelen van vorige kabinetten. Wiersma’s doelstelling is een uitstootvermindering van 44 procent, dus het MCEN-pakket moet binnen tien jaar minstens 19 procentpunt extra reductie opleveren.
Een belangrijk onderdeel zijn nieuwe stoppersregelingen voor veehouders. Die zullen veel minder stikstofwinst opleveren dan Wiersma’s ambtenaren denken, zeggen de experts. De melkveehouderij verspreidt veruit de meeste ammoniak in het milieu, maar melkveehouders tonen weinig belangstelling voor vrijwillige uitkoop. Op de bestaande uitkoopregelingen schreven voornamelijk varkens- en pluimveehouders in.
De experts vinden het ‘niet aannemelijk’ dat de uitkooppercentages waar Wiersma op rekent haalbaar zijn. Boeren die wilden stoppen hebben zich al voor eerdere regelingen gemeld, dus in volgende uitkooprondes zal de belangstelling onvermijdelijk lager zijn.
Het meest kritisch zijn de kennisinstituten over ‘doelsturing’. Dat concept heeft veel politiek draagvlak, ook onder linkse partijen. Het idee erachter is dat elke boer een individueel emissiedoel voor 2035 krijgt opgelegd, maar zelf mag bepalen hoe hij daaraan voldoet.
Het grote probleem van doelsturing is de borging: het MCEN-pakket bevat weinig garanties dat de beoogde uitstootdaling bereikt wordt. Aan welke reductiedoelen individuele boeren moeten voldoen is onduidelijk. Welke sancties boeren krijgen opgelegd als ze hun doelen niet halen, is evenmin uitgewerkt. Bovendien vergt doelsturing een ‘omvangrijke, onzekere en complexe stelselwijziging die jaren in beslag kan nemen’.
Het landelijke reductiedoel is in de praktijk onhaalbaar met doelsturing, menen de experts. Veehouders moeten heel dure en draconische maatregelen nemen om de benodigde reductie te behalen. De kosten kunnen de helft van hun inkomen bedragen. Dat is ‘onrealistisch’, aldus het rapport. Doelsturing stelt ook ‘hoge eisen aan monitoring, handhaving, evaluatie en bijsturing’ als blijkt dat boeren de doelen niet halen.
‘Te hoge verwachtingen van de reductiepotentie die met (doelsturing) kan worden behaald, zullen leiden tot beleidsfalen: het instrument is in de praktijk niet uitvoerbaar, of komt er helemaal niet.’ Het meest effectieve beleid is toch gewoon krimp van de veestapel, concluderen de kennisinstellingen tenslotte.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant