Op steeds meer plekken in Nederland rijden elektrische stadsbussen uit China. Stilletjes hebben fabrikanten als BYD en Yutong een flink marktaandeel opgebouwd, dat de komende jaren verder groeit. Politici maken zich zorgen over spionage en risico's voor de nationale veiligheid.
De opkomst van de elektrische auto uit China maakt in heel Europa veel los. De Europese auto-industrie vreest weggevaagd te worden door goedkope importwagens uit China. De Europese Commissie heeft importheffingen ingevoerd, omdat de Chinese fabrikanten profiteren van staatssteun.
Het aantal Chinese auto's in Nederland is nu beperkt: er rijden er enkele tienduizenden rond op een wagenpark van 10 miljoen. Ondertussen hebben Chinese busfabrikanten ondertussen een veel groter marktaandeel opgebouwd, terwijl Europese fabrikanten het moeilijk hebben.
Het busvervoer is in Nederland razendsnel geëlektrificeerd: van de 5.900 lijnbussen zijn er al zo'n 2.000 elektrisch, zegt statistiekbureau CBS. En van die elektrische bussen is bijna 20 procent Chinees, blijkt uit cijfers die NU.nl heeft verzameld. Meer dan de helft rijdt in de regio IJssel-Vecht, waar sinds 2021 meer dan 200 bussen van het merk BYD worden ingezet.
Vervoerders die een aanbesteding hebben gewonnen om het busvervoer in een bepaalde regio te verzorgen, kiezen ook de komende jaren steeds vaker voor Chinese bussen. Zo gaat ov-bedrijf Keolis in de provincie Utrecht maar liefst 254 bussen van het merk Yutong inzetten. Ook in de regio's Zuid-Holland-Noord, Haaglanden, Groningen en Zeeland rijden straks tientallen Chinese bussen.
Van alle stadsbussen die door het hele land in bestelling zijn, is meer dan de helft van een Chinees merk, blijkt uit aankondigingen van busfabrikanten en vervoerders. Daardoor zal in 2028 bijna een op de drie elektrische bussen in ons land Chinees zijn.
Volgens de betrokken ov-bedrijven zijn de Chinese bussen van goede kwaliteit en kunnen ze tijdig worden geleverd. In Utrecht was Yutong het enige merk dat volledig kon voldoen aan de eisen die de provincie had gesteld aan de benodigde bussen van 15 meter lang, zegt een woordvoerder van Keolis.
In Zeeland kiest EBS voor bussen van BYD als het in 2027 het busvervoer overneemt. In andere regio's bestelde het bedrijf elektrische bussen bij de Nederlandse fabrikanten VDL en Ebusco, maar die werden te laat geleverd. "Wel Nederlandse en mooie bussen, maar het niet nakomen van de afgesproken leverdatum was pijnlijk", zegt een woordvoerder van EBS. Ook Qbuzz zegt dat de stipte levering van bussen door Yutong een belangrijk pluspunt is.
Volgens Henry Steenbergen, directeur transport en mobiliteit bij Rabobank, is het succes van de Chinese busfabrikanten eenvoudig te verklaren: "Het is onmiskenbaar dat de Chinezen beter zijn in elektrisch dan wij." Daarom zijn ook Europese busfabrikanten afhankelijk van batterijpakketten uit China. "Je moet je afvragen hoe Europees zo'n Europese bus eigenlijk is."
In de Tweede Kamer vroeg CDA-Kamerlid Derk Boswijk vorig jaar om een onderzoek naar de veiligheidsrisico's van elektrische auto's uit China. Daaruit bleek dat "er een bepaalde mate van risico bestaat op het gebied van spionage en sabotage", schreef toenmalig minister Barry Madlener van Infrastructuur & Waterstaat in maart.
Details zijn niet gepubliceerd omdat ze betrekking hebben op de nationale veiligheid. De betrokken instanties, waaronder verschillende ministeries, de AIVD, RDW en Autoriteit Persoonsgegevens, doen nog vervolgonderzoek. Daarbij kijken ze ook specifiek naar Chinese bussen en vrachtwagens. De resultaten worden eind dit jaar verwacht, zegt het ministerie.
Ook lokale politici zijn bezorgd over de opmars van de Chinese stadsbus. In verschillende regio's leidde de aanschaf van Chinese bussen tot raads- of statenvragen. Zo is de Utrechtse VVD bezorgd over digitale spionage door de Chinese overheid en schending van mensenrechten bij de productie van de Yutong-bussen.
Het Utrechtse college van Gedeputeerde Staten zegt de zorgen over cyberveiligheid te delen. Maar omdat de boordcomputers in de bussen door Keolis zelf worden geïnstalleerd en van Europese komaf zijn, kunnen er volgens de provincie geen gegevens lekken naar China. De batterijen zouden bovendien niet worden geproduceerd in de Chinese provincie Xinjiang, waar sprake is van dwangarbeid.
Ook in Almere is een brede coalitie van raadsfracties bezorgd over de mogelijkheid dat er straks Chinese bussen door de stad rijden. Met een motie riepen zij daarom op om Chinese fabrikanten uit te sluiten in de aanbesteding die momenteel loopt.
Dat is juridisch gezien niet mogelijk, zegt GroenLinks-wethouder Micha Mos tegen NU.nl. Maar de gemeente stelt wel extra eisen in de aanbesteding, zoals respect voor mensenrechten bij de productie van bussen en winning van de benodigde grondstoffen. Het bedrijf dat de aanbesteding wint, moet daar transparant over zijn.
"We zijn er trots op dat we dat nu als eerste doen", zegt Mos. "Wij denken dat het stellen van stevige voorwaarden op het gebied van productie en arbeid er goed toe zou kunnen leiden dat je Europees koopt."
Steenbergen van Rabobank vraagt zich af of die maatregel effectief zal zijn. "Deze slag hebben we eigenlijk al nagenoeg verloren", zegt hij over de dominantie van China. "Als die Chinese bus beter blijkt te zijn, een betere actieradius heeft en ook nog goedkoper is, dan is het een heel lastige afweging."
Volgens hem valt nog te bezien of de Europese busfabrikanten de concurrentie uit China kunnen bijbenen. "Wij waren heel goed in die diesels, maar daar zitten we niet meer op te wachten."
Source: Nu.nl economisch