De uitbuiting van schoonmakers die voor sportschool Saints & Stars werken leidde deze zomer tot grote ophef. Maar wie uitzoomt, ziet dat exploitatie van schoonmakers allesbehalve een uniek geval is.
Zeventien uur per dag het zweet van fitnesapparaten wissen, intimiderende berichtjes van je baas incasseren en dan ’s avonds neerploffen op een matras dat je met een vreemde deelt. Voor schoonmakers van sportschool Saints & Stars was het dagelijkse kost.
De onthulling van Het Parool over arbeidsuitbuiting bij de fitnessonderneming kon rekenen op een storm van verontwaardiging. Het feit dat het om een luxueuze sportschool gaat, waar gefortuneerde stedelingen in lululemon-leggings en Alo-scrunch shorts (billenlifters) honderden euro’s neerleggen om bij ‘the Tribe’ te kunnen horen, leek de collectieve afkeuring nog eens extra te voeden.
Kortom: de havermelkelite die, zo bleek uit de ophef online, zó geobsedeerd is met het eigen welzijn, dat ze nog geen uitbuiting herkent als ze eroverheen struikelt.
Over de auteur
Sarah Haaij is (onderzoeks)journalist en moderator. Voor uitgeverij Balans werkt ze aan een boek over moderne slavernij.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Maar wie uitzoomt, ziet dat exploitatie van schoonmakers allesbehalve een uniek geval is. De vrouw die in Het Parool aankondigt haar Saints-abonnement nu op te zeggen, heeft thuis misschien ook wel een zwart betaalde huishoudelijke hulp rondlopen. Net als de Volkskrant-lezer. Wat weet u van hem of van haar? Heeft hij of zij eigenlijk wel papieren, een huis – of deelt ze een slaapplek? Betaalde u door, toen u deze zomer voor drie weken naar de camping vertrok?
Ik tot voor kort niet.
Dat schoonmakers bij een luxe sportschool worden uitgebuit is walgelijk, maar laten we ook beter kijken naar situaties die onder onze eigen neus plaatsvinden en oog hebben voor de mensen in onze directe omgeving. Of zoals de ongedocumenteerde, Filipijnse schoonmaakster Tala tegen me zei: ‘We worden vertrouwd met jullie huizen, kinderen en sleutels. Toch is er niemand die ons ziet.’
Voor een toekomstig boek over moderne slavernij en uitbuiting bij uitgeverij Balans sprak ik de afgelopen twee jaar met tientallen schoonmakers, au pairs, pakketsorteerders, arbeidsmigranten met en zonder papieren - en het beeld dat opdoemt is grimmig. Het werk dat in deze schaduweconomie wordt verzet vindt plaats in belangrijke sectoren zoals de schoonmaak, horeca, distributiecentra, voedselverwerking, de bouw en (steeds meer) de zorg voor kinderen en ouderen.
Het werk wordt gedaan door een groeiend aantal ongedocumenteerde werkers (in Amsterdam verblijven volgens de Arbeidsinspectie alleen al 35 duizend Brazilianen zonder papieren), zoals tienduizenden gedetacheerde derdelanders en vluchtelingen. Maar ook door een deel van de bijna miljoen arbeidsmigranten in Nederland (cijfers van de Adviesraad Migratie).
Een dergelijk onderzoek levert verhalen op die door veel mensen wellicht als ‘on-Nederlands’ zullen worden bestempeld. Verhalen zoals die van de 54-jarige Suri die op de zolderkamer van een Indonesische toko tot drie uur ’s nachts saté rijgt om haar ‘schuld’ af te betelen; de Chinese vechtsportbeoefenaar die in de beschimmelde kelder van een Gelders sushirestaurant slaapt zonder eigen sleutel; de Filipijnse die haar vier weken oude baby meeneemt naar dagelijkse schoonmaakadressen; de au pair die wordt afgemat en uitgescholden door haar gastouders, terwijl ze haar eigen kinderen ziet opgroeien via Facetime.
Ongedocumenteerden, arbeidsmigranten, statushouders: ze zijn vaak extra kwetsbaar voor mogelijke uitbuiting. En die uitbuiting neemt toe – want de mogelijke winst is vaak groter dan de kans op een boete. Zo is het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting in 2023 toegenomen, volgens de laatste cijfers van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. De rapporteur noemt het zorgelijk dat steeds minder meldingen tot een rechtszaak leiden, laat staan de eindstreep halen: ‘Het aantal door de rechter afgedane zaken van arbeidsuitbuiting nam af tot het dieptepunt van 2 zaken in 2023.’
De Arbeidsinspectie stelt veel meldingen niet op te kunnen pakken omdat het moeilijk is om mensenhandel, waar arbeidsuitbuiting nu nog onder valt, te bewijzen. Vooral ‘dwang’ is lastig hard te maken, ook als iemand onmenselijk wordt behandeld. Al in 2021 wees de Algemene Rekenkamer in het kritische rapport Daders vrijuit erop dat slachtoffers niet worden geholpen, en dat de aanpak van arbeidsuitbuiting mede daarom een ramp is.
Het feit dat uitbuiting geen plaats heeft in een land dat zich soms lijkt te verslikken in haar eigen welvaart (zo is bij Saints & Stars een shampoo van Leif verkrijgbaar voor 33 euro per fles), maakt dat we het maar moeilijk lijken waar te kunnen nemen. We weten heus dat er iets misgaat in de verlichte kassen en grijze blokkendozen langs de snelweg, maar kijken vertwijfeld weg en betrekken het niet op onszelf.
En ja, burgers mogen best verwachten dat hun fruit niet is geplukt of ingepakt door iemand die daar kapot aan gaat. Maar misschien kunnen we, zoals Tala al vertelde, iéts beter kijken. Wie zijn de mensen die onze moderne levens mogelijk maken? Als er 40 duizend euro gecrowdfund kan worden voor de schoonmakers van Saints & Stars, dan kunnen we misschien ook iets doen om hun situaties te verbeteren.
Die jongen in de keuken, die er altijd is als je ’s morgensvroeg koffie haalt in het café op de hoek en die ’s avonds laat de vloer nog staat te dweilen, vraagt zich namelijk misschien wél af wanneer iemand hem ziet.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant