Zelfstandigen Vanaf begin dit jaar wordt er gehandhaafd op schijnzelfstandigheid. Zorginstellingen bereiden zich hier al langer op voor. Wat betekent het voor zorginstellingen én voor zzp’ers in de zorg?
Veel organisaties moeten grotendeels stoppen met de inzet van zzp’ers.
Thuiszorgorganisatie Buurtzorg werkt al anderhalf jaar zonder zzp’ers. „Al vóór dit hele gebeuren”, zegt directeur Jos de Blok. ‘Dit hele gebeuren’, dat zijn de verscherpte regels voor zzp’ers, die schijnzelfstandigheid moeten tegengaan, en de handhaving daarop die begin dit jaar van start is gegaan. In de praktijk betekenen die regels dat veel organisaties grotendeels moeten stoppen met de inzet van zzp’ers.
Bijna tien jaar geleden werden de regels rondom het zzp-schap verscherpt. Vanaf dit jaar worden de regels gehandhaafd; de Belastingdienst heeft aangekondigd vanaf volgend jaar boetes op te leggen. Hoe zorginstellingen zich hieraan aanpassen is terug te zien in cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS): het aantal zzp’ers in de zorg lag in het tweede kwartaal van 2025 7 procent lager dan in datzelfde kwartaal vorig jaar.
Vanaf 2013 groeide het aantal zorgmedewerkers dat als zelfstandige werkte elk jaar (met uitzondering van de coronajaren 2020/2021). Die trend is dus voorbij. Kan de zorgorganisatie wel zonder zzp’ers?
Volgens De Blok dus wel. Als thuiszorgorganisatie verzorg je ook terminale patiënten, zegt hij, en werk je met nachtdiensten. „Dat is moeilijk te regelen met vaste mensen, die kun je dan niet inzetten voor andere dingen. Daarom regelden we dat met zzp’ers. Maar die tarieven gingen in de loop van de jaren dusdanig omhoog, dat we ermee gestopt zijn.”
De oplossing? Coach van een thuiszorgteam in de Achterhoek Margo Berends kwam met het idee voor een aparte pool, vertelt De Blok, voor medewerkers die meer uren wilden maken en geen bewaar hadden tegen nachtdiensten. Er zijn veel ‘kleine contracten’ (met weinig uren) in de zorg, dus daar stonden best wat mensen voor open. „Op die manier konden de nachtdiensten verdeeld worden onder alle mensen die een paar uur extra wilden draaien. Het ging opvallend soepel.” Naast de pool en de extra uren voor vaste medewerkers, nam Buurtzorg de afgelopen jaren ook zo’n duizend medewerkers aan via een zij-instromerstraject.
Zzp’ers in dienst nemen lijkt een voor de hand liggende oplossing. „Daar zijn we met onze zzp’ers over in gesprek gegaan”, zegt Anne Kroezen, directeur personeelszaken bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Tot nu toe wilde slechts een enkeling dit. „Een dienstverband heeft veel voordelen, zoals doorbetaling bij ziekte en pensioensopbouw. Maar we kunnen niet tippen aan de tarieven die zzp’ers stellen. Als je alleen kijkt naar wat je maandelijks op je rekening krijgt, gaan die er inderdaad op achteruit.”
Een andere oplossing vond het ziekenhuis, dat niet meer met zzp’ers werkt, in „creatief roosteren” en goed kijken naar de invulling van het werk. „Welk deel van de taken kan een zorgassistent overnemen, zodat de geschoolde verpleegkundige meer tijd overhoudt voor verpleegkundige handelingen?” Ook kunstmatige intelligentie kan daarin een rol spelen. Zo loopt momenteel het project ‘Jij zorgt, AI registreert’ in het LUMC om de administratieve lasten voor verpleegkundigen te verlagen.
Dat wil niet zeggen dat het nieuwe beleid geen moeilijkheden opleverde. „We hebben het wel gevoeld, ja”, zegt Kroezen, „vooral in de OK [operatiekamer]. Dat is van oudsher de plek met de meeste zzp’ers, mede omdat de personeelstekorten daar het grootst zijn. Dat is de motor van het ziekenhuis, die moet blijven draaien. Soms is het spannend, maar tot nu toe lukt ook dat.”
Dat herkent Marieke Roelink, capaciteitsmanager bij Gelre ziekenhuizen. Die instelling werkt in principe ook niet meer met zzp’ers, maar kent nog uitzonderingen, als de continuïteit van zorg anders niet gegarandeerd kan worden. „Vooral op specialistische afdelingen als de OK, de intensive care of spoedeisende hulp. Het kan daar opeens heel druk zijn, en het personeel is hoog gespecialiseerd dus niet makkelijk anderszins op te schalen.”
Ook Gelre ziekenhuizen bood zzp’ers een dienstverband aan. Een aantal wilde dat, maar niet allemaal. Het ziekenhuis heeft daarom nieuwe medewerkers geworven én maakt gebruik van een interne ‘flexpool’ en van detacheringsbureaus. Op die manier zijn er vrijwel geen gaten in de roosters ontstaan, zegt Roelink. „Het was soms krap van de zomer, maar niet krapper dan in andere zomers.”
Als stoppen met kostbare zzp’ers blijkbaar te organiseren is, waarom leek dat dan zolang niet te kunnen? Lange tijd hadden zorgorganisaties baat bij een grote ‘flexibele schil’, zegt Kroezen, zodat je snel kon afschalen als het rustiger werd en niet vast zat aan hoge structurele kosten. Vanwege het gebrek aan regelgeving – en later handhaving – maar ook vanwege de schaarste op de arbeidsmarkt groeide het aandeel zzp’ers wel erg hard, met alle gevolgen van dien: hoge tarieven, kieskeurigheid wat betreft de te werken diensten.
„Daardoor gingen de populaire diensten naar de zzp’er en de minder gewilde diensten naar de vaste medewerker”, zegt Kroezen. Nu de regels wél gehandhaafd worden, zijn ook de populaire diensten weer beschikbaar voor de vaste medewerker en kunnen de lasten volgens haar eerlijker verdeeld worden. Bovendien hebben zorgorganisaties inmiddels juist baat bij een kleinere flexibele schil: in tijden van grote personeelsschaarste, met vacatures die blijvend openstaan, wil je mensen voor de langere termijn aan je binden.
Lex Tabak, zelf voormalig zzp’er in de zorg en nu directeur van serviceorganisatie voor zelfstandigen ZZP-erindezorg.nl, vindt het beeld van de zzp’er als iemand die hoge tarieven int en de makkelijke diensten kiest niet eerlijk. „Er zijn excessen, maar waarom konden die ontstaan? Omdat het niet aantrekkelijk genoeg was om in dienst te treden. Kijk naar de kwaliteit van je dienstverband. Waarom is een zzp’er graag zzp’er? Voor een goed inkomen, controle over het eigen rooster en een gezonde werk/privé-balans. Die zaken moeten gewaarborgd zijn in een dienstverband voordat je de zzp’er in de ban doet. Kijk naar het hoge verzuim: iedereen weet hoe hoog de werkdruk in de zorg is.”
Dat zzp’ers niet massaal voor het dienstverband kiezen, toont volgens hem aan dat dat geen „levensvatbaar alternatief” voor het zzp-schap is. Volgens Jos de Blok van Buurtzorg is dat alternatief er wel, al vergt het wat creativiteit. „Margo van team-Achterhoek heeft voor ons dat alternatief gevonden.”
Source: NRC