Oorlog in Oekraïne Amerikaanse steun is cruciaal voor Oekraïne en zijn Europese bondgenoten bij het handhaven van een eventueel bestand in de oorlog tegen Rusland. Maar Washington geeft gemengde signalen af.
Anti-drone-netten boven een straat in de buurt van de Oekraïense stad Kostjantynivka, niet ver van het front in Donetsk.
Een kleine twee weken na het Amerikaans-Russische vlagvertoon in Alaska, waar de presidenten Trump en Poetin elkaar ontmoetten, wijst niets erop dat een einde van de oorlog in Oekraïne dichterbij komt.
Op het slagveld bestoken Oekraïne en Rusland elkaar dagelijks met drones en raketten, terwijl langs een groot deel van de ruim duizend kilometer lange frontlijn zware gevechten worden geleverd – zelfs in de regio Dnipropetrovsk, die tot voor kort gevrijwaard was van grondgevechten.
Ook diplomatiek lijkt een doorbraak nog ver weg. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft na ‘Alaska’ ingestemd met een ontmoeting met Poetin op neutraal terrein. Maar de Russische president voelt daar niets voor; volgens zijn minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov wil Poetin alleen met Zelensky praten als Oekraïne instemt met alle eisen die Moskou sinds het begin van de grootschalige invasie heeft gesteld – wat feitelijk neerkomt op een Oekraïense capitulatie.
Trump heeft de sleutel in handen om de Russische onwilligheid te breken: hij kan het economische en militaire gewicht van de VS inzetten om te proberen Poetin tot concessies te dwingen.
Verder dan dreigen met zware economische sancties tegen de Russen gaat Trump tot nu toe niet, en de vraag is of dat zal veranderen. „Het is heel, heel serieus wat ik in mijn hoofd heb”, zei Trump dinsdag nog op vragen van journalisten over eventuele sancties tegen Moskou.
Het maakt geen indruk op het Kremlin. Poetin lijkt erop te rekenen dat Trump het houdt bij dreigementen; hij liet eerdere ultimatums aan het adres van Poetin immers ook geruisloos verlopen.
Ook op het gebied van Amerikaanse en Europese veiligheidsgaranties voor Oekraïne – na een eventueel bestand in de oorlog – lijkt nog weinig vooruitgang geboekt sinds ‘Alaska’. Voor Kyiv zijn keiharde garanties cruciaal ter afschrikking van nieuwe Russische aanvallen; Moskou heeft de afgelopen decennia doorlopend verdragen en afspraken geschonden. Zo gaf Oekraïne in 1994 zijn nucleaire wapenarsenaal op in ruil voor Russische (en Amerikaanse) garanties van de soevereiniteit en de territoriale integriteit van het land.
The Financial Times bracht dinsdag het nieuws dat Washington bereid zou zijn na een bestand deel te nemen aan een Europees veiligheidsplan voor Oekraïne. Daarbij zouden de Amerikanen inlichtingen delen en bijdragen aan surveillance, commando- en controletaken en de luchtverdediging van een Europese troepenmacht in Oekraïne.
Een Oekraïense militair in de frontstad Kostjantynivka bereidt zich voor op inkomende Russische drones. Foto Yevhen Titov/AP
Een aantal Europese en andere westerse landen verenigd in de ‘coalitie van bereidwilligen’, onder leiding van het VK en Frankrijk, zegt de Oekraïense veiligheid na de oorlog te willen garanderen. Maar uit politieke discussies in die landen lijkt duidelijk dat zij geen militairen in Oekraïne zullen stationeren zonder de bescherming van het Amerikaanse ‘zwaard’ op de achtergrond.
Daarmee ligt ook op dit vlak de sleutel in Washington. De Amerikanen zouden volgens de Britse krant overwegen onder meer gevechtsvliegtuigen en grondradarsystemen te leveren zodat een Europese vredesmacht na beëindiging van de oorlog een no-flyzone boven Oekraïne kan handhaven.
Het Amerikaanse ministerie van Defensie wil niet ingaan op de berichten over veiligheidsgaranties zolang er geen besluiten zijn genomen. Trump zelf heeft herhaaldelijk gezegd dat de veiligheid van Oekraïne een Europees probleem is, en dat er in geen geval Amerikaanse troepen worden gestationeerd op Oekraïens grondgebied.
De Russische reacties op de Europese veiligheidsplannen voor Oekraïne geven vooralsnog weinig hoop voor een snelle doorbraak. Volgens veel westerse analisten wil Moskou de oorlog niet beëindigen zolang Russische troepen aan het front territoriale vooruitgang boeken. En die opmars gaat, hoe traag ook, op veel plaatsen verder.
Een inwoner van frontstad Kostjantynivka loopt langs een gebouw dat is geraakt bij een Russische aanval. Foto Yevhen Titov/Reuters
Het Kremlin houdt vast aan de strikte voorwaarden die het al jaren stelt aan Oekraïne als het gaat om het beëindigen van de oorlog. Zondag zei Lavrov, al ruim twee decennia Poetins topdiplomaat, in een uitgebreid interview met de Amerikaanse zender NBC dat Rusland al zijn oorlogsdoelen zal bereiken. Volgens hem komt dat neer op het wegnemen van de bedreigingen voor de Russische veiligheid „die vanaf het Oekraïense grondgebied komen”.
Ook herhaalde Lavrov dat Rusland niet van plan is in te stemmen met Amerikaanse en Europese veiligheidsgaranties voor Oekraïne. Moskou is tegen de stationering van troepen uit NAVO-landen in Oekraïne. Bovendien wil Rusland onderdeel uitmaken van een groep landen – waaronder ook China – die veiligheidsgaranties afgeeft aan Oekraïne. Die landen zouden alleen met consensus kunnen besluiten over militaire steun aan Oekraïne zodra het land wordt aangevallen. Het Kremlin eist daarmee feitelijk een veto op over de manier waarop andere landen Oekraïne garanties geven voor het geval het wordt aangevallen door Rusland, zo analyseerde het Institute for the Study of War (ISW) deze week.
Lavrov zei verder dat Moskou niet met Zelensky wil praten omdat de Russen hem niet beschouwen als „wettige president” van Oekraïne. De Russen stellen al maanden – ten onrechte – dat het presidentschap van Zelensky is verlopen en dat hij weigert verkiezingen uit te schrijven. Volgens de Oekraïense grondwet is het echter verboden verkiezingen te houden zolang de staat van beleg geldt in het land. En de Oekraïense regering kan de staat van beleg niet intrekken zolang Rusland het land blijft aanvallen.
Source: NRC